Đọc văn bản sau:

CHUYỆN TƯỚNG DẠ XOA

Kẻ kỳ sĩ ở hạt Quốc Oai, họ Văn tên là Dĩ Thành (1) tính tình hào hiệp, không chịu để ma quỷ mê hoặc. Phàm những hoa yêu nguyệt quái, và dân thần lệ quỷ không được liệt vào tự điển, chàng đều coi thường không sợ hãi gì. Cuối đời Trùng Quang nhà Trần, (2) người chết chóc nhiều, những oan hồn không chỗ tựa nương, thường họp lại thành từng đàn lũ, hoặc gõ cửa hàng cơm để kiếm miếng ăn, hoặc đón cô gái chơi để kết duyên tạm, ai va chạm thì bệnh nguy khốn, ai cầu cúng thì thấy hết phép hay, hoành hành ở đồng nội không biết kiêng sợ gì cả. Dĩ Thành nhân lúc say rượu, cưỡi ngựa đi đến, bọn ma quỷ sợ hãi, đều tan chạy cả.

(Lược một đoạn: Dĩ Thành dùng lời lẽ thu phục chúng quỷ. Chúng cho ông biết vì muốn thêm quân nên gieo rắc tai hoạ cho người dân. Hơn nữa, ỏ Âm Ty xương gò rầu rĩ cỏ rêu và không ai cấm cản nên chúng kết thành bè cánh để xoay xở miếng ăn. Bằng lời nói thấu tình đạt lí cũng như hành động phi phàm” ăn như mưa như gió” trong bữa tiệc, Dĩ Thành đã thu phục được chúng quỷ. Lũ quỷ muốn Dĩ Thành dù ở dương gian nhưng cũng có thể làm thủ lĩnh của chúng)

Dĩ Thành nói:

– Nếu bất đắc dĩ dùng đến ta, ta có sáu điều làm việc, các người phải thề mà tuân theo mới được.

Chúng đều vâng dạ, nhân xin đến đêm thứ ba tới chỗ đó lập đàn. Đến kỳ, chúng quỷ đều lại họp. Có một tên quỷ già đến sau, Sinh sai đem chém, ai nấy đều run sợ. Sinh bèn ra lệnh rằng:

– Các ngươi không được coi khinh mệnh lệnh, không được quen thói dâm ô, không quấy quắc để làm hại mạng của dân, không cướp bóc và phải cứu nạn cho dân, ban ngày không được giả hình, ban đêm không được kết đảng. Nghe mệnh ta thì ta làm tướng các ngươi, trái lệnh ta thì ta trị tội các ngươi. Nghe rõ lời ta, đừng để hậu hối.

Đó rồi bèn chia bọn chúng ra từng bộ, từng tốt bảo phàm có điều gì hay dở, phải đến bẩm trình.

Như vậy được hơn một tháng, một hôm đương lúc ngồi nhàn, Dĩ Thành thấy một người tự xưng là sứ giả của Minh Ty, đến xin mời chàng đi. Dĩ Thành toan lảng tránh, thì người ấy nói:

– Đó là mệnh lệnh của đức Diêm vương. Vì ngài thấy ông là người cương nghị, định đem phẩm trật tặng cho, chứ không làm gì phiền ông đâu, đừng nên từ chối. Có điều là xin để cho ông được rộng kỳ hạn, ông sẽ tự đến, tôi đợi ông ở dọc đường.

(Lược một đoạn: Sau khi nói chuyện với Sử giả Minh Ty, Dĩ Thành gọi chúng quỷ lên để hỏi chuyện và được biết Diêm Vương thấy “buổi đời không yên” nên đã đặt ra bốn bộ Dạ Xoa, mỗi bộ cử một tướng cai quản. Dưới Diêm La, tuyển tướng cũng nghiêm ngặt, phải là người tài đức lừng danh và được chúng quỷ nể phục tiến cử. Sau khi chúng quỷ thuyết phục và suy nghĩ về lẽ sống chết trong cõi đời, Dĩ Thành trang xếp việc nhà rồi chết.)

Bấy giờ có người làng là Lê Ngộ, cùng Dĩ Thành vốn chỗ chơi thân, phiêu bạt ở vùng Quế Dương (3), ngụ trong một nhà trọ. Một hôm chừng quá canh một, Lê Ngộ thấy một người cưỡi ngựa thanh song, kẻ hầu đầy tớ rộn rịp, đến xin vào yết kiến. Chủ trọ vén mành ra đón. Lê Ngộ rất lấy làm lạ là tiếng nói của khách giống tiếng Dĩ Thành, nhưng trông mặt thì hơi khác, Lê Ngộ toan ra cửa để tránh thì khách nói:

– Cố nhân biết ông, ông lại không biết cố nhân là làm sao?

Nhân kể quê quán họ tên và nói mình đã lĩnh chức quan to ở dưới âm phủ, vì có tình cũ với Lê Ngộ nên tìm đến thăm.

(Lược đoạn cuối: Sau khi chết và nhận chức Tướng ở Minh Ty, Dĩ Thành đến thăm Lê Ngộ và báo cho Lê Ngộ biết về đại nạn của gia đình. Không chỉ vậy, Dĩ Thành còn giúp gia đình Lê Ngộ vượt qua đại nạn. Lê cảm ơn đức của Dĩ Thành bèn lập miếu ở nhà để thờ, mọi người đến xin đều ứng nghiệm.

Lời bình: Dĩ Thành – một người biết trân quý tình bạn quả là đáng trọng

(Trích Chuyện Tướng Dạ Xoa, Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ, NXB Trẻ, 2016)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. Chuyện tướng Dạ Xoa được kể theo ngôi thứ mấy?

Câu 2. Ở đầu truyện, Dĩ Thành được giới thiệu là người như thế nào?

Câu 3. Vì sao bọn ma quỷ thường tụ tập, quấy nhiễu dân gian vào cuối đời Trần? Hoàn cảnh đó phản ánh điều gì về xã hội đương thời?

Câu 4. Thái độ “sợ hãi” và hành động “chạy tán loạn” của chúng quỷ khi Dĩ Thành đến thể hiện điều gì?

Câu 5. Chi tiết Dĩ Thành dùng lời lẽ thấu tình đạt lí và hành động phi phàm để thu phục lũ quỷ có ý nghĩa gì trong việc khắc họa hình tượng nhân vật?

Câu 6. Những điều lệnh mà Dĩ Thành đặt ra cho bọn quỷ cho thấy chàng là người như thế nào? Qua đó, tác giả muốn đề cao phẩm chất gì ở chàng?

Câu 7. Việc Dĩ Thành được Diêm Vương triệu mời và phong làm tướng Dạ Xoa thể hiện quan niệm gì của tác giả về mối quan hệ giữa dương gian và âm phủ?

Câu 8. Qua toàn bộ câu chuyện, văn bản gửi gắm thông điệp gì về vai trò của người có tài đức trước cái ác và sự hỗn loạn trong xã hội?

Câu 9. Nhận xét về không gian nghệ thuật xuất hiện trong văn bản Chuyện tướng Dạ Xoa?

🌟 GỢI Ý TRẢ LỜI:

Câu 1. Xác định ngôi kể:

– Truyện được kể theo ngôi thứ ba (Người kể chuyện giấu mình)

Câu 2. Ở đầu truyện, Dĩ Thành được giới thiệu là người:

Là một kỳ sĩ ở hạt Quốc Oai.
Có tính tình hào hiệp, cương trực, gan dạ.
Không tin vào sự mê hoặc của ma quỷ.
Coi thường những thế lực yêu ma, không hề sợ hãi.

Câu 3. Vì sao bọn ma quỷ thường tụ tập, quấy nhiễu dân gian vào cuối đời Trần? Hoàn cảnh đó phản ánh điều gì về xã hội đương thời?

– Bọn ma quỷ thường tụ tập, quấy nhiễu dân gian vào cuối đời Trần, vì:

Cuối đời Trần chiến tranh, loạn lạc khiến nhiều người chết.
Nhiều oan hồn không nơi nương tựa.
Ở âm phủ không có sự quản lí chặt chẽ nên chúng tụ tập thành bè phái, quấy nhiễu dân gian để kiếm ăn và gia tăng lực lượng.

– Hoàn cảnh đó phản ánh:

Xã hội cuối thời Trần rối ren, loạn lạc.
Cuộc sống nhân dân vô cùng khổ cực, bất ổn.
Thể hiện sự suy thoái của trật tự xã hội và khát vọng về một người đủ tài đức để lập lại công bằng.

Câu 4. Thái độ “sợ hãi” và hành động “chạy tán loạn” của chúng quỷ khi Dĩ Thành đến thể hiện điều gì?

– Thái độ “sợ hãi” và hành động “chạy tán loạn” của chúng quỷ khi Dĩ Thành đến thể hiện:

Uy thế, bản lĩnh và khí phách phi thường của Dĩ Thành.
Cho thấy chính nghĩa luôn khiến cái ác phải khiếp sợ.
Đồng thời khẳng định lòng dũng cảm và sức mạnh tinh thần của nhân vật.

– Chi tiết Dĩ Thành dùng lời lẽ thấu tình đạt lí và hành động phi phàm để thu phục lũ quỷ có ý nghĩa:

Làm nổi bật trí tuệ, tài năng và bản lĩnh hơn người của Dĩ Thành.
Cho thấy chàng không chỉ mạnh mẽ mà còn hiểu lòng người, biết cảm thông và thuyết phục.
Khắc họa hình tượng một con người vừa có dũng khí, vừa có đức độ, đủ khả năng lãnh đạo và cảm hóa người khác.

Câu 6. Những điều lệnh mà Dĩ Thành đặt ra cho bọn quỷ cho thấy chàng là người như thế nào? Qua đó, tác giả muốn đề cao phẩm chất gì ở chàng?

– Những điều lệnh mà Dĩ Thành đặt ra cho bọn quỷ cho thấy chàng là người:

Công minh, nghiêm khắc.
Có tinh thần trách nhiệm.
Yêu thương dân chúng.
Ghét điều xấu xa, bất công.

– Qua đó, tác giả muốn đề cao phẩm chất:

Chính trực, nhân nghĩa.
Ý thức bảo vệ nhân dân.
Tinh thần đấu tranh chống cái ác và xây dựng trật tự, kỉ cương xã hội.

– Việc Dĩ Thành được Diêm Vương triệu mời và phong làm tướng Dạ Xoa thể hiện quan niệm:

Dương gian và âm phủ có sự liên thông với nhau.
Ở cả hai thế giới đều tồn tại công lí, trật tự và sự thưởng phạt.
Người có tài đức ở dương gian cũng được trọng dụng ở âm phủ.
Qua đó thể hiện niềm tin của nhân dân vào lẽ công bằng và đạo lí ở đời.

Câu 8. Qua toàn bộ câu chuyện, văn bản gửi gắm thông điệp gì về vai trò của người có tài đức trước cái ác và sự hỗn loạn trong xã hội?

– Qua toàn bộ câu chuyện, văn bản gửi gắm thông điệp gì về vai trò của người có tài đức trước cái ác và sự hỗn loạn trong xã hội:

Người có tài năng và đạo đức có thể cảm hóa, chế ngự cái ác.
Trước sự hỗn loạn, cần có những con người dũng cảm, công minh đứng ra bảo vệ lẽ phải.
Chính nghĩa cuối cùng sẽ chiến thắng tà ác.
Tài năng phải gắn với trách nhiệm và lòng nhân ái để mang lại lợi ích cho cộng đồng.

Câu 9. Nhận xét về không gian nghệ thuật xuất hiện trong văn bản Chuyện tướng Dạ Xoa?

– Không gian nghệ thuật mang đậm màu sắc kì ảo, truyền kì có sự đan xen giữa:

Không gian thực: làng xóm, quán trọ, đời sống nhân dân cuối đời Trần.
Không gian siêu nhiên: thế giới ma quỷ, âm phủ, Minh Ty, Diêm Vương.
Hai không gian được kết nối tự nhiên, tạo nên sức hấp dẫn cho câu chuyện.
Qua đó, tác giả gửi gắm quan niệm về công lí, đạo đức và khát vọng xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

* Khái quát giá trị nội dung: Chuyện tướng Dạ Xoa ca ngợi Dĩ Thành – người anh hùng có tài năng, khí phách, lòng nhân nghĩa và tinh thần trách nhiệm. Qua câu chuyện giàu yếu tố kì ảo, Nguyễn Dữ thể hiện niềm tin vào công lí, đề cao những con người dám đấu tranh chống cái ác và bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Xem bài viết chi tiết: Phân tích truyện Chuyện tướng Dạ Xoa (trích Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ)