Đọc hiểu truyện LÂU ĐÀI BẰNG ÁNH SÁNG (Tạ Duy Anh). NLXH: vai trò của ước mơ và niềm tin trong cuộc sống đối với mỗi con người, đặc biệt đối với tuổi trẻ hiện nay
PHẦN I. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
LÂU ĐÀI BẰNG ÁNH SÁNG (trích)
[Lược phần đầu: Hà có người chú ruột đi bộ đội về, bị thương hỏng hai mắt. Chú Hảo sống cùng gia đình và luôn quan tâm đến mọi việc của Hà.]
Một hôm đang ngồi vót nan – chú Hảo của tôi làm nghề mây tre đan và chú thuộc loại khéo tay – bỗng chú dừng lại hỏi:
– Con Hà làm gì thế?
Sẵn cơn ấm ức, tôi gắt:
– Cháu làm gì… thì việc gì đến chú nào?
– Cháu đang ngồi mơ mộng phải không? – Chú Hảo vẫn hỏi bằng giọng bình thường.
– Trời ạ! Lại thế nữa! – Tôi muốn gào lên – Ngay cả mơ mộng một tí cũng có người quấy rầy. Tuy nghĩ vậy, nhưng tôi đáp khẽ, cố giấu đi vẻ phật ý.
– Cháu có dám mơ gì đâu ạ? Ngủ cháu thì rồi làm được cái gì…
Chú Hảo vẫn với nan thoăn thoắt, bỗng có vẻ gì từ ái. Lát sau chú bảo:
– Biết mơ ước là tốt cháu ạ! Phải mơ ước mới dám làm việc lớn. Nhưng chú chỉ muốn nói, mơ mộng mà không có cơ sở thì chỉ là mơ hão.
Tôi lặng lẽ bỏ đi, vừa bước vừa cố phân minh cho chú. Đúng là tôi thường hay ngồi một mình mơ về rất nhiều điều xa vời. Lúc tôi thấy mình là nghệ sĩ ba-lê, diễn viên điện ảnh, lúc tôi lại thấy mình là nhà văn nổi tiếng hay chỉ ít cũng là cầu thủ bóng chuyền… nhưng giấc mơ của tôi cũng lớn nho nhỏ như học tập của tôi vậy. Chỉ có điều tôi ít để ý là sau mỗi lần tôi bày bừa bài thì chính chú Hảo lại là người thu dọn. Riêng việc này không bao giờ chú ca thán. Về sau tôi biết chú đoán được ý nghĩ, ước mơ của tôi nhờ những dịp như thế.
Một hôm tôi ở trường về và tôi thấy chú Hảo đang ngồi ghi chép gì đó vào cuốn sổ cũ phủ vải cát đã đầy ba-lô cùng với mấy chiếc lược làm bằng xác máy bay. Những đồ vật bí ẩn ấy chú giữ gìn ghê lắm. Tôi nhón chân, rón rén lại gần rồi riêng lên nhìn qua vai chú. Những dòng chữ, lá thư cứ thẳng tắp. Tôi đọc nhanh được một đoạn như sau:“M. ạ, mình vẫn cất giữ kĩ những giấc mơ của cậu. Hôm nay khi xếp lại bàn học cho đứa cháu gái, mình mỉm cười không sao kẻ xiết khi phát hiện ra nó đang mơ giấc mơ mà cậu và mình dành bỏ dở. Mình hoàn toàn yên tâm rằng: Sự mất mát của bọn mình sẽ không uổng phí. Cứ yên nghỉ M. nhé!”
Trời ơi! Ngay cả giấc mơ của tôi cũng thành niềm vui của chú, một niềm vui không sao diễn tả được bằng lời. Nhưng… xem nào, tôi ngỡ nghĩ. Điều này sẽ chẳng bao giờ tôi nhớ ra nếu không có một hôm, khi tôi đang buồn bã một cách vô cớ thì chú Hảo đến cạnh tôi, đem theo một vật gì đó được trùm khăn kín. Chú bảo tôi: “Cháu thử mở ra xem”. Một “tòa lâu đài” lộng lẫy, vô cùng tinh xảo được cất công phủ bằng bẹ ngô.
– Có đúng là giấc mơ của cháu không?
– Không phải, cháu không mơ tới lâu đài.
– Cháu nhìn lại xem. Nó mang hình một thư viện có đấy.
Tôi mở to mắt và lần này thì tôi không giấu được nỗi sung sướng.
Tôi ôm chầm lấy chú:
– Làm sao chú biết được điều cháu nghĩ. “Tòa lâu đài” này… Cháu hiểu rồi. – Nó là kho báu tri thức của nhân loại mà cháu đang nóng lòng muốn khám phá. Nó là hiện thân của ánh sáng!
– Chính thế. Và nó cũng là ước mơ của cháu. Chỉ có điều không phải ai cũng vào được nếu ít tấm bé…
Tôi nghẹn ngào muốn nói với chú rằng: “Cháu hiểu rồi”. Và ngay lúc ấy tôi đột nhiên khám phá thêm một bí mật lớn: “Có một thứ ánh sáng không nhìn thấy nhưng xuyên được qua tâm hồn con người.
Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng…”.
(Tạ Duy Anh, in trong Bức tranh của em gái tôi, NXB Hội Nhà văn, 2025, tr.91-93)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. (0,5 điểm) Xác định và nêu vai trò của ngôi kể trong văn bản.
Câu 2. (0,5 điểm) Chỉ ra lời của người dẫn chuyện và lời của nhân vật trong đoạn văn:
– Trời ạ! Lại thế nữa! – Tôi muốn gào lên – Ngay cả mơ mộng một tí cũng có người quấy rầy. Tuy nghĩ vậy, nhưng tôi đáp khẽ, cố giấu đi vẻ phật ý.
Câu 3. (1,0 điểm) Nhận xét về tâm trạng của nhân vật Hà sau khi được chú Hảo tặng “tòa lâu đài”.
Câu 4. (1,0 điểm) Em hiểu thế nào về “ánh sáng” mà Hà khám phá được trong phần kết của truyện:
“Có một thứ ánh sáng không nhìn thấy nhưng xuyên được qua tâm hồn con người. Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng…” ?
Câu 5. (1,0 điểm) Em hãy nêu một thông điệp có ý nghĩa được gợi ra từ văn bản và lí giải.
PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm):
Câu 1 (2,0 điểm):
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình yêu thương của nhân vật chú Hảo dành cho Hà trong văn bản ở phần ĐỌC HIỂU
Câu 2 (2,0 điểm):
Từ văn bản Lâu đài bằng ánh sáng, em hãy viết một bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ về vai trò của ước mơ và niềm tin trong cuộc sống đối với mỗi con người, đặc biệt đối với tuổi trẻ hiện nay.
