I. Truyện cổ tích là gì?
– Truyện cổ tích là thể loại truyện kể dân gian, kết quả của trí tưởng tượng dân gian, xoay quanh cuộc đời, số phận của một số kiểu nhân vật. Truyện cổ tích thể hiện cách nhìn, cách nghĩ của người xưa đối với cuộc sống, đồng thời nói lên ước mơ về một xã hội công bằng, tốt đẹp.
II. Đặc điểm truyện cổ tích
– Cốt truyện: thường có yếu tố hoang đường, kì ảo, mở đầu bằng “Ngày xửa ngày xưa…” và kết thúc có hậu. Truyện được kể theo trình tự thời gian.
– Nhân vật: thường kể về một số kiểu nhân vật như nhân vật mồ côi, bất hạnh, nhân vật dũng sĩ, nhân vật thông minh. Phẩm chất nhân vật chủ yếu được thể hiện qua hành động.
– Đề tài truyện cổ tích: phản ánh các hiện tượng đời sống, số phận con người và những tình huống quen thuộc trong xã hội, như sự bất công, lòng dũng cảm, trí thông minh, quan hệ gia đình, tình bạn, tình yêu…
– Chủ đề truyện cổ tích: thể hiện ước mơ về một xã hội công bằng, trong đó cái thiện chiến thắng cái ác, người lương thiện được đền đáp, kẻ xấu bị trừng phạt.
– Người kể chuyện: thường ở ngôi thứ ba, thuật lại câu chuyện một cách khách quan, tạo khoảng cách với sự kiện, giúp câu chuyện mang tính phổ quát.
III. Các dạng câu hỏi đọc hiểu truyện cổ tích
1. Nhận biết kiến thức
– Xác định thể loại văn bản. Căn cứ vào đặc điểm/dấu hiệu nào để xác định thể loại.
– Văn bản kể bằng ngôi thứ mấy?
– Nêu chủ đề, đề tài văn bản.
– Câu chuyện xảy ra ở đâu?
– Câu chuyện xảy ra vào thời gian nào?
– Truyện được kể ở ngôi thứ mấy? Nêu tác dụng của ngôi kể ấy.
2. Thông hiểu kiến thức
– Nhân vật có những phẩm chất gì?
– Nguyên nhân dẫn đến hành động của nhân vật?
– Hành động đó thể hiện điều gì (thái độ, tình cảm, phẩm chất) của nhân vật?
– Xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (nhân hóa, ẩn dụ,…)
– Xác định và nêu vai trò của yếu tố thần kì.
– Nêu ý nghĩa của một hìn ảnh, chi tiết, sự kiện
3. Vận dung kiến thức
– Rút ra bài học, thông điệp ý nghĩa nhất từ câu chuyện.
– Chọn nhan đề phù hợp cho văn bản.
– Liên hệ bản thân: Em có suy nghĩ gì sau khi đọc văn bản?
IV. Bài tập thực hành
- Đề bài 1: Đọc hiểu văn bản Sự tích hoa cúc trắng (Truyện cổ tích Nhật Bản)
- Đề bài 2: Đọc hiểu văn bản Sự tích Ngũ Hành Sơn (Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam)
