Đọc hiểu bài thơ MẢNH VƯỜN (Vũ Hoàng Nam)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
MẢNH VƯỜN
(1) Mảnh vườn tuổi thơ tôi
Có ước mơ đời cha, đời con
Nén vào lòng đất.
Có đắng cay chua chát
Có hàng cây
Qua nắng mưa bão táp
Quả ngọt ngon dâng tặng cho đời
Hòn sỏi gầy nuôi nấng chúng tôi.
(2) Người thì đầy
Đất chẳng sinh sôi
Anh em chúng tôi bầy ong chia tổ.
Mảnh vườn
San đều nỗi nhớ
San đều trái chín ngọt lành
Dõi theo chúng tôi bằng ngàn mắt lá xanh.
(3) Chúng tôi ít về với nhau
Ai cũng có mảnh vườn nho nhỏ.
Những ngọt bùi đắng cay ngày đó
Theo với mỗi cuộc đời.
(4) Tựa vào cây, chúng tôi đứng thẳng.
(Mảnh vườn, Vũ Hoàng Nam, Giải thưởng văn học nghệ thuật Sông Thương lần thứ 4 giai đoạn 2015 – 2020, Hội văn học Nghệ thuật Bắc Giang, NXB Mỹ thuật, 2023, tr.133)
Câu 1. Nêu chủ đề và nội dung chính của bài thơ.
Câu 2. Trong đoạn thơ (1), “mảnh vườn tuổi thơ tôi” có những gì?
Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp điệp ngữ trong những dòng thơ sau:
“Mảnh vườn
San đều nỗi nhớ
San đều trái chín ngọt lành
Dõi theo chúng tôi bằng ngàn mắt lá xanh”.
Câu 4. Qua bài thơ, tác giả bộc lộ tình cảm gì đối với “mảnh vườn” tuổi thơ?
Câu 5. Từ những suy ngẫm của tác giả trong câu “Tựa vào cây, chúng tôi đứng thẳng”, em hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân.
Câu 6. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm sâu nặng, tha thiết của tác giả đối với mảnh vườn tuổi thơ – nơi lưu giữ những kí ức gia đình và cội nguồn yêu thương.
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:
Câu 1. Chủ đề và nội dung chính của bài thơ.
– Chủ đề bài thơ: Bài thơ ca ngợi tình cảm gắn bó sâu nặng với mảnh vườn quê hương – nơi kết tinh tình cảm gia đình, ký ức tuổi thơ và cội nguồn nuôi dưỡng của con người.
– Nội dung chính: Qua hình ảnh “mảnh vườn”, nơi chứa đựng ước mơ của các thế hệ, bài thơ thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương, gia đình, đồng thời khẳng định vai trò của gia đình, quê hương cội nguồn trong việc hình thành nhân cách và nâng đỡ con người suốt hành trình sống.
Câu 2. “mảnh vườn tuổi thơ tôi” có:
- “có ước mơ đời cha, đời con” được “nén vào lòng đất” → ước mơ của nhiều thế hệ
- “có cả đắng cay, chua chát” → những trải nghiệm cuộc sống
- “có hàng cây” vượt qua “nắng mưa bão táp” → thiên nhiên bền bỉ.
- “có quả ngọt ngon dâng tặng cho đời” → thành quả tốt đẹp
- “có hòn sỏi gầy nuôi nấng chúng tôi”→ sự nuôi dưỡng âm thầm, gian khó.
→ Tóm lại, mảnh vườn là nơi hội tụ ước mơ, gian khổ và thành quả, đồng thời là cội nguồn nuôi dưỡng con người cả về vật chất lẫn tinh thần.
Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp điệp ngữ:
– Biện pháp điệp ngữ ở từ “san đều” được lặp lại hai lần có những tác dụng sau:
- Nhấn mạnh sự chia sẻ công bằng, trọn vẹn của mảnh vườn: không chỉ “san đều nỗi nhớ” mà còn “san đều trái chín ngọt lành” → vừa chia sẻ tình cảm, vừa trao tặng thành quả.
- Làm nổi bật hình ảnh mảnh vườn như một thực thể có tình người, luôn gắn bó, chăm lo cho các con dù mỗi người đã đi xa.
- Tăng nhịp điệu, tạo âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết, góp phần bộc lộ tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương, gia đình.
→ Qua điệp ngữ, mảnh vườn hiện lên như một người mẹ âm thầm, bao dung, luôn dõi theo và nâng đỡ con người.
Câu 4. Tình cảm của tác giả đối với “mảnh vườn” tuổi thơ
– Qua bài thơ, tác giả bộc lộ tình cảm gắn bó sâu nặng, yêu thương và trân trọng đối với mảnh vườn tuổi thơ.
- Đó là nỗi nhớ da diết về một không gian đã nuôi dưỡng mình khôn lớn.
- Là lòng biết ơn trước sự chắt chiu, hi sinh âm thầm của mảnh vườn – nơi kết tinh ước mơ, chịu đựng gian khó để đem lại “trái ngọt” cho đời.
- Đồng thời là sự nâng niu, trân quý cội nguồn, coi mảnh vườn như điểm tựa tinh thần giúp con người trưởng thành và đứng vững trong cuộc sống.
→ Tình cảm ấy chân thành, tha thiết, khắc sâu ý thức hướng về nguồn cội.
Câu 5. Từ những suy ngẫm của tác giả trong câu “Tựa vào cây, chúng tôi đứng thẳng”, em hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân.
– Câu thơ “Tựa vào cây, chúng tôi đứng thẳng” gợi ra một bài học sâu sắc: con người muốn trưởng thành vững vàng cần có điểm tựa từ cội nguồn.
→ Từ đó, có thể rút ra bài học cho bản thân:
- Cần trân trọng gia đình, quê hương, quá khứ – những “gốc rễ” đã nuôi dưỡng mình.
- Biết ghi nhớ và biết ơn những hi sinh thầm lặng của cha mẹ, những giá trị đã làm nên mình.
- Đồng thời, phải tự nỗ lực vươn lên, sống ngay thẳng, bản lĩnh, không ỷ lại, để xứng đáng với điểm tựa ấy.
→ Nói cách khác, con người chỉ có thể “đứng thẳng” khi vừa có gốc rễ vững chắc, vừa có ý chí tự lập và trách nhiệm với cuộc đời mình.
Câu 6. (Đoạn văn khoảng 200 chữ)
Bài thơ “Mảnh vườn” là sáng tác tiêu biểu của tác giả Vũ Hoàng Nam. Bằng giọng điệu thiết tha, trìu mến, tác phẩm đã thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặngcủa tác giả đối với mảnh vườn tuổi thơ – nơi lưu giữ những kí ức gia đình và cội nguồn yêu thương. Mảnh vườn hiện lên không chỉ là không gian vật chất mà còn là nơi kết tinh “ước mơ đời cha, đời con”, chứa đựng cả những “đắng cay chua chát” lẫn “quả ngọt ngon” của cuộc đời. Qua đó, tác giả khẳng định mảnh vườn chính là nơi nuôi dưỡng con người cả về thể chất lẫn tâm hồn. Dù thời gian trôi qua, anh em mỗi người một phương “bầy ong chia tổ”, nhưng mảnh vườn vẫn “san đều nỗi nhớ”, âm thầm dõi theo bằng “ngàn mắt lá xanh” – hình ảnh nhân hóa giàu sức gợi, thể hiện sự gắn bó bền chặt. Đặc biệt, câu thơ “Tựa vào cây, chúng tôi đứng thẳng” như một lời khẳng định: chính cội nguồn quê hương đã tạo nên sức mạnh giúp con người trưởng thành. Tác giả vận dụng hiệu quả các biện pháp tu từ, tiêu biểu là điệp ngữ “san đều”, tạo nhịp điệu cho câu thơ đồng thời nhấn mạnh sự sẻ chia, gắn bó bền chặt giữa con người với mảnh vườn. Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc nhưng giàu sức gợi, mang đậm hơi thở đời sống nông thôn nên dễ khơi dậy sự đồng cảm nơi người đọc. Bên cạnh đó, giọng điệu trữ tình, sâu lắng, xen lẫn chiêm nghiệm vừa gợi nhớ những kỉ niệm tuổi thơ, vừa thể hiện những suy tư về hành trình trưởng thành của con người. Nhờ vậy, bài thơ đạt được giá trị nghệ thuật tinh tế, giàu hình ảnh và hàm súc, đậm chất triết lí, góp phần làm nổi bật tình cảm gắn bó, lòng biết ơn sâu nặng với quê hương, cội nguồn.
- Xem bài phân tích đầy đủ: Phân tích bài thơ “Mảnh vườn” (Vũ Hoàng Nam)
