Đọc văn bản sau:

VIỆT NAM QUÊ HƯƠNG TA

Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều

Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn

Đất nghèo nuôi những anh hùng
Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên
Đạp quân thù xuống đất đen
Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa

[…]

(Trích Việt Nam quê hương ta, Nguyễn Đình Thi – Chân dung và đối thoại, NXB Thanh niên, 1999)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích. Căn cứ vào đặc điểm, dấu hiệu nào em xác định như vậy?

Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng của cách gieo vần, ngắt nhịp trong đoạn trích?

Câu 3. Nêu chủ đề và cảm hứng chủ đạo của bài thơ.

Câu 4. Vẻ đẹp của quê hương được gợi tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào?

Câu 5: Chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong đoạn thơ sau:

“Đất trăm nghề của trăm vùng
Khách phương xa tới lạ lùng tìm xem
Tay người như có phép tiên
Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ”

Câu 6. Hình ảnh con người được gợi tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào? Qua đó em có suy nghĩ gì về phẩm chất của con người Việt Nam được gợi ra từ đoạn thơ?

Câu 7. Qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi gắm đến người đọc thông điệp gì? Từ đó, hãy nêu một việc làm cụ thể của bản thân để thể hiện lòng yêu nước.

* GỢI Ý TRẢ LỜI:

Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích. Căn cứ vào đâu để xác định?

– Thể loại: Đoạn trích được viết theo thể thơ lục bát.

– Căn cứ định:

Các câu thơ được tổ chức xen kẽ một câu sáu chữ (lục) – một câu tám chữ (bát).
Cách gieo vần đặc trưng của thơ lục bát: tiếng cuối câu sáu vần với tiếng thứ sáu của câu tám; tiếng cuối câu tám lại hiệp vần với câu sáu tiếp theo.

Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng của cách gieo vần, ngắt nhịp trong đoạn trích

– Cách gieo vần:

Tiếng thứ 6 câu lục vần với tiếng thứ 6 câu bát. Tiếng thứ 8 câu bát vần với tiếng thứ 6 câu lục. Cứ thế lặp lại cho đến hết bài thơ.
Vần chân, vần lưng đan xen mềm mại theo kiểu lục bát (ơi – trời – rờn – sơn…).

– Cách ngắt nhịp: Nhịp chủ đạo: 2/2/2, 4/4, 3/3 linh hoạt.

– Tác dụng:

Tạo âm điệu êm ái, nhẹ nhàng, giàu tính dân tộc.
Giúp dòng cảm xúc tuôn chảy tự nhiên, dễ đi vào lòng người.
Phù hợp với việc bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước sâu lắng, tha thiết.

Câu 3. Nêu chủ đề và cảm hứng chủ đạo của bài thơ

– Chủ đề: Ca ngợi vẻ đẹp tươi đẹp, giàu bản sắc của quê hương Việt Nam và phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam qua chiều dài lịch sử, qua đó thể hiện tình yêu quê hương đất nước tha thiết, niềm tự hào sâu sắc về truyền thống lao động cần cù, tinh thần bất khuất trong đấu tranh và lòng nhân hậu, thủy chung của dân tộc Việt Nam.

– Cảm hứng chủ đạo: Cảm hứng yêu nước, tự hào dân tộc, gắn với niềm xúc động sâu sắc trước vẻ đẹp bình dị mà anh hùng của đất nước và con người Việt Nam.

Câu 4. Vẻ đẹp của quê hương được gợi tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào?

– Vẻ đẹp quê hương được gợi tả qua nhiều hình ảnh giàu sức gợi:

Thiên nhiên trù phú, thơ mộng: “mênh mông biển lúa”, “cánh cò bay lả rập rờn”, “mây mờ che đỉnh Trường Sơn”
Không gian rộng lớn, hùng vĩ mà gần gũi: Biển lúa, cánh cò, Trường Sơn – những hình ảnh quen thuộc của đất nước Việt Nam.

→ Qua đó, quê hương hiện lên vừa đẹp đẽ, thanh bình, vừa đậm đà bản sắc dân tộc.

Câu 5. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong đoạn thơ

– Đoạn thơ sử dụng biện pháp so sánh (so sánh ngầm, giàu tính hình ảnh):

“Tay người như có phép tiên”
“Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ”

– Tác dụng:

Ca ngợi tài hoa, khéo léo, sáng tạo của con người lao động Việt Nam.
Làm nổi bật vẻ đẹp lao động bình dị mà kỳ diệu, biến những vật liệu đơn sơ thành giá trị nghệ thuật.
Thể hiện niềm tự hào của tác giả đối với con người và văn hóa dân tộc.

Câu 6. Hình ảnh con người được gợi tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào? những hình ảnh đó gợi cho em suy nghĩ gì?

– Hình ảnh con người:

“mặt người vất vả in sâu”
“gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn”
“đất nghèo nuôi những anh hùng”
“chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên”

– Suy nghĩ: Con người Việt Nam hiện lên cần cù, chịu thương chịu khó, gắn bó với lao động. Dù nghèo khó, đau thương nhưng vẫn kiên cường, bất khuất, anh hùng, sẵn sàng đứng lên bảo vệ đất nước. Sau chiến tranh, họ lại trở về với bản chất hiền lành, nhân hậu.

Câu 7. Thông điệp của đoạn thơ và việc làm cụ thể của bản thân

– Thông điệp: Bài thơ gửi gắm thông điệp về lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, nhắc nhở mỗi người hãy trân trọng quê hương, lịch sử và những con người bình dị đã làm nên đất nước Việt Nam.

– Việc làm cụ thể của bản thân: Là học sinh, em sẽ:

Chăm chỉ học tập, rèn luyện đạo đức tốt.
Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
Sống có trách nhiệm, yêu thương con người, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.