Cù lao chín chữ (Thành ngữ)
“Cù lao chín chữ” (hay Cửu tự cù lao) là thành ngữ Hán Việt chỉ công ơn sinh thành, dưỡng dục sâu nặng, khó nhọc của cha mẹ đối với con cái. “Cù lao” (劬勞) nghĩa là siêng năng, lao nhọc, trong khi chín chữ tượng trưng cho 9 khía cạnh chăm sóc, dạy bảo con từ lúc chào đời đến khi trưởng thành.
Ý nghĩa cụ thể của chín chữ cù lao (theo Kinh Thi):
1. Sinh (sinh thành): Cha mẹ đẻ ra con.
2. Cúc (nâng đỡ): ẵm bồng, nâng đỡ con lúc nhỏ.
3. Phủ (vỗ về): Vỗ về, vuốt ve, dỗ dành con.
4. Súc (nuôi dưỡng): Cho ăn, bú mớm, nuôi dưỡng.
5. Trưởng (nuôi lớn): Nuôi dạy con khôn lớn, trưởng thành.
6. Dục (dạy dỗ): Dạy dỗ về tinh thần, đạo đức.
7. Cố (trông nom): Trông nom, ngắm nhìn, lo lắng, quan tâm con.
8. Phục (yêu thương, hi sinh): Quấn quýt, săn sóc không rời.
9. Phúc (che chở): Bảo vệ, che chở con khỏi nguy hiểm, người khác ăn hiếp.
Thành ngữ này thường xuất hiện trong ca dao Việt Nam. “Cù lao chín chữ” không chỉ là cách nói giàu hình ảnh mà còn mang ý nghĩa sâu sắc, nhấn mạnh công lao to lớn, toàn diện và bền bỉ của cha mẹ trong suốt hành trình sinh thành và dưỡng dục con cái. Từ khi con cất tiếng khóc chào đời đến lúc trưởng thành, cha mẹ luôn hi sinh thầm lặng, dành trọn tình yêu thương và sự chăm sóc. Vì vậy, cách nói này đồng thời nhắc nhở mỗi người con phải biết trân trọng, ghi nhớ công ơn ấy bằng thái độ sống biết ơn, hiếu thảo và có trách nhiệm. Sống xứng đáng với cha mẹ không chỉ là lời nói mà cần được thể hiện qua những hành động cụ thể trong học tập, lao động và cách đối nhân xử thế hằng ngày.
