Đọc văn bản sau:
NGƯỜI CHA
(Lược một đoạn: Nhân vật “tôi” lên 12 tuổi, mẹ bỏ cha theo người đàn ông khác lên thành phố. Cha của “tôi” lên thành phố tìm vợ nhiều lần, về nhà ông đập phá, cấm hai đứa con không được đi tìm mẹ. Từ đó, ông thường uống rượu về đêm và khóc. “Tôi” phải nghỉ học chăm lo cho gia đình, thấy cha uống rượu, “tôi” giằng chai rượu bị cha đánh)
Chiều hôm sau đi làm về, khi ngồi xuống mâm cha tôi nhìn cánh tay tôi có những vết tím và hỏi:
– Tay con làm sao thế kia?
Lúc đó, tôi thấy tủi thân vô cùng. Tôi muốn òa khóc và gào lên thật to: “Làm sao hở cha? Chính cha đã đánh con”. Nhưng nhìn thấy cha lo lắng và buồn bã tôi vội nói:
– Con chẻ củi. Cành củi đập vào tay.
– Lần sau phải cẩn thận đấy.
Cha tôi nói và gục mặt ăn hết bữa. Đến khuya, cha lại uống rượu. Tôi mắc màn cho em tôi đi ngủ. Khi thằng em tôi đã ngủ say, tôi úp mặt vào gối và nức nở âm thầm. Một hôm, trong lúc cha tôi đi làm vắng thì mẹ tôi về. Hai chị em tôi ôm lấy mẹ và khóc.
– Bao giờ thì mẹ về ở với chị em con? Tôi hỏi.
– Mẹ không về đây nữa. Lần này mẹ về để đón các con lên thành phố ở với mẹ.
– Thế còn cha? – Em tôi hỏi.
– Cha ở lại đây – Mẹ tôi nói.
– Cha ở một mình à? Tôi hỏi.
– Ông ấy sẽ lấy vợ.
Nghe mẹ nói, tôi cúi đầu im lặng. Lát sau, tôi ngước nhìn mẹ và hỏi:
– Sao mẹ không về ở với cha?
– Mẹ không thể ở với ông ấy được – giọng mẹ tôi uất ức – Ông ấy sẽ giết mẹ.
Nghe mẹ tôi nói, tôi thấy hoảng sợ. Tôi nhớ đến những trận đòn của cha tôi trong những đêm say rượu. Và thế là ngày hôm đó, chị em tôi đã trốn cha theo mẹ về thành phố.
(Lược một đoạn: Khi lên ở thành phố với mẹ, sống ở nhà chồng mới của mẹ mấy hôm, nhân vật tôi đã vô tình nghe được cuộc nói chuyện của mẹ và người chồng mới. Người đàn ông ấy không chấp nhận cho hai anh em của nhân vật tôi ở ngôi nhà đó. Rồi một hôm, người cha xuất hiện để đón nhân vật tôi và người em về. Sau một hồi tranh cãi của cha và mẹ, nhân vật tôi quyết định rời thành phố về quê cùng cha. Công việc khó khăn hơn, con bò thì chết, cha của nhân vật tôi lại đi làm bốc vác. Ông uống rượu vào lại chửi vợ, lại đánh con, rồi hôm sau cũng như mọi hôm khi đến bữa cơm, ông lại nhìn thấy vết thương trên tay con gái, ông lại hỏi bằng giọng âu lo “Tay con làm sao thế? Tôi tìm đủ lí do để nói ra sự thật như những lần trước).
Nhưng đến một lần cái cán chổi đánh trúng khớp cổ tay tôi. Cổ tay tôi bị bong gân sưng vù. Tôi không thể nào giấu cha được. Buổi tối trong bữa ăn, tôi không xới nổi bát cơm cho cha. Cha nhìn tôi hỏi:
– Tay con làm sao thế?
Tôi òa khóc. Lần đó, tôi không sao kìm được.
– Cha ơi! Con đau lắm.
– Làm sao thế? Cha tôi hoảng hốt – Ai đánh con? Đứa nào đánh con?
– Cha không đánh con – Tôi nức nở – Cha không đánh con.
– Đứa nào đánh? Cha tôi quát – Nói ngay, tao sẽ đập chết nó. Đứa nào?
Nghe cha hỏi vậy, tôi càng khóc to. Tôi khóc không phải vì đau đớn. Tôi khóc vì tủi thân. Tôi khóc vì cái giọng xót xa của cha tôi.
– Không nói đứa nào đánh mày thì tao đánh mày.
– Cha đừng đánh con nữa, đừng đánh con nữa.
Người cha tôi run lên. Mắt cha tôi đỏ hoe. Cha ôm tôi vào lòng. Hơi thở và vòng tay ấm áp của cha tôi làm tôi thêm tủi. Tôi khóc và nói:
– Đêm nào say rượu cha cũng đánh con bằng cái chổi kia kìa. Nhưng con không nói với cha vì con sợ cha buồn thêm. Con có lỗi cha cứ đánh con, nhưng cha đừng uống rượu nữa.
Tôi thấy cha tôi rùng mình. Và cha tôi khóc. Tiếng khóc của cha tôi như tiếng “u… u” kéo dài trên đầu tôi bất tận.
Gần sáng tôi tỉnh giấc. Căn nhà vẫn sáng đèn. Tôi thấy cha tôi ngồi im phắc. Tôi rời giường đến bên cha. Tôi ôm lấy cổ cha:
– Cha hết rượu uống rồi ư?
Cha tôi lắc lắc đầu, cha từ từ nhắm mắt lại. Hai giọt nước mắt tứa ra.
– Cha đừng buồn nữa, cha nhé.
Cha tôi xoay người, ôm tôi vào lòng. Tôi nghe tiếng cha thì thầm:
– Từ nay cha không buồn nữa. Có đứa con như con thì cha chẳng bao giờ buồn nữa.
Tôi dụi mắt vào ngực cha. Đêm ấm áp và da diết vô cùng. Tôi thấy cha tôi gần gũi và tin cậy hơn bao giờ hết.
(Nguyễn Quang Thiều, Người cha, truyện thiếu nhi, 1998)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Xác định và nêu tác dụng của ngôi kể được sử dụng trong văn bản trên.
Câu 2. Trong đoạn trích, người cha đã có những biểu hiện, hành động nào cho thấy ông yêu thương con?
Câu 3. Xác định và nêu tác duinjg của phép liên kết trong đoạn sau:
“Nghe cha hỏi vậy, tôi càng khóc to. Tôi khóc không phải vì đau đớn. Tôi khóc vì tủi thân. Tôi khóc vì cái giọng xót xa của cha tôi”.
Câu 4. Vì sao nhân vật “tôi” nhiều lần bị cha đánh nhưng vẫn không nói ra sự thật?
Câu 5. Em hiểu như thế nào về lời nói của người cha ở cuối đoạn trích: “Từ nay cha không buồn nữa. Có đứa con như con thì cha chẳng bao giờ buồn nữa”.
Câu 6. Viết đoạn văn khoảng 200 chữ, phân tích nội dung chủ đề và đặc sắc nghệ thuật truyện NGƯỜI CHA (Nguyễn Quang Thiều)
* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:
Câu 1.
– Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất, nhân vật xưng “tôi”.
– Tác dụng:
- Giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi và giàu cảm xúc.
- Người kể trực tiếp bộc lộ suy nghĩ, tâm trạng, nỗi đau và tình yêu thương dành cho cha.
- Giúp người đọc cảm nhận sâu sắc mâu thuẫn gia đình, diễn biến tâm lí của nhân vật “tôi” cũng như tình cảm cha con sâu nặng trong truyện.
Câu 2.
– Trong đoạn trích, người cha có những biểu hiện cho thấy ông yêu thương con:
- Khi thấy tay con bị tím, ông lo lắng hỏi han: “Tay con làm sao thế kia?”.
- Khi biết con đau, ông hoảng hốt, xót xa, muốn trừng trị người làm con tổn thương: “Ai đánh con? Đứa nào đánh con?”.
- Ôm con vào lòng bằng vòng tay ấm áp.
- Sau khi hiểu ra sự thật, ông đau đớn, ân hận và bật khóc.
- Cuối truyện, ông nói sẽ không buồn nữa vì có đứa con như con gái mình.
→ Dù nóng nảy, nghiện rượu và có lúc đánh con, người cha vẫn là người giàu tình yêu thương và rất ân hận khi làm con đau khổ.
Câu 3.
– Trong đoạn văn, phép liên kết được sử dụng là phép lặp với cụm từ: “Tôi khóc”.
– Tác dụng:
- Liên kết các câu trong đoạn văn chặt chẽ, mạch lạc.
- Nhấn mạnh cảm xúc nghẹn ngào, tủi thân và đau đớn của nhân vật “tôi”.
- Thể hiện nỗi xúc động sâu sắc trước tình thương và sự xót xa của cha.
Câu 4.
– Nhân vật “tôi” nhiều lần bị cha đánh nhưng vẫn không nói ra sự thật vì:
- Em thương cha, hiểu cha đau khổ sau khi mẹ bỏ đi.
- Em sợ cha buồn, day dứt và tuyệt vọng hơn.
- Em cảm nhận được bản chất cha vẫn yêu thương con, những trận đòn xảy ra khi cha say rượu và mất kiểm soát.
→ Điều đó cho thấy nhân vật “tôi” là người giàu tình yêu thương, vị tha và thấu hiểu.
Câu 5.
– Lời nói của người cha: “Từ nay cha không buồn nữa. Có đứa con như con thì cha chẳng bao giờ buồn nữa” thể hiện:
- Sự thức tỉnh và xúc động sâu sắc của người cha sau khi hiểu tấm lòng của con.
- Ông nhận ra mình vẫn còn tình yêu thương, niềm an ủi và chỗ dựa lớn lao trong cuộc đời.
→ Tình yêu thương, sự hiếu thảo, tấm lòng vị tha và bao dung của con đã giúp người cha vượt qua đau khổ, có thêm động lực để thay đổi bản thân. Qua đó, tác giả ca ngợi tình cảm gia đình, đặc biệt là tình cha con thiêng liêng và cảm động.
Câu 6.
Đoạn văn 2:
Truyện ngắn Người cha là sáng tác tiêu biểu của tác giả Nguyễn Quang Thiều. Bằng giọng kể nhẹ nhàng, trầm lắng, giàu cảm xúc, tác phẩm đã khắc họa sâu sắc bi kịch gia đình tan vỡ và hành trình hàn gắn vết thương đầy đau xót. Trước hết, người cha hiện lên là một người đàn ông thường xuyên say xỉn, rơi vào trạng thái mất kiểm soát và có những hành động bạo lực đối với con cái. Sau khi vợ bỏ đi, ông “thường uống rượu về đêm và khóc”. Những cơn say không chỉ khiến ông trở nên nóng nảy, cộc cằn mà còn vô tình gây nên những tổn thương đau đớn cho con mình. Thế nhưng, đằng sau vẻ ngoài cộc cằn, thậm chí có phần bạo lực do men rượu, vẫn là một trái tim yêu thương sâu sắc và bản năng che chở con. Sau mỗi lần nhìn thấy con bị thương, ông đều lo lắng hỏi han con và dặn dò tha thiết. Đặc biệt, khi biết chính mình là người gây ra những vết thương ấy, người cha “run lên”, “mắt đỏ hoe”, ôm con vào lòng và bật khóc đau đớn. Chi tiết ấy cho thấy đằng sau sự nóng nảy và thô ráp vẫn là tình yêu thương con tha thiết cùng nỗi ân hận, day dứt sâu sắc của người cha. Ông chấp nhận làm việc vất vả, chịu đựng cô đơn và mất mát để nuôi con, luôn đặt con lên trên những nhu cầu cá nhân. Dù cuộc sống thiếu thốn và tinh thần suy sụp, ông vẫn đón các con từ thành phố về quê, cố gắng giữ gia đình bên mình. Chính sự hi sinh âm thầm ấy đã cho thấy trách nhiệm sâu nặng của người cha đối với con cái. Bên cạnh đó, nhân vật người con luôn dành cho cha một tình cảm sâu nặng, vừa yêu thương vừa tủi thân, vừa sợ hãi nhưng vẫn luôn hướng về cha. Những trải nghiệm trong gia đình đã giúp người con dần trưởng thành, biết suy nghĩ, biết cảm thông và hiểu hơn về những đau khổ mà cha phải chịu đựng. Không những sâu sắc ở nội dung, truyện còn gây ấn tượng ở việc xây dựng tình huống truyện giàu kịch tính và giàu ý nghĩa. Tình huống xoay quanh những lần người cha trong cơn say vô tình làm tổn thương con, nhưng lại luôn lo lắng, quan tâm khi thấy con bị thương, từ đó tạo nên một vòng xoáy mâu thuẫn giữa yêu thương và bạo lực. Khi sự thật được bộc lộ, cả cha và con cùng vỡ òa trong nước mắt, giúp nút thắt cảm xúc được tháo gỡ và làm sáng lên tình phụ tử thiêng liêng. Bên cạnh đó, nghệ thuật xây dựng nhân vật có chiều sâu tâm lí rất đặc sắc. Nhân vật người cha được khắc họa theo hướng đa chiều: vừa là người đàn ông tha hóa vì rượu chè, nóng nảy, vừa là người cha giàu tình thương, luôn ân hận, day dứt và tự trách bản thân khi làm con tổn thương. Nhân vật người con được xây dựng với diễn biến tâm lí tinh tế, từ sợ hãi, tủi thân đến thấu hiểu và cảm thông cho cha, qua đó làm nổi bật sự trưởng thành trong nhận thức. Chính sự kết hợp giữa tình huống truyện giàu xung đột và nghệ thuật xây dựng nhân vật đa chiều đã tạo nên giá trị nghệ thuật và sức ám ảnh cho tác phẩm. Qua đó, truyện gửi gắm thông điệp về tình cảm gia đình thiêng liêng, đặc biệt là tình cha con, đồng thời nhấn mạnh những giá trị cốt lõi của cuộc sống như tình yêu thương, sự hy sinh và trách nhiệm, những yếu tố giúp con người vượt qua mất mát và tìm lại sự gắn kết bền chặt trong cuộc sống.
Đoạn văn 2.
Truyện ngắn Người cha là sáng tác tiêu biểu của tác giả Nguyễn Quang Thiều. Bằng giọng kể nhẹ nhàng, trầm lắng, giàu chất chiêm nghiệm, tác phẩm đã khắc họa bi kịch gia đình tan vỡ và hành trình hàn gắn tình cảm cha con trong những mâu thuẫn đầy đau xót. Qua lời kể của nhân vật “tôi”, tác phẩm tái hiện hình ảnh người cha nóng nảy, cộc cằn, thô lỗ và bạo lực. Sau khi vợ bỏ đi, người cha đã rơi vào khủng hoảng tinh thần, “thường uống rượu về đêm và khóc”, nhiều lần “đập phá”, cấm các con đi tìm mẹ, rồi trong cơn say lại đánh con khiến cánh tay con “có những vết tím” . Những cơn say đã khiến ông đánh mất lí trí, vô tình gây nên những tổn thương đau đớn cho con. Tuy nhiên, đằng sau sự cục cằn ấy vẫn tồn tại tình yêu thương con tha thiết. Sau mỗi lần làm con bị thương, ông đều ân cần hỏi han và dặn con “phải cẩn thận”. Đặc biệt, khi biết chính mình là người gây ra những vết thương ấy, ông “run lên”, “mắt đỏ hoe”, ôm con vào lòng và bật khóc đau đớn. Tiếng khóc “u… u” kéo dài cùng hai giọt nước mắt tứa ra cuối truyện đã cho thấy sự ân hận, day dứt và sự thức tỉnh sâu sắc của người cha. Trong hoàn cảnh ấy, đứa con, nạn nhân của những trận đòn vô tình, âm thầm gánh chịu nỗi tủi thân và thiếu thốn tình cảm. Dù đau đớn, em vẫn luôn yêu thương và cảm thông cho cha, giấu đi sự thật “vì con sợ cha buồn thêm”, thậm chí còn dịu dàng an ủi: “Cha đừng buồn nữa, cha nhé”. Cao trào truyện được đẩy lên khi sự thật được phơi bày: cả cha và con cùng bật khóc, làm nổi bật bi kịch của những con người yêu thương nhau nhưng lại vô tình làm tổn thương nhau trong đau khổ. Không chỉ sâu sắc về nội dung, truyện còn hấp dẫn ở nghệ thuật kể chuyện theo ngôi thứ nhất giúp khai thác chân thực thế giới nội tâm nhân vật. Nghệ thuật đối thoại tự nhiên, giàu tính khẩu ngữ góp phần làm nổi bật xung đột và cảm xúc. Đặc biệt, chi tiết lặp lại “Tay con làm sao thế?” trở thành mô típ nghệ thuật nhấn mạnh vòng luẩn quẩn của bạo lực – che giấu – ân hận. Bút pháp hiện thực kết hợp miêu tả tâm lí tinh tế đã khắc họa rõ sự giằng xé giữa tình phụ tử và sự tha hóa do rượu chè gây ra. Kết thúc truyện mang màu sắc lắng đọng khi hai cha con tìm lại được sự gắn kết: “Từ nay cha không buồn nữa. Có đứa con như con thì cha chẳng bao giờ buồn nữa”. Qua đó, tác phẩm gửi gắm thông điệp sâu sắc về sức mạnh của tình thân và khả năng thức tỉnh của con người trước sai lầm, đồng thời nhắc nhở mỗi người biết trân trọng yêu thương, sẻ chia và giữ gìn hạnh phúc gia đình.
Đoạn văn 3.
Truyện ngắn Người cha là sáng tác tiêu biểu của tác giả Nguyễn Quang Thiều. Bằng giọng kể nhẹ nhàng, trầm lắng, giàu chất suy tư, tác phẩm đã khắc họa sâu sắc hình tượng người cha và người con trong một mối quan hệ vừa yêu thương vừa chất chứa nhiều bi kịch, qua đó gửi gắm những giá trị nhân văn về tình cảm gia đình và bài học cuộc sống. Trước hết, người cha vì đau khổ khi vợ bỏ đi nên tìm đến rượu, nhiều lần đánh con trong cơn say. Tuy vậy, ẩn sâu trong con người tưởng như cộc cằn ấy vẫn là tình yêu thương con tha thiết. Nhân vật “tôi” dù bị cha đánh vẫn âm thầm chịu đựng, không trách móc vì hiểu và thương nỗi đau của cha. Cao trào truyện là khi người cha biết chính mình là người làm con bị thương. Sự đau đớn, ân hận và tiếng khóc của ông đã cho thấy sự thức tỉnh mạnh mẽ của tình phụ tử, đồng thời mở ra khoảnh khắc hàn gắn đầy xúc động giữa hai cha con. Qua đó, tác phẩm khẳng định sức mạnh của tình yêu thương gia đình có thể cảm hóa con người và xoa dịu những tổn thương trong cuộc sống. Về nghệ thuật, truyện thành công ở cách kể theo ngôi thứ nhất chân thực, giàu cảm xúc; nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế, giúp khắc họa sâu diễn biến nội tâm nhân vật; ngôn ngữ giản dị mà giàu sức gợi; cùng với việc xây dựng tình huống truyện giàu kịch tính và cảm xúc, tạo nên sức lay động sâu xa đối với người đọc. Có thể nói, Người cha là một truyện ngắn giàu ý nghĩa, thể hiện sâu sắc tình cảm gia đình và những giá trị nhân văn cao đẹp. Tác phẩm đã để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng người đọc về những bài học cuộc sống cùng tình cảm thiêng liêng giữa cha và con, từ đó gợi nhắc con người biết trân trọng những điều giản dị nhưng bền vững trong gia đình. Đồng thời, truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều còn là lời nhắc nhở sâu sắc về tầm quan trọng của tình cảm gia đình trong cuộc sống. Dù cuộc sống có nhiều đổi thay, tình cảm gia đình vẫn luôn là nguồn động viên, an ủi lớn lao, là điểm tựa tinh thần vững chắc và là giá trị cần được gìn giữ, nâng niu và trân trọng.
