Qua Chuyện người con gái Nam Xương, hãy làm rõ ý kiến: Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy (Sê khốp)

Qua “Chuyện người con gái Nam Xương”, hãy làm rõ ý kiến: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” (Sê khốp).

Dàn bài chi tiết:

I. MỞ BÀI:

– Dẫn dắt vấn đề: Văn học không chỉ phản ánh hiện thực mà còn là nơi nhà văn gửi gắm cái nhìn, tình cảm và tư tưởng của mình đối với con người và cuộc sống. Một tác phẩm chân chính không thể chỉ là sự sao chép hiện thực mà phải là kết quả của quá trình sáng tạo nghệ thuật gắn với một tấm lòng nhân ái. Bởi vậy, Sê-khốp từng khẳng định: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy”

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Nguyễn Dữ là một trong những cây bút xuất sắc của văn học trung đại Việt Nam, có đóng góp quan trọng cho sự phát triển của thể loại truyền kì. Truyền kì mạn lục là tác phẩm tiêu biểu của ông, trong đó Chuyện người con gái Nam Xương là thiên truyện nổi bật. Tác phẩm có nguồn gốc từ truyện dân gian Vợ chàng Trương nhưng dưới ngòi bút Nguyễn Dữ, câu chuyện đã được nâng lên thành một tác phẩm giàu giá trị hiện thực và nhân đạo.

– Nêu vấn đề nghị luận: Qua cuộc đời và số phận bi kịch của Vũ Nương, Nguyễn Dữ không chỉ phản ánh những bất công của xã hội phong kiến mà còn bộc lộ niềm yêu thương, trân trọng sâu sắc đối với con người, đặc biệt là người phụ nữ. Điều đó cho thấy ý kiến của Sê-khốp được thể hiện sâu sắc qua tác phẩm.

II. THÂN BÀI:

1. Giải thích ý kiến của Sê-khốp:

“Nghệ sĩ chân chính” là gì?

• Là người có tài năng nghệ thuật, có khả năng sáng tạo ra những tác phẩm có giá trị.
• Không chỉ biết phản ánh hiện thực mà còn có:
  • Cái nhìn sâu sắc về cuộc đời.
  • Ý thức về trách nhiệm của người cầm bút.
  • Khả năng phát hiện và nâng niu những giá trị tốt đẹp của con người.

“Nhà văn nhân đạo” là gì?

• Là người có tấm lòng yêu thương con người.
• Biết:
  • Trân trọng vẻ đẹp, phẩm giá của con người.
  • Cảm thông với những đau khổ, bất hạnh.
  • Bênh vực những con người nhỏ bé, bị áp bức.
  • Phê phán những thế lực chà đạp lên quyền sống và hạnh phúc của con người.
  • Hướng con người tới những giá trị tốt đẹp.

“Nhân đạo từ trong cốt tủy” có ý nghĩa gì?

• “Cốt tủy” là phần sâu nhất, căn bản nhất.
• Sê-khốp nhấn mạnh: lòng nhân đạo phải trở thành phẩm chất tự nhiên, sâu sắc và bền vững trong tâm hồn người nghệ sĩ, chứ không phải tình cảm nhất thời hay sự thương cảm hời hợt.
• Nhân đạo phải thấm vào:
  • Cách nhà văn nhìn hiện thực.
  • Cách xây dựng nhân vật.
  • Cách lựa chọn chi tiết.
  • Cách tổ chức câu chuyện.
  • Tư tưởng và thông điệp của tác phẩm.

→ Khái quát ý nghĩa nhận định: Ý kiến của Sê-khốp khẳng định mối quan hệ không thể tách rời giữa tài năng nghệ thuật và tấm lòng nhân đạo. Một nghệ sĩ thực sự không chỉ viết hay mà còn phải viết bằng tình yêu thương con người; tác phẩm của họ phải hướng đến việc bảo vệ phẩm giá, quyền sống và những giá trị tốt đẹp của con người.

2. Cơ sở lí luận: Vì sao nghệ sĩ chân chính phải có lòng nhân đạo?

– Như M. Gorki từng nói: “Văn học là nhân học”. Văn học bắt nguồn từ đời sống và hướng đến con người.

– Nhưng văn học không chỉ phản ánh cái đang tồn tại mà còn giúp con người:

• Hiểu cuộc sống.
• Hiểu người khác.
• Biết yêu thương.
• Biết đấu tranh với cái xấu, cái ác.
• Hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.

→ Viết về con người chính là một cách khám phá, nâng niu và bảo vệ con người. Một tác phẩm có giá trị vì thế phải chứa đựng “cái tâm” của người nghệ sĩ. Tài năng giúp nhà văn tạo nên tác phẩm hấp dẫn; lòng nhân đạo giúp tác phẩm có chiều sâu và sức sống lâu bền.

→ Chuyển ý: Điều đó được thể hiện rõ nét trong Chuyện người con gái Nam Xương, nơi tài năng nghệ thuật của Nguyễn Dữ luôn gắn liền với một tấm lòng sâu sắc dành cho con người, đặc biệt là những người phụ nữ bất hạnh trong xã hội phong kiến.

3. Nguyễn Dữ – Một nhà văn có tấm lòng nhan đạo sâu sắc

– Nguyễn Dữ nhìn thẳng vào hiện thực xã hội:

+ Sống trong một thời đại nhiều biến động, Nguyễn Dữ nhận thấy:

• Xã hội phong kiến nhiều bất công.
• Chiến tranh gây chia lìa, mất mát.
• Tư tưởng nam quyền chà đạp người phụ nữ.
• Con người lương thiện nhiều khi không thể tự bảo vệ mình.

+ Truyền kì mạn lục tuy sử dụng nhiều yếu tố kì ảo nhưng đằng sau những câu chuyện kì lạ là hiện thực xã hội và thái độ của nhà văn đối với hiện thực ấy.

– Nhà văn hướng ngòi bút về những con người nhỏ bé:

+ Nguyễn Dữ đặc biệt quan tâm đến những con người: Bị áp bức, bị oan khuất, có phẩm chất tốt đẹp nhưng gặp bất hạnh.

+ Tiêu biểu là Vũ Nương trong Chuyện người con gái Nam Xương.

4. Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ qua “Chuyện người con gái Nam Xương”

a. Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ qua việc ca ngợi vẻ đẹp của Vũ Nương

Trước hết, tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ được thể hiện ở sự trân trọng, ngợi ca những vẻ đẹp đáng quý của Vũ Nương – một người phụ nữ nhỏ bé nhưng có phẩm chất cao đẹp.

* Vũ Nương đẹp người, đẹp nết:

– Vũ Nương được giới thiệu: “Tính đã thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp”.

– Nàng có vẻ đẹp: Dịu dàng, nết na, đoan trang, trong sáng.

→ Nguyễn Dữ không chỉ chú ý đến vẻ đẹp ngoại hình mà đặc biệt trân trọng vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật.

* Vũ Nương là người vợ thủy chung, giàu tình nghĩa:

– Biết chồng đa nghi nhưng nàng vẫn: Luôn giữ gìn khuôn phép. Không để vợ chồng thất hòa.

– Khi tiễn chồng đi lính: Không mong chồng lập công danh. Chỉ mong chồng trở về bình an.

– Khi xa chồng: Một lòng thương nhớ. Giữ trọn sự thủy chung.

→ Nguyễn Dữ đề cao tình nghĩa vợ chồng và khát vọng hạnh phúc gia đình bình dị.

* Vũ Nương là người mẹ yêu thương con:

• Một mình sinh con, nuôi con trong những năm tháng chồng vắng nhà.
• Vì muốn con vơi đi nỗi nhớ cha, nàng chỉ bóng mình và nói đó là cha Đản.

→ Hành động xuất phát từ tình yêu thương con sâu sắc, nhưng trớ trêu thay lại trở thành nguyên nhân gây nên bi kịch. Qua đó, nhà văn vừa trân trọng tình mẫu tử vừa cho thấy bi kịch có thể bắt nguồn từ chính những điều tốt đẹp trong cuộc sống khi con người sống trong một xã hội thiếu niềm tin và công bằng.

* Vũ Nương là người con dâu hiếu thảo:

• Chăm sóc mẹ chồng khi đau yếu.
• Thuốc thang, lễ bái, khuyên lơn.
• Khi mẹ chồng qua đời, lo liệu ma chay chu đáo.
• Mẹ chồng trước khi mất còn ghi nhận và chúc phúc cho nàng.

→ Nguyễn Dữ trân trọng vẻ đẹp hiếu thảo, giàu tình nghĩa của người phụ nữ.

* Vũ Nương là người có lòng tự trọng và ý thức giữ gìn phẩm giá:

– Khi bị nghi oan: Nàng hết lời phân trần. Khẳng định lòng chung thủy. Mong chồng hiểu và bảo vệ hạnh phúc gia đình.

– Khi không còn cách nào để chứng minh sự trong sạch, nàng chọn cái chết.

→ Cái chết cho thấy lòng tự trọng và ý thức sâu sắc về danh dự của Vũ Nương.

* Nhận xét:  Qua hình tượng Vũ Nương, Nguyễn Dữ đã dành cho người phụ nữ một cái nhìn trân trọng, nâng niu. Nhà văn không nhìn họ bằng định kiến mà phát hiện, khẳng định những phẩm chất tốt đẹp vốn dễ bị xã hội phong kiến xem nhẹ. Đó chính là một biểu hiện sâu sắc của tinh thần nhân đạo.

b. Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ qua niềm cảm thương sâu sắc trước bi kịch của Vũ Nương

Nếu việc ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương thể hiện sự trân trọng thì việc xây dựng bi kịch cuộc đời nàng lại cho thấy chiều sâu của lòng thương người trong ngòi bút Nguyễn Dữ.

* Bi kịch của một cuộc hôn nhân không bình đẳng:

– Vũ Nương vốn con nhà nghèo khó, không có quyền lựa chọn người chồng tương xứng.

– Trương Sinh: Giàu có nhưng ít học. Tính tình đa nghi, gia trưởng.

→ Ngay từ đầu, hạnh phúc của nàng đã tiềm ẩn nguy cơ.

* Bi kịch do chiến tranh:

– Trương Sinh phải đi lính. Vợ chồng chia lìa.

– Vũ Nương phải một mình gánh vác gia đình.

– Chiến tranh tạo ra: Khoảng cách, chờ đợi, mất mát. Đây là nguyên nhân gián tiếp của hiểu lầm.

* Bi kịch bị nghi oan:

– Lời nói ngây thơ của bé Đản về “người cha”.

– Trương Sinh vốn đa nghi nên: Không suy xét, không lắng nghe lời vợ. Nặng lời mắng nhiếc, đánh đuổi nàng.

→ Một con người trong sạch nhưng không có quyền tự bảo vệ mình.

* Bi kịch phải tìm đến cái chết:

– Vũ Nương tự vẫn ở Hoàng Giang.

– Cái chết là:

• Sự giải thoát khỏi đau khổ.
• Cách cuối cùng để bảo vệ danh dự.
• Lời tố cáo xã hội đã dồn con người đến bước đường cùng.

→ Nguyễn Dữ không chỉ kể một cái chết mà cất lên tiếng khóc thương cho cả một lớp người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

c. Tấm lòng nhân đạo còn thể hiện ở sự phê phán, tố cáo, lên án những thế lực tàn bạo chà đạp nhân cách, nhân phẩm, tước đoạt quyền sống của con người.

* Phê phán Trương Sinh:

– Tính cách đa nghi, ghen tuông mù quáng, gia trưởng, vũ phu, độc đoán, không chịu lắng nghe.

– Hành động hồ đồ, thiếu suy xét.

→ Trương Sinh là nguyên nhân trực tiếp gây ra bi kịch.

* Phê phán xã hội phong kiến:

– Lên án chế độ nam quyền, tư tưởng trọng nam khinh nữ.

– Người phụ nữ không có quyền tự quyết định số phận.

– Danh dự của người phụ nữ phụ thuộc vào sự phán xét của người đàn ông.

* Tố cáo chiến tranh:

– Chiến tranh chia lìa vợ chồng.

– Gây mất mát và đau khổ.

– Góp phần tạo nên hoàn cảnh dẫn đến bi kịch.

→ Ý nghĩa nhân đạo: Nhà văn thương người không chỉ bằng nước mắt mà còn bằng thái độ đấu tranh với những nguyên nhân gây nên đau khổ cho con người. Đây chính là chiều sâu trong tinh thần nhân đạo của Nguyễn Dữ.

d. Tấm lòng nhân đạo thể hiện qua việc trao cho Vũ Nương một cơ hội được minh oan

– Yếu tố kì ảo:

• Vũ Nương được Linh Phi cứu.
• Nàng sống ở thủy cung.
• Phan Lang gặp Vũ Nương.
• Vũ Nương gửi lời về trần gian.
• Trương Sinh lập đàn giải oan.
• Vũ Nương hiện về trên sông.

– Ý nghĩa:

• Trả lại danh dự cho Vũ Nương; khẳng định nàng hoàn toàn trong sạch; thể hiện ước mơ: Công lí, công bằng, người tốt được bảo vệ, người bị oan được minh oan.

– Nhưng không phải kết thúc có hậu hoàn toàn: Vũ Nương được minh oan nhưng thông thể trở về, không thể sống cùng chồng con, không thể lấy lại cuộc đời đã mất. Điều này làm cho nỗi đau càng sâu sắc.

→ Nếu hiện thực không thể đem lại công lí cho Vũ Nương, Nguyễn Dữ đã dùng trí tưởng tượng nghệ thuật để trả lại cho nàng danh dự. Nhưng chính việc nàng không thể trở về lại cho thấy nhà văn không né tránh hiện thực đau đớn.

e. Tấm lòng nhân đạo được thể hiện qua nghệ thuật xây dựng truyện đặc sắc

* Xây dựng tình huống truyện:

– Chi tiết “cái bóng”:

• Là nguyên nhân gây hiểu lầm; là nút thắt; đồng thời là chi tiết cởi nút.
• Qua đó làm nổi bật: Tình yêu thương của Vũ Nương. Sự hồ đồ của Trương Sinh. Bi kịch của người phụ nữ.

* Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

– Khắc họa nhân vật qua: Hành động, lời nói, tâm trạng, quan hệ với người khác.

– Đặc biệt làm nổi bật nội tâm Vũ Nương khi: tiễn chồng, bị nghi oan, trước khi tự vẫn, khi hiện về giải oan.

* Kết hợp hiện thực và kì ảo:

– Hiện thực: Xã hội phong kiến, chiến tranh, bi kịch gia đình.

– Kì ảo: Thủy cung, Linh Phi, Vũ Nương hiện về.

→ Nghệ thuật kì ảo không nhằm né tránh hiện thực mà làm nổi bật hiện thực và gửi gắm ước mơ công lí.

→ Giá trị nghệ thuật phục vụ giá trị nhân đạo Tài năng nghệ thuật của Nguyễn Dữ không tách rời tấm lòng nhân đạo; mỗi chi tiết, mỗi tình huống và cách kết thúc đều góp phần bảo vệ phẩm giá con người và làm nổi bật nỗi đau của họ.

5. ĐÁNH GIÁ Ý KIẾN CỦA SÊ-KHỐP QUA TÁC PHẨM

– Chuyện người con gái Nam Xương là minh chứng tiêu biểu:

• Nguyễn Dữ có tài năng: Kể chuyện hấp dẫn. Xây dựng tình huống độc đáo. Khắc họa nhân vật sinh động. Kết hợp hiện thực và kì ảo.
• Nhưng đằng sau tài năng ấy là một tấm lòng sâu sắc với con người.

– Tác phẩm vừa “thương cảm” vừa “đấu tranh”:

• Thương cảm: cảm thông với Vũ Nương.
• Trân trọng: ngợi ca phẩm chất của nàng.
• Bênh vực: trả lại danh dự cho nàng.
• Phê phán: Trương Sinh và xã hội phong kiến.
• Ước mơ: hướng đến công lí, bình đẳng và hạnh phúc.

→ Đây chính là biểu hiện đầy đủ của chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc.

→ Đánh giá chung: Nếu chỉ có tài năng kể chuyện, Chuyện người con gái Nam Xương có thể chỉ dừng lại ở một câu chuyện li kì về số phận một người phụ nữ. Chính tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ đã giúp câu chuyện vượt khỏi giới hạn của một truyện truyền kì để trở thành tiếng nói thương người, tiếng nói đòi quyền sống và quyền hạnh phúc cho con người.

III. KẾT BÀI:

– Khẳng định ý kiến: Qua Chuyện người con gái Nam Xương, có thể thấy nhận định “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” của Sê-khốp là một quan niệm sâu sắc và đúng đắn về bản chất của người nghệ sĩ.

– Khẳng định giá trị tác phẩm: Nguyễn Dữ không chỉ là một nhà văn có tài mà còn là một nhà văn có tấm lòng lớn đối với con người. Qua Vũ Nương, ông ca ngợi vẻ đẹp người phụ nữ, cảm thương số phận bất hạnhh, lên tiếng tố cáo xã hội phong kiến, đề cao quyền sống, quyền hạnh phúc và gửi gắm ước mơ công lí.

– Mở rộng sức sống của tác phẩm: Chính sự hòa quyện giữa tài năng nghệ thuật và chiều sâu nhân đạo đã làm nên sức sống lâu bền của Chuyện người con gái Nam Xương. Dù đã cách chúng ta nhiều thế kỉ, câu chuyện về Vũ Nương vẫn khiến người đọc hôm nay xúc động, bởi phía sau số phận của một người phụ nữ là câu hỏi muôn đời về tình yêu thương, niềm tin, công lí, phẩm giá và quyền được sống hạnh phúc của mỗi con người.

Bài văn hoàn chỉnh:

Bài văn 1:

Qua Chuyện người con gái Nam Xương, làm rõ ý kiến: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” – Sê-khốp

Văn học không chỉ là tấm gương phản chiếu hiện thực mà còn là nơi nhà văn gửi gắm cái nhìn, tình cảm và tư tưởng của mình đối với con người và cuộc sống. Bởi thế, một tác phẩm chân chính không thể chỉ là sự sao chép hiện thực một cách thụ động mà phải là kết quả của quá trình sáng tạo nghệ thuật gắn với một tấm lòng nhân ái. Sê-khốp từng khẳng định: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy.” Ý kiến ấy đã nhấn mạnh mối quan hệ không thể tách rời giữa tài năng nghệ thuật và tình yêu thương con người của người cầm bút. Đọc Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, ta càng thấm thía điều đó. Qua cuộc đời và số phận bi kịch của Vũ Nương, nhà văn không chỉ phản ánh sâu sắc những bất công của xã hội phong kiến mà còn bộc lộ niềm yêu thương, trân trọng và cảm thông sâu sắc đối với con người, đặc biệt là người phụ nữ.

Trước hết, cần hiểu đúng ý nghĩa lời nhận định của Sê-khốp. “Nghệ sĩ chân chính” là người không chỉ có tài năng sáng tạo mà còn ý thức được thiên chức của mình đối với cuộc đời. Họ biết phát hiện những vẻ đẹp khuất lấp, nhìn thấu những đau khổ của con người và dùng nghệ thuật để nói lên tiếng nói của lẽ phải, tình yêu thương. “Nhà văn nhân đạo” là người có tấm lòng yêu thương con người, biết trân trọng phẩm giá, cảm thông với những số phận bất hạnh, bênh vực những con người nhỏ bé, đồng thời phê phán những thế lực chà đạp lên quyền sống và hạnh phúc của con người. Đặc biệt, Sê-khốp dùng cụm từ “từ trong cốt tủy” để nhấn mạnh chiều sâu của phẩm chất ấy. Nhân đạo không thể là tình cảm nhất thời, hời hợt mà phải trở thành một phần căn bản trong tâm hồn người nghệ sĩ, thấm vào cách họ nhìn đời, xây dựng nhân vật, lựa chọn chi tiết và gửi gắm tư tưởng trong tác phẩm. Như vậy, ý kiến của Sê-khốp khẳng định rằng một nghệ sĩ chân chính không chỉ cần tài năng mà còn phải có một trái tim biết yêu thương và bảo vệ con người.

M. Gorki từng nói: “Văn học là nhân học”. Văn học bắt nguồn từ đời sống và hướng đến việc khám phá bản chất, số phận, khát vọng của con người. Một tác phẩm có giá trị không chỉ giúp người đọc hiểu cuộc sống mà còn giúp họ hiểu người khác, biết yêu thương, biết đấu tranh với cái xấu, cái ác và hướng tới những giá trị tốt đẹp. Tài năng giúp nhà văn tạo nên một câu chuyện hấp dẫn, nhưng chính lòng nhân đạo mới tạo nên chiều sâu tư tưởng và sức sống lâu bền cho tác phẩm. Điều đó được thể hiện rõ trong Chuyện người con gái Nam Xương, nơi tài năng nghệ thuật của Nguyễn Dữ luôn gắn liền với một tấm lòng sâu sắc dành cho những con người nhỏ bé, đặc biệt là những người phụ nữ bất hạnh trong xã hội phong kiến.

Nguyễn Dữ là một trong những cây bút xuất sắc của văn học trung đại Việt Nam, có đóng góp quan trọng vào sự phát triển của thể loại truyền kì. Truyền kì mạn lục là tác phẩm tiêu biểu của ông, trong đó Chuyện người con gái Nam Xương là một thiên truyện đặc sắc. Tác phẩm có nguồn gốc từ truyện dân gian Vợ chàng Trương, nhưng bằng tài năng và tư tưởng của mình, Nguyễn Dữ đã sáng tạo lại câu chuyện, biến một bi kịch gia đình thành một vấn đề lớn về con người và xã hội. Đằng sau những yếu tố kì ảo của truyện là một hiện thực đau đớn: xã hội phong kiến với tư tưởng nam quyền, chiến tranh và những định kiến khắc nghiệt đã đẩy một người phụ nữ đức hạnh đến cái chết oan nghiệt.

Trước hết, tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ được thể hiện ở sự trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương. Ngay từ đầu tác phẩm, nàng đã được giới thiệu là người phụ nữ “tính đã thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp”. Nguyễn Dữ không chỉ chú ý đến vẻ đẹp ngoại hình mà quan trọng hơn là phát hiện và nâng niu vẻ đẹp tâm hồn của nàng. Trong cuộc sống vợ chồng, biết Trương Sinh vốn có tính đa nghi, nàng luôn giữ gìn khuôn phép, không để vợ chồng xảy ra bất hòa. Khi tiễn chồng ra trận, trong lúc chiến tranh có thể đem đến công danh, nàng không hề mong chồng “đeo được ấn phong hầu, mặc áo gấm trở về quê cũ”, mà chỉ mong chồng trở về bình an. Ước mong giản dị ấy cho thấy nàng là người vợ thủy chung, coi trọng hạnh phúc gia đình hơn danh lợi.

Xa chồng, Vũ Nương một lòng thương nhớ. Thời gian trôi qua, nỗi nhớ càng thêm da diết. Nàng vừa làm mẹ, vừa làm cha, một mình chăm sóc con nhỏ. Vì muốn con vơi đi nỗi nhớ cha, nàng chỉ vào bóng mình trên vách và bảo đó là cha Đản. Một hành động xuất phát từ tình mẫu tử trong sáng lại trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bi kịch. Chính nghịch lí ấy càng khiến người đọc thương cảm cho Vũ Nương: một người càng yêu thương gia đình bao nhiêu lại càng bị chính hoàn cảnh gia đình đẩy vào đau khổ bấy nhiêu.

Không chỉ là người vợ thủy chung, người mẹ yêu thương con, Vũ Nương còn là một người con dâu hiếu thảo. Khi mẹ chồng đau yếu, nàng tận tình chăm sóc, thuốc thang, lễ bái và khuyên lơn. Khi bà qua đời, nàng lo liệu việc ma chay chu đáo như đối với cha mẹ đẻ. Chính mẹ chồng, trước khi mất, đã dành cho nàng những lời chúc phúc đầy yêu thương. Qua đó, Nguyễn Dữ đã khẳng định vẻ đẹp của một người phụ nữ giàu tình nghĩa, biết sống vì gia đình và luôn giữ gìn đạo lí.

Đặc biệt, Vũ Nương còn là người có lòng tự trọng và ý thức sâu sắc về phẩm giá. Khi bị Trương Sinh nghi oan, nàng hết lời phân trần, nhắc lại tình nghĩa vợ chồng và khẳng định tấm lòng trong sạch của mình. Nhưng Trương Sinh không chịu lắng nghe. Bị dồn đến bước đường cùng, Vũ Nương chọn cái chết để bảo toàn danh dự. Qua nhân vật này, Nguyễn Dữ đã dành cho người phụ nữ một cái nhìn trân trọng, nâng niu. Nhà văn không nhìn họ bằng định kiến mà phát hiện những phẩm chất tốt đẹp vốn dễ bị xã hội phong kiến xem nhẹ. Đó chính là biểu hiện đầu tiên và sâu sắc của tinh thần nhân đạo.

Nếu việc ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương thể hiện sự trân trọng thì việc xây dựng bi kịch cuộc đời nàng lại cho thấy chiều sâu của lòng thương người trong ngòi bút Nguyễn Dữ. Vũ Nương là một người phụ nữ tốt đẹp nhưng lại phải chịu một cuộc hôn nhân không bình đẳng. Nàng không có quyền lựa chọn người chồng tương xứng; người lấy nàng là Trương Sinh, một người giàu có nhưng ít học, đa nghi và gia trưởng. Khi chiến tranh xảy ra, vợ chồng phải chia lìa. Vũ Nương một mình gánh vác gia đình, chờ đợi chồng trong những tháng ngày dài đằng đẵng. Chính chiến tranh đã tạo nên khoảng cách và hoàn cảnh thuận lợi cho bi kịch xảy ra.

Khi Trương Sinh trở về, chỉ từ lời nói ngây thơ của bé Đản, bản tính đa nghi của chàng lập tức bùng lên. Trương Sinh “đinh ninh là vợ hư”, không chịu suy xét, cũng không cho vợ cơ hội thanh minh. Chàng mắng nhiếc, đánh đuổi người vợ đã một lòng thủy chung với mình. Bi kịch đau đớn nhất nằm ở chỗ Vũ Nương hoàn toàn trong sạch nhưng lại không có quyền tự bảo vệ mình. Nàng không thể dùng sự thật để chống lại định kiến, không thể dùng tình yêu để hóa giải sự nghi ngờ và cuối cùng chỉ còn cách tìm đến cái chết.

Cái chết của Vũ Nương vì thế không đơn thuần là một bi kịch cá nhân. Đó là lời tố cáo xã hội đã dồn một con người lương thiện đến bước đường cùng. Qua nhân vật Trương Sinh, Nguyễn Dữ phê phán thói đa nghi, ghen tuông mù quáng, gia trưởng và vũ phu. Nhưng sâu xa hơn, ông phê phán cả một xã hội phong kiến nơi người đàn ông nắm quyền phán xét, còn người phụ nữ phải chịu đựng và cam chịu. Chiến tranh cũng góp phần tạo nên bi kịch khi chia lìa gia đình, gây ra những mất mát không thể bù đắp. Như vậy, lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ không chỉ nằm ở nước mắt thương cảm mà còn thể hiện ở thái độ phê phán những nguyên nhân gây ra đau khổ cho con người.

Đặc biệt, tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ còn được thể hiện qua việc ông trao cho Vũ Nương cơ hội được minh oan bằng những yếu tố kì ảo. Sau khi gieo mình xuống sông, nàng được Linh Phi cứu sống và đưa về thủy cung. Phan Lang gặp nàng, trở về trần gian và truyền lại lời nàng. Cuối cùng, Vũ Nương hiện về trên sông Hoàng Giang trong cảnh “kiệu hoa, cờ tán, võng lọng” rực rỡ. Những chi tiết kì ảo ấy thể hiện ước mơ công lí của nhân dân: người tốt phải được bảo vệ, người bị oan phải được minh oan, phẩm giá của con người phải được trả lại.

Tuy nhiên, đây không phải là một kết thúc có hậu hoàn toàn. Vũ Nương được minh oan nhưng không thể trở về cuộc sống trần gian, không thể đoàn tụ với chồng con, không thể lấy lại những năm tháng đã mất. Nếu hiện thực không thể đem lại công lí cho nàng, Nguyễn Dữ dùng trí tưởng tượng nghệ thuật để trả lại danh dự cho nàng; nhưng đồng thời, việc nàng không thể trở về lại nhấn mạnh nỗi đau không thể cứu vãn. Chính điều đó cho thấy nhà văn vừa an ủi con người bằng ước mơ công lí, vừa không né tránh sự thật nghiệt ngã của hiện thực. Đây là chiều sâu đặc biệt trong tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Dữ.

Tấm lòng nhân đạo ấy còn được nâng đỡ bởi một tài năng nghệ thuật đặc sắc. Nổi bật nhất là chi tiết “cái bóng” – một chi tiết nghệ thuật giản dị nhưng có sức ám ảnh lớn. Cái bóng là nguyên nhân gây hiểu lầm, tạo nên nút thắt của câu chuyện, nhưng cũng chính cái bóng là chìa khóa cởi nút khi bé Đản chỉ vào bóng Trương Sinh trên tường và nói: “Cha Đản lại đến kia kìa!” Chi tiết ấy khiến toàn bộ sự thật được sáng tỏ, đồng thời làm bi kịch trở nên đau đớn hơn: khi Trương Sinh hiểu ra thì tất cả đã quá muộn. Nghệ thuật xây dựng nhân vật, cách miêu tả tâm lí, sự kết hợp giữa hiện thực và kì ảo cũng góp phần làm nổi bật số phận con người. Qua đó có thể thấy, tài năng nghệ thuật của Nguyễn Dữ không tách rời tấm lòng nhân đạo; nghệ thuật chính là phương tiện để ông bảo vệ phẩm giá và cất lên tiếng nói cho những con người bất hạnh.

Như vậy, Chuyện người con gái Nam Xương chính là minh chứng thuyết phục cho nhận định của Sê-khốp. Nguyễn Dữ vừa là một nhà văn có tài, vừa là một nhà văn giàu lòng nhân ái. Tác phẩm vừa thương cảm với Vũ Nương, vừa trân trọng vẻ đẹp của nàng; vừa bênh vực người phụ nữ, vừa phê phán Trương Sinh và xã hội phong kiến; đồng thời gửi gắm ước mơ về công lí, bình đẳng và hạnh phúc. Nếu chỉ có tài năng kể chuyện, tác phẩm có thể chỉ dừng lại ở một câu chuyện li kì về số phận một người phụ nữ. Chính tấm lòng nhân đạo đã giúp câu chuyện vượt khỏi giới hạn của một truyện truyền kì để trở thành tiếng nói thương người, tiếng nói bảo vệ quyền sống và quyền hạnh phúc của con người.

Qua Chuyện người con gái Nam Xương, có thể thấy nhận định “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” là một quan niệm sâu sắc và đúng đắn về bản chất của người nghệ sĩ. Nguyễn Dữ không chỉ có tài năng viết truyện mà còn có một trái tim luôn hướng về con người. Qua Vũ Nương, ông ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ, cảm thương số phận bất hạnh, tố cáo xã hội phong kiến bất công và đề cao quyền sống, quyền hạnh phúc của con người. Chính sự hòa quyện giữa tài năng nghệ thuật và chiều sâu nhân đạo đã làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm. Dù đã cách chúng ta nhiều thế kỉ, câu chuyện về Vũ Nương vẫn khiến người đọc hôm nay xúc động, bởi phía sau số phận của một người phụ nữ là những vấn đề muôn đời của con người: tình yêu thương, niềm tin, phẩm giá, công lí và quyền được sống một cuộc đời hạnh phúc.

Bài văn 2:

Qua Chuyện người con gái Nam Xương, làm rõ ý kiến: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” – Sê-khốp

Văn học bắt nguồn từ cuộc sống, nhưng văn học không phải là bản sao nguyên xi, thô ráp của hiện thực. Nhà văn không đơn thuần ghi chép những gì mắt thấy tai nghe mà luôn lựa chọn, nhào nặn và tái tạo hiện thực bằng tài năng, tư tưởng và cảm xúc của mình. Bởi thế, đằng sau mỗi trang văn chân chính không chỉ có bóng dáng của cuộc đời mà còn có tâm hồn của người cầm bút. Một tác phẩm có giá trị không chỉ giúp con người nhìn thấy hiện thực mà còn khiến con người biết yêu thương, biết đồng cảm và hướng đến những điều tốt đẹp. Từ quan niệm ấy, nhà văn Nga Sê-khốp từng khẳng định: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy”. Đây không chỉ là lời đề cao phẩm chất của người nghệ sĩ mà còn là một quan niệm sâu sắc về bản chất của văn chương. Qua Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, nhận định ấy càng được chứng minh rõ nét.

Trước hết, cần hiểu thế nào là một “nghệ sĩ chân chính” và thế nào là “nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy”. Nghệ sĩ chân chính là người có tài năng sáng tạo, có ý thức sâu sắc về trách nhiệm của mình trước cuộc đời. Họ không sáng tác chỉ để phô diễn tài năng hay mua vui cho người đọc mà luôn hướng ngòi bút vào con người và cuộc sống. Còn “nhân đạo” là tình yêu thương, sự trân trọng con người, là thái độ đồng cảm với những đau khổ, bất hạnh, là sự bênh vực quyền sống, quyền hạnh phúc và phẩm giá chính đáng của con người. Đặc biệt, Sê-khốp nhấn mạnh cụm từ “từ trong cốt tủy”. Nhân đạo không thể là thứ tình cảm hời hợt, nhất thời mà phải trở thành phẩm chất sâu xa, bền vững trong tâm hồn người nghệ sĩ. Chính tình yêu thương con người khiến nhà văn biết đau trước nỗi đau của người khác, biết trân trọng vẻ đẹp bị khuất lấp và luôn khao khát làm cho cuộc đời trở nên tốt đẹp hơn.

Từ đó có thể thấy, văn học chân chính luôn gắn bó với con người. M. Gorki từng nói: “Văn học là nhân học”. Văn học lấy con người làm đối tượng khám phá, đồng thời cũng hướng con người đến những giá trị nhân văn cao đẹp. Một tác phẩm có giá trị không chỉ phản ánh xã hội mà còn giúp người đọc hiểu hơn về con người trong xã hội ấy. Nhà văn nhìn thấy phía sau một số phận nhỏ bé là những vấn đề lớn của thời đại; phía sau một nỗi đau cá nhân là những bất công mà cả xã hội cần suy ngẫm. Vì vậy, giá trị của văn chương không chỉ nằm ở việc nó nói gì về cuộc sống mà còn ở cách nó nhìn cuộc sống bằng đôi mắt nào, bằng một trái tim ra sao.

Nguyễn Dữ là một nhà văn như thế. Ông sống trong một thời đại nhiều biến động, khi xã hội phong kiến dần bộc lộ những mặt trái: chiến tranh, loạn lạc, bất công, những lễ giáo hà khắc và sự suy thoái của đạo đức. Là người có học vấn uyên thâm nhưng chán ghét chốn quan trường, Nguyễn Dữ lui về ở ẩn. Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của ông, tuy sử dụng nhiều yếu tố kỳ ảo, lại phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội và số phận con người đương thời. Những câu chuyện kỳ lạ không khiến tác phẩm xa rời hiện thực; trái lại, qua thế giới kỳ ảo, Nguyễn Dữ có điều kiện bộc lộ thái độ trước cuộc đời, gửi gắm những suy tư về con người và xã hội.

Chuyện người con gái Nam Xương là một minh chứng tiêu biểu. Tác phẩm có nguồn gốc từ truyện dân gian Vợ chàng Trương, nhưng Nguyễn Dữ không sao chép câu chuyện dân gian một cách máy móc. Ông đã sáng tạo, mở rộng tình huống, xây dựng nhân vật, bổ sung yếu tố kỳ ảo và đặc biệt gửi vào câu chuyện một tư tưởng nhân đạo sâu sắc. Nếu truyện dân gian chủ yếu kể về nỗi oan và cái chết của người phụ nữ thì Nguyễn Dữ đã nâng câu chuyện lên thành một vấn đề có ý nghĩa xã hội: số phận bi kịch của người phụ nữ trong chế độ phong kiến và khát vọng được sống, được yêu thương, được tôn trọng của họ.

Trước hết, tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ được thể hiện ở sự trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương. Ngay từ đầu tác phẩm, nàng đã được giới thiệu là người “thùy mị nết na, lại thêm có tư dung tốt đẹp”. Vẻ đẹp của Vũ Nương không chỉ nằm ở hình thức mà quan trọng hơn là vẻ đẹp tâm hồn.

Trong đời sống vợ chồng, Vũ Nương là người vợ thủy chung, biết giữ gìn hạnh phúc gia đình. Biết Trương Sinh “có tính đa nghi, đối với vợ phòng ngừa quá sức”, nàng luôn giữ gìn khuôn phép để vợ chồng không xảy ra bất hòa. Khi chồng phải ra trận, nàng không mong chồng lập công danh, cũng chẳng mong được hưởng vinh hoa phú quý. Điều nàng mong mỏi giản dị mà cảm động: chồng trở về “mang theo được hai chữ bình yên”. Lời tiễn đưa ấy cho thấy Vũ Nương là người phụ nữ giàu tình yêu thương, đặt sự bình an của chồng lên trên mọi danh lợi.

Xa chồng, nàng vẫn một lòng thủy chung. Thời gian càng dài, nỗi nhớ càng sâu. Hình ảnh “bướm lượn đầy vườn, mây che kín núi” trở thành những tín hiệu của nỗi buồn và cô đơn. Qua những chi tiết ấy, Nguyễn Dữ không chỉ kể một câu chuyện tình cảm mà còn khám phá thế giới nội tâm của người phụ nữ có chồng đi lính. Ông nhìn thấy nỗi cô đơn của họ và trao cho nỗi cô đơn ấy một tiếng nói.

Với mẹ chồng, Vũ Nương lại hiện lên là người con dâu hiếu thảo. Khi mẹ chồng đau ốm, nàng hết lòng thuốc thang, lễ bái, dùng lời dịu dàng để khuyên lơn. Khi bà qua đời, nàng lo liệu việc ma chay chu đáo như đối với cha mẹ ruột. Chính người mẹ chồng trước lúc lâm chung đã ghi nhận tấm lòng của nàng và cầu mong nàng được hưởng hạnh phúc. Đây là một chi tiết có ý nghĩa đặc biệt: lời nhận xét của người mẹ chồng như một sự xác nhận khách quan cho phẩm chất tốt đẹp của Vũ Nương.

Với con, nàng là một người mẹ yêu thương và giàu đức hi sinh. Vì thương con nhỏ thiếu vắng cha, nàng đã chỉ cái bóng của mình trên vách và nói đó là cha Đản. Một lời nói hoàn toàn vô tư, xuất phát từ tình thương, cuối cùng lại trở thành nguyên nhân đẩy nàng vào bi kịch. Chính nghịch lý ấy khiến số phận Vũ Nương càng đáng thương và cho thấy sự trớ trêu nghiệt ngã của cuộc đời.

Không chỉ ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương, Nguyễn Dữ còn bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc trước bi kịch của nàng. Bi kịch ấy bắt nguồn từ một xã hội mà người phụ nữ gần như không có quyền quyết định số phận của mình. Vũ Nương không được tự lựa chọn tình yêu và hôn nhân. Nàng được gả cho Trương Sinh, một người “con nhà hào phú”, ít học và có tính đa nghi. Ngay trong cuộc hôn nhân ấy đã tiềm ẩn sự bất bình đẳng: người phụ nữ dù đẹp người, đẹp nết vẫn không có quyền lựa chọn người bạn đời tương xứng.

Bi kịch lên đến đỉnh điểm khi Trương Sinh trở về. Chỉ vì lời nói ngây thơ của đứa trẻ, chàng đã nghi ngờ vợ thất tiết. Điều đáng trách là Trương Sinh không tìm hiểu, không lắng nghe, không cho Vũ Nương cơ hội giải thích. Chàng “đinh ninh là vợ hư”, rồi mắng nhiếc, đánh đuổi nàng. Qua nhân vật Trương Sinh, Nguyễn Dữ đã phê phán thói gia trưởng, độc đoán, hồ đồ và sự bất công đã đẩy người phụ nữ lương thiện vào bước đường cùng.

Vũ Nương đã cố gắng thanh minh, nhưng mọi lời nói đều trở nên vô nghĩa trước sự ghen tuông mù quáng của chồng. Cuối cùng, nàng phải tìm đến cái chết ở sông Hoàng Giang để bảo toàn danh dự. Cái chết ấy là một tiếng kêu đau đớn về quyền sống và quyền được tôn trọng của người phụ nữ. Nguyễn Dữ đã đứng về phía Vũ Nương, thấu hiểu nỗi oan của nàng và khiến người đọc không thể không xót xa trước một con người tốt đẹp lại bị cuộc đời vùi dập.

Đặc biệt, tinh thần nhân đạo của Nguyễn Dữ còn thể hiện ở việc ông không để Vũ Nương biến mất hoàn toàn sau cái chết. Bằng yếu tố kỳ ảo, ông để nàng được Linh Phi cứu giúp, sống ở thủy cung và có cơ hội trở về gặp chồng trong một khoảnh khắc huyền ảo. Đây là sự sáng tạo giàu ý nghĩa. Trong thực tế, Vũ Nương không thể tìm thấy công lý; nhưng trong thế giới kỳ ảo, Nguyễn Dữ đã trả lại cho nàng phẩm giá và sự minh oan. Qua đó, nhà văn thể hiện ước mơ về một xã hội công bằng, nơi người tốt không bị chà đạp.

Tuy nhiên, Nguyễn Dữ không vì thương cảm Vũ Nương mà đơn giản hóa hiện thực. Cuộc trở về của nàng vẫn chỉ diễn ra “thấp thoáng ở giữa dòng”, rồi nàng biến mất. Vũ Nương được minh oan nhưng không thể trở lại cuộc sống trần thế, không thể đoàn tụ với con và chồng. Chi tiết ấy khiến giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm càng sâu sắc: có những mất mát khi xảy ra rồi thì không thể nào bù đắp. Lời nhận lỗi muộn màng của Trương Sinh không thể cứu sống người vợ đã chết.

Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ còn được thể hiện qua nghệ thuật xây dựng tác phẩm. Chi tiết “cái bóng” là một sáng tạo đặc sắc. Ban đầu, cái bóng giúp Vũ Nương an ủi con; sau đó lại trở thành nguyên nhân gây ra hiểu lầm; cuối cùng, chính lời nói của bé Đản về “người cha” và cái bóng giúp Trương Sinh nhận ra sự thật. Một chi tiết nhỏ nhưng có sức chi phối toàn bộ cốt truyện. Nghệ thuật xây dựng tình huống bất ngờ, cách kết hợp giữa hiện thực và kỳ ảo, cùng việc khắc họa tâm lí nhân vật đã khiến câu chuyện vượt khỏi khuôn khổ một truyện dân gian thông thường.

Qua Chuyện người con gái Nam Xương, Nguyễn Dữ vừa phản ánh hiện thực xã hội phong kiến bất công vừa cất lên tiếng nói yêu thương đối với con người. Ông trân trọng vẻ đẹp của người phụ nữ, thương cảm cho những số phận bị chà đạp, đồng thời phê phán những thế lực và tư tưởng đã gây ra bi kịch cho họ. Đó chính là biểu hiện sâu sắc của một “nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy”.

Nhìn rộng ra, từ Nguyễn Du với Truyện Kiều, Đặng Trần Côn và Đoàn Thị Điểm với hình tượng người chinh phụ đến Hồ Xuân Hương với tiếng nói bênh vực người phụ nữ, văn học trung đại Việt Nam đã nhiều lần cất lên tiếng nói nhân đạo. Nhưng mỗi nhà văn lại có một cách nhìn và một giọng điệu riêng. Nguyễn Dữ đã góp vào dòng chảy ấy một câu chuyện vừa đau đớn vừa giàu sức ám ảnh về Vũ Nương.

Như vậy, nhận định của Sê-khốp đã chạm đến một bản chất quan trọng của nghệ thuật: tài năng làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm, nhưng tình yêu thương con người mới làm nên chiều sâu và sức sống lâu bền của văn chương. Nguyễn Dữ đã không chỉ kể lại một câu chuyện về một người phụ nữ bị oan mà còn gửi vào đó tiếng nói của lương tri, của sự công bằng và lòng yêu thương. Chính vì thế, Chuyện người con gái Nam Xương vượt qua giới hạn của một câu chuyện từ nhiều thế kỉ trước để vẫn khiến người đọc hôm nay xúc động và suy ngẫm. Bởi khi nhà văn thực sự viết bằng trái tim nhân đạo, tác phẩm của họ không chỉ phản ánh một thời đại mà còn có khả năng đối thoại với nhiều thế hệ con người. Và đó cũng chính là sức mạnh bất tử của văn chương chân chính.

Xem thêm:

• Phân tích văn bản Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ)
• Suy nghĩ về kết thúc truyện Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ
• Từ cái chết của Vũ Nương trên sông Hoàng Giang đến lần tự vẫn của Thúy Kiều trên sông Tiền Đường, hãy trình bày suy nghĩ về cuộc đời và số phận bi thương người phụ nữ trong xã hội phong kiến