Soạn bài: Thực hành tiếng Việt: Biện pháp tu từ điệp thanh và biện pháp tu từ điệp vần (Ngữ văn 9, tập 1,Kết nối tri thức)
Câu 1: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp thanh trong các trường hợp dưới đây:
a. Khóc anh không nước mắt
Mà lòng đau như thắt
Gọi anh chửa thành lời
Mà hàm răng dính chặt.
(Hoàng Lộc, Viếng bạn)
b. Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông…
(Bích Khê, Tì Bà)
c. Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm
heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.
(Quang Dũng, Tây Tiến)
Trả lời:
a.
Khóc anh không nước mắt
Mà lòng đau như thắt
Gọi anh chửa thành lời
Mà hàm răng dính chặt.
– Biện pháp tu từ điệp thanh thể hiện qua: những danh từ, tính từ sử dụng thanh bằng, động từ sử dụng thanh trắc (khóc, thắt, gọi, dính).
→ Tác dụng:
- Diễn tả chân thực, sâu sắc nỗi đau đớn, xót xa của nhân vật trữ tình trước sự mất mát của người thân
- Tạo cảm giác nặng nề, nghẹn ngào, gợi sự đau đớn đến tột cùng khiến con người như bị dồn nén cảm xúc
- Giúp câu thơ có âm hưởng trầm lắng, da diết
- Làm tăng sức biểu cảm và khả năng gợi cảm xúc cho lời thơ.
b. Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông…
– Biện pháp tu từ điệp thanh thể hiện qua: cả bài thơ sử dụng thanh bằng
→ Tác dụng:
- Tạo nên âm hưởng nhẹ nhàng, êm ái, chậm buồn và man mác cho câu thơ.
- Gợi lên nỗi buồn sâu lắng, bâng khuâng của nhân vật trữ tình trước cảnh thu
- Làm tăng tính nhạc cho câu thơ, giúp cảm xúc được lan tỏa một cách tự nhiên, tinh tế, qua đó khắc họa thành công vẻ đẹp vừa thơ mộng vừa đượm buồn của bức tranh thiên nhiên mùa thu
c. Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.
– Biện pháp tu từ điệp ngữ thể hiện qua: lặp lại thanh điệu qua từng nhóm âm tiết:
- Câu thơ thứ nhất: trắc – bằng – trắc.
- Câu thơ thứ ba: bằng – trắc – bằng.
→ Tác dụng:
- Tạo nên nhạc điệu đặc sắc cho đoạn thơ.
- Sự đan xen của các thanh trắc gợi cảm giác gồ ghề, hiểm trở, nhấn mạnh độ cao và sự khúc khuỷu của núi rừng Tây Bắc.
- Nhịp điệu bằng – trắc – bằng tạo cảm giác lên xuống liên tiếp, diễn tả sinh động những dốc núi cao sâu, chênh vênh.
- Làm nổi bật những gian khổ, thử thách mà người lính Tây Tiến phải vượt qua.
- Cách phối hợp thanh điệu tài tình còn góp phần tăng sức gợi hình, gợi cảm và tạo âm hưởng mạnh mẽ, giàu chất nhạc cho đoạn thơ.
Câu 2: Trong bài thơ Tiếng đàn mưa, biện pháp tu từ điệp thanh được Bích Khê sử dụng rất đặc biệt: điệp thanh theo từng nhóm âm tiết trong cùng một câu thơ. Hãy làm rõ tác dụng của biện pháp tu từ này trong bài thơ.
Trả lời:
– Trong bài thơ Tiếng đàn mưa, biện pháp tu từ điệp thanh được Bích Khê sử dụng là điệp thanh theo từng nhóm âm tiết trong cùng một câu thơ. Cụ thể, trong các câu thơ 1,2,5,9,13 có thứ tự thanh điệu là bằng – bằng- trắc; câu thơ 10 có thứ tự thanh điệu là trắc – bằng – bằng.
– Tác dụng của biện pháp tu từ này trong câu:
- Tạo cho người đọc cảm giác về sự xuất hiện đều đặn, tuần hoàn, nhịp nhàng của các sự vật trong mưa.
- Giúp tác giả nhấn mạnh vào cảm xúc được truyền tải qua bài thơ: cảm giác nhớ nhung, bồi hồi, chán nản.
- Tạo tính nhạc dồn dập, hài hòa.
Câu 3: Chỉ ra và cho biết tác dụng của biện pháp tu từ điệp vần trong đoạn thơ dưới đây:
Rơi hoa hết mưa còn rả rích,
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.
(Bích Khê, Tiếng đàn mưa)
Trả lời:
– Biện pháp tu từ điệp vần được thể hiện qua: điệp vần “ương” và vần “ich”.
→ Tác dụng:
- Tăng nhạc tính, tạo sự trùng điệp về âm hưởng buồn bã, nhớ nhung.
- Nhấn mạnh ấn tượng về khung cảnh mưa chiều cô đơn, đồng thời truyền tải cảm xúc đau khổ, sầu não của người khách tha hương.
- Tạo tính liên kết và sự nhịp nhàng, hài hòa trong thơ.