PHẦN I. Đọc hiểu (5,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

NÓI VỚI CON

(1) Ở quanh con, người tử tế vẫn nhiều
Vẫn còn có bao điều tốt đẹp
Xa danh lợi hãy chịu nhiều thua thiệt
Hãy vì người, nếu mong họ vì con.

(2) Rách cho thơm, dẫu đói thì phải sạch
Tình thương yêu không mua được bằng tiền
Cần gỗ tốt, nước sơn còn phải tốt
Oán bên lòng, ơn khắc dạ đừng quên.

(3) Nếu vấp ngã, con tự mình đứng dậy
Muốn tập bơi, cứ nhảy xuống giữa dòng
Thà mất cả, cố giữ gìn danh dự
Sống thẳng mình, mặc kệ thế gian cong.

[…]

(4) Con hãy lượng sức mình khi gánh nặng,
Biết đến đâu là đủ giữa cuộc đời
Điều không muốn chớ mong người gặp phải
Trồng cây nào, hái quả ấy con ơi!

(Nói với con – Nguyễn Huy Hoàng, https://baophunuthudo.vn/van-hoa-van-nghe/noi-voi-con-79525.html)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (3,0 điểm):

a (0,5 điểm). Trong khổ thơ (1), người cha đã dặn con những điều gì về cách sống và đạo đức làm người?

b (0,75 điểm). Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp ẩn dụ:

“Rách cho thơm, dẫu đói thì phải sạch
Tình thương yêu không mua được bằng tiền”

c (0,75 điểm). Em có đồng tình với quan niệm “Nếu vấp ngã, con tự mình đứng dậy” không? Vì sao?

d. (1,0 điểm) Em hiểu như thế nào về câu thơ: “Sống thẳng mình, mặc kệ thế gian cong”?

Câu 2 (2,0 điểm).

Viết một đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích chủ đề và nghệ thuật đoạn trích trên.

PHẦN II. Viết (5,0 điểm)

Đọc đoạn trích:

(1) Học cách làm người chính là bài học quan trọng nhất. Bất kể là ai, chỉ cần nguyện ý học tập thì sẽ tiến bộ. Trong cuộc sống có rất nhiều người không thích chủ động nhận sai, bất cứ điều gì đều là lỗi người khác, luôn cho rằng bản thân mình mới là đúng. Thực ra con người không có ai hoàn hảo cả, không chịu nhận lỗi đã là một sai lầm. Khi bạn làm sai việc gì đó, có thể nhận lỗi trước cha mẹ, bạn bè, quần chúng, thậm chí nhận lỗi trước con cái hoặc đối thủ, bản thân vừa không mất đi thứ gì, ngược lại còn thể hiện sự độ lượng của bạn.

(2) … Yếu tố quan trọng nhất trong mối quan hệ xã hội là thấu hiểu lẫn nhau, tha thứ cho nhau, giúp đỡ lẫn nhau. Thiếu đi sự trao đổi sẽ sinh ra thị phi, tranh chấp và hiểu nhầm. Đời người giống như chiếc va li, lúc dùng sẽ kéo lên, lúc không dùng thì hạ xuống, lúc nên đặt lại không đặt, giống như đang kéo hành lí nặng nề, không thoải mái được.

(Trích Xin cho tuổi trẻ can đảm nguyện cho thanh xuân rực sáng, Hoàng Học Quân, NXB Phụ nữ Việt Nam, tr114-115)

Câu 1. Xác định luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong đoạn (1). Nêu tác dụng của bằng chứng trong việc làm rõ lí lẽ.

Câu 2. Viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ về lời khuyên: “Học cách làm người chính là bài học quan trọng nhất”.

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:

Câu 1 (3,0 điểm):

a. (0,5 điểm)

– Trong khổ thơ (1), người cha dặn con phải biết sống tử tế, yêu thương và nghĩ cho người khác; không chạy theo danh lợi, biết chấp nhận thiệt thòi để giữ gìn nhân cách. Đồng thời, con người cần sống vị tha, biết “vì người” thì mới mong nhận lại sự yêu thương và trân trọng từ người khác.

b. (0,75 điểm)

– Biện pháp ẩn dụ trong câu thơ: “Rách cho thơm, dẫu đói thì phải sạch”.

“Rách”, “đói” là ẩn dụ cho hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn
“Thơm”, “sạch” ẩn dụ cho phẩm chất, nhân cách tốt đẹp của con người.

– Tác dụng: Nhấn mạnh dù trong bất cứ hoàn cảnh nào con người cũng phải giữ gìn lòng tự trọng, nhân phẩm và đạo đức; làm cho lời khuyên trở nên sâu sắc, câu thơ giàu sức gợi hình, gợi cảm.

c. (0,75 điểm)

– Em đồng tình với quan niệm: “Nếu vấp ngã, con tự mình đứng dậy”, vì:

Trong cuộc sống, ai cũng có lúc gặp khó khăn, thất bại.
Việc tự đứng dậy sau vấp ngã giúp con người rèn luyện bản lĩnh, ý chí và sự trưởng thành.
Khi biết tự vượt qua thử thách, con người sẽ mạnh mẽ, tự tin hơn và biết trân trọng giá trị của thành công.

d. (1,0 điểm)

– “Sống thẳng mình” là sống chân thành, có đạo đức; còn “thế gian cong” gợi những điều lệch lạc, không công bằng trong xã hội.

– Câu thơ khuyên con người phải sống trung thực, ngay thẳng, giữ vững phẩm chất và lẽ sống đúng đắn của bản thân dù cuộc đời còn nhiều điều sai trái, giả dối.

– Qua đó thể hiện quan niệm sống đẹp: con người cần kiên định với điều đúng, không vì hoàn cảnh hay tác động bên ngoài mà đánh mất nhân cách của mình.

Câu 2 (2,0 điểm) Viết đoạn văn 200 chữ

Bài thơ Nói với con là sáng tác tiêu biểu của tác giả Nguyễn Huy Hoàng. Bằng giọng điệu nhẹ nhàng, tha thiết, bài thơ không chỉ thể hiện tình yêu thương sâu nặng qua những lời dặn dò chân thành của người cha dành cho con mà còn gửi gắm nhiều bài học ý nghĩa về đạo lí làm người. Trước hết, người cha mong con phải luôn sống đẹp, sống đúng với đạo lí làm người. Cha khuyên con biết tin vào những điều tốt đẹp và những người tử tế trong cuộc sống; không chạy theo danh lợi mà biết chấp nhận thiệt thòi để sống đúng đắn. Con cần biết yêu thương, sẻ chia và sống vì người khác; đồng thời phải giữ gìn nhân cách, lòng tự trọng dù trong hoàn cảnh khó khăn: “Rách cho thơm, dẫu đói thì phải sạch”. Cha còn dặn con hãy trân trọng tình yêu thương, không xem vật chất là điều quan trọng nhất, biết chú trọng vẻ đẹp phẩm chất bên trong và luôn ghi nhớ ơn nghĩa. Con phải sống tự lập, mạnh mẽ vượt qua thất bại, biết giữ gìn danh dự, sống trung thực và ngay thẳng. Dù cuộc đời còn nhiều điều tiêu cực, con vẫn cần kiên định với điều đúng đắn, biết sống chừng mực, lượng sức mình và luôn đặt mình vào vị trí của người khác để sống nhân ái, bao dung hơn. Chính những giá trị sống tốt đẹp chính là nền tảng giúp con người trưởng thành và sống có ý nghĩa. Bên cạnh đó, người cha còn dặn con phải hiểu quy luật nhân quả trong cuộc sống qua lời nhắn nhủ: “Trồng cây nào, hái quả ấy con ơi!”. Con người nếu sống tốt, biết yêu thương và làm điều đúng đắn sẽ nhận lại những điều tốt đẹp; ngược lại, nếu sống ích kỉ, sai trái thì sẽ phải gánh chịu hậu quả tương ứng. Qua đó, người cha muốn con sống có trách nhiệm với hành động của mình và luôn hướng đến những giá trị tốt đẹp trong cuộc đời. Không những sâu sắc ở nội dung, bài thơ còn gây ấn tượng bởi nghệ thuật biểu đạt giàu cảm xúc và tính triết lí. Giọng điệu nhẹ nhàng, tha thiết như lời tâm tình, dặn dò của người cha khiến bài thơ trở nên gần gũi và dễ đi vào lòng người. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng nhiều hình ảnh ẩn dụ giàu ý nghĩa như “rách cho thơm”, “đói thì sạch”, “thế gian cong” để gửi gắm những bài học sâu sắc về đạo lí làm người. Ngôn ngữ giản dị, cô đọng kết hợp với các câu thơ giàu tính suy ngẫm đã góp phần làm nổi bật giá trị nhân văn của tác phẩm. Khép lại bài thơ, những lời dặn dò giản dị mà sâu sắc của người cha vẫn để lại dư âm lắng đọng trong lòng người đọc về cách sống tử tế, trung thực và giàu yêu thương. Qua đó, khơi gợi trong lòng người đọc tình cảm gia đình thiêng liêng, nhắc nhở mỗi người biết sống có nhân cách, có trách nhiệm và luôn hướng đến những giá trị tốt đẹp trong cuộc đời.

PHẦN II. VIẾT

Câu 1 (1,0 điểm)

– Luận điểm: “Học cách làm người chính là bài học quan trọng nhất”

– Lí lẽ:

“Bất kể là ai, chỉ cần nguyện ý học tập thì sẽ tiến bộ”.
“Thực ra con người không có ai hoàn hảo cả, không chịu nhận lỗi đã là một sai lầm”

– Bằng chứng:

“Trong cuộc sống có rất nhiều người không thích chủ động nhận sai, bất cứ điều gì đều là lỗi người khác, luôn cho rằng bản thân mình mới là đúng” ;
“Khi bạn làm sai việc gì đó, có thể nhận lỗi trước cha mẹ, bạn bè, quần chúng, thậm chí nhận lỗi trước con cái hoặc đối thủ, bản thân vừa không mất đi thứ gì, ngược lại còn thể hiện sự độ lượng của bạn”.

– Tác dụng của bằng chứng: Bằng chứng giúp lí lẽ trở nên cụ thể, chân thực và giàu sức thuyết phục hơn; đồng thời làm nổi bật ý nghĩa của việc biết nhận lỗi và học cách sống đúng đắn trong cuộc đời.

Câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn nghị luận xã hội

(Xem bài viết đầy đủ: Suy nghĩ về lời khuyên: Học cách làm người chính là bài học quan trọng nhất)