Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn | Kiến thức, Kĩ năng làm bài và Đề thi tuyển sinh mới nhất

• Giới thiệu tác phẩm, tác giả.
• Nêu ý kiến khái quát về tác phẩm (khái quát từ nghệ thuật đến nội dung)

II. Thân bài:

• Phân tích nội dung, chủ đề của tác phẩm truyện: thể hiện qua nhân vật chính; chi tiết, sự kiện nổi bậc,… → có lí lẽ, bằng chứng cụ thể.
• Phân tích được những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật: cốt truyện, tình huống truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôi kể, chi tiết nghệ thuật độc đáo,…) và hiệu quả thẩm mĩ của nó đối với việc thể hiện nội dung chủ đề → có lí lẽ, bằng chứng cụ thể.
• Đánh giá về tác phẩm.

III. Kết bài:

• Khẳng định ý nghĩa, giá trị của truyện.
• Nêu thông điệp/bài học rút ra từ tác phẩm.
• Bày tỏ suy nghĩ, tình cảm hoặc hành động của bản thân (những thay đổi trong cảm xúc, niềm tin, mong muốn,…) sau khi đọc tác phẩm.

👉 Xem thêm: Viết bài văn phân tích tác phẩm truyện hiện đại | Tuyển sinh vào 10

👉 Một số đề bì tham khảo:

• Đề bài 1. Phân tích truyện Làm bạn với bầu trời (trích) của Nguyễn Nhật Ánh
  Đề bài 2. Phân tích truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao
  Đề bài 3. phân tích, cảm nhận truyện ngắn Áo Tết (Nguyễn Ngọc Tư)
  Đề bài 4. Phân tích truyện ngắn Người cha của nhà văn Nguyễn Quang Thiều

I. Mở bài:

• Giới thiệu khái quát về tác giả và bài thơ.
• Nêu khái quát nội dung chủ đề, đặc sắc nghệ thuật và vấn đề chính cần phân tích.

II. Thân bài:

1. Phân tích nội dung và chủ đề của bài thơ thông qua các phương diện như:

• Hình tượng trung tâm
• Chủ thể trữ tình.
• Hình ảnh thơ tiêu biểu.
• Cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình.
• Tư tưởng, tình cảm mà tác giả gửi gắm.
• Ý nghĩa của từng khổ thơ hoặc các mạch cảm xúc trong bài thơ.

→ Khi phân tích cần sử dụng lí lẽ kết hợp với bằng chứng tiêu biểu, đồng thời làm rõ sự gắn kết giữa các hình ảnh, cảm xúc và chủ đề của tác phẩm.

2. Phân tích một vài đặc sắc về nghệ thuật:

• Thể thơ.
• Ý nghĩa nhan đề
• Bố cục và mạch cảm xúc.
• Hình ảnh thơ độc đáo.
• Ngôn ngữ thơ, giọng điệu, nhịp điệu và âm hưởng.
• Các biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, tương phản,….

→ Cần chỉ ra hiệu quả thẩm mĩ của các yếu tố trên đối với việc biểu đạt cảm xúc và tư tưởng của tác giả.

III. Kết bài:

• Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
• Nêu ý nghĩa, thông điệp mà bài thơ gửi gắm.
• Bày tỏ cảm nghĩ của bản thân hoặc rút ra bài học sau khi đọc và cảm nhận tác phẩm.

* Lưu ý: Khi làm bài phân tích thơ, học sinh cần phân tích hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc nhiều hơn kể nội dung bài thơ; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa nội dung và nghệ thuật để bài viết có chiều sâu và sức thuyết phục.

HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN BÀY TỎ Ý KIẾN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

I. MỞ BÀI:

• Dẫn dắt từ chủ đề của cuộc sống đến vấn đề cần bàn luận.
• Nêu ý kiến/quan điểm của người viết về ý kiến/vấn đề được đặt ra trong đề bài: đồng tình hoặc phản đối (thường là đồng tình) → Bởi vậy, tôi hoàn toàn tán thành với ý kiến…

II. THÂN BÀI:

1. Giải thích vấn đề:

• Giải thích từ ngữ, hình ảnh, khái niệm trong ý kiến.
• Làm rõ nội dung, ý nghĩa của vấn đề.
• Chỉ ra thông điệp, tư tưởng mà ý kiến muốn khẳng định.

2. Bàn luận, chứng minh làm rõ vấn đề

a. Khẳng định ý kiến/quan điểm về vấn đề:

• Khẳng định ý kiến đúng đắn/sai lầm. Nêu lí do (khái quát).

b. Chứng minh, làm rõ vấn đề bằng lí lẽ và dẫn chứng cụ thể

• Chỉ ra vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của vấn đề → có thể nêu và phân tích bằng chứng.
• Nêu hậu quả nếu nhận thức sai hoặc không thực hiện đúng vấn đề (ngắn gọn) → có thể nêu và phân tích bằng chứng.
• Những việc cần làm để phát huy mặt tích cực hoặc khắc phục hạn chế.
• Liên hệ thực tiễn đời sống hiện nay.
• Đưa dẫn chứng tiêu biểu, xác thực, phù hợp.

3. Phản biện / Lật ngược vấn đề / Ý kiến trái chiều / Suy nghĩ khác, góc nhìn khác

• Chỉ ra và phê phán, phản bác những quan điểm, biểu hiện lệch lạc hoặc phiến diện hoặc là ý kiến trái chiều.
• Đưa ra suy nghĩ khác, góc nhìn khác.
• Khẳng định lại giá trị đúng đắn của vấn đề đang bàn luận.

4. Liên hệ bản thân: rút ra nhận thức và hành động cho bản thân.

• Nhận thức của bản thân về vấn đề.
• Hành động cụ thể sẽ thực hiện.

III. KẾT BÀI:

• Khẳng định lại ý kiến/quan điểm về ý nghĩa, giá trị của vấn đề.
• Nêu ra suy nghĩ, định hướng thực hiện, hoặc cách ứng xử của bản thân trong cuộc sống.
• Thể hiện niềm tin, mong muốn lan tỏa những giá trị tích cực trong cuộc sống.

HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT PHẨM CHẤT, LỐI SỐNG, THÓI QUEN

I. MỞ BÀI:

– Dẫn dắt vấn đề bằng một câu nói, hình ảnh hoặc nhận định phù hợp.

– Giới thiệu phẩm chất, lối sống hoặc thói quen cần bàn luận.

– Khẳng định vai trò, ý nghĩa của vấn đề đối với con người, đặc biệt là người trẻ.

II. THÂN BÀI:

1. Giải thích vấn đề:

– Nêu khái niệm của phẩm chất, lối sống hoặc thói quen.

– Làm rõ nội dung, biểu hiện của vấn đề.

2. Bàn luận về vai trò, ý nghĩa

– Đối với bản thân:

• Giúp hoàn thiện nhân cách.
• Tạo động lực vươn lên.
• Góp phần đạt được thành công.
• Sống có trách nhiệm, gắn kết với cộng đồng hơn

– Đối với gia đình:

• Xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp.
• Tạo niềm tin và sự gắn kết.

– Đối với xã hội:

• Lan tỏa những giá trị tích cực.
• Góp phần xây dựng cộng đồng văn minh, tiến bộ.

3. Những việc cần làm để phát huy (nếu là phẩm chất tốt đẹp) hoặc khắc phục (nếu là thói quen xấu)

* Nếu là phẩm chất, lối sống, thói quen tích cực (phát huy/lan tỏa)

• Nhận thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa của phẩm chất/lối sống/thói quen đó.
• Xây dựng mục tiêu và kế hoạch rèn luyện cụ thể.
• Bắt đầu từ những việc làm nhỏ trong học tập và cuộc sống hằng ngày.
• Kiên trì thực hiện, biến thành thói quen lâu dài.
• Không ngừng học hỏi, hoàn thiện bản thân.
• Noi gương những người có phẩm chất tốt đẹp.
• Tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội để rèn luyện bản thân.
• Lan tỏa những giá trị tích cực đến mọi người xung quanh.
• Gia đình, nhà trường và xã hội cần tạo điều kiện, động viên và định hướng đúng đắn.

* Nếu là hiện tượng, thói quen tiêu cực (hạn chế/khắc phục)

• Nhận thức rõ tác hại của hiện tượng hoặc thói quen đó.
• Tự giác điều chỉnh suy nghĩ và hành vi của bản thân.
• Xây dựng lối sống lành mạnh, khoa học.
• Tăng cường học tập, rèn luyện kỹ năng sống.
• Tránh xa những tác nhân tiêu cực, môi trường xấu.
• Biết lắng nghe sự góp ý của gia đình, thầy cô và bạn bè.
• Tham gia các hoạt động bổ ích để sử dụng thời gian hiệu quả.
• Có biện pháp quản lí, kiểm soát bản thân thường xuyên.
• Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp giáo dục, tuyên truyền và định hướng.
• Kịp thời phê phán, ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực.

4. Mở rộng vấn đề (phản biện/lật ngược vấn đề,…)

• Phê phán, phản bác những biểu hiện trái ngược, ý kiến trái chiều.
• Khẳng định lại tính đúng đắn của quan điểm đã nêu.

5. Liên hệ bản thân: Bài học nhận thức và hành động

• Nhận thức của bản thân về vấn đề.
• Hành động cụ thể sẽ thực hiện.

III. KẾT BÀI:

• Khẳng định lại quan điểm về ý nghĩa, giá trị của vấn đề đã nghị luận.
• Rút ra bài học nhận thức và định hướng hành động cho bản thân và thế hệ trẻ.
• Kêu gọi thái độ sống đúng đắn, trách nhiệm, góp phần xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.
• Thể hiện niềm tin vào những giá trị tích cực mà vấn đề mang lại cho cá nhân và xã hội.

HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

I. MỞ BÀI:

– Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.

– Nêu khái quát tầm quan trọng của việc khắc phục hậu quả, giải quyết vấn đề.

II. THÂN BÀI:

1. Giải thích vấn đề:

• Làm rõ khái niệm, thuật ngữ liên quan.
• Giải thích biểu hiện cụ thể của vấn đề trong đời sống.
• Xác định bản chất của vấn đề cần nghị luận.
• Chỉ ra thông điệp, tư tưởng mà ý kiến muốn khẳng định (nếu có).

2. Phân tích vấn đề

a. Thực trạng vấn đề:

• Nêu biểu hiện phổ biến của vấn đề trong thực tế.
• Chỉ ra mức độ, xu hướng, đối tượng liên quan.

(Nêu bằng chứng chứng minh:….)

b. Nguyên nhân dẫn đến vấn đề:

• Nguyên nhân chủ quan (từ bản thân con người).
• Nguyên nhân khách quan (gia đình, nhà trường, xã hội, môi trường sống…).

c. Hậu quả do vấn đề gây ra:

• Đối với cá nhân…
• Đối với gia đình, nhà trường…
• Đối với xã hội…

(Nêu bằng chứng chứng minh:….)

→ Nhấn mạnh tác động tiêu cực và tính nghiêm trọng của vấn đề.

d. Nêu mặt tích cực (nếu có)

• Thừa nhận mặt lợi của vấn đề (nếu là hiện tượng có hai mặt).
• Khẳng định cần sử dụng đúng cách để phát huy giá trị tích cực.

3. Bàn luận mở rộng vấn đề (Phản biện/lật ngược vấn đề,…)

• Phản biện những quan điểm sai lệch hoặc cách nhìn phiến diện, ý kiến trái chiẻu.
• Nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết vấn đề.
• Làm rõ ranh giới đúng – sai, tích cực – tiêu cực.

4. Đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề

• Đối với cá nhân: nhận thức đúng, thay đổi hành vi.
• Đối với gia đình: định hướng, giáo dục, quan tâm.
• Đối với nhà trường: giáo dục, đổi mới phương pháp, quản lý.
• Đối với xã hội: tuyên truyền, quản lý, định hướng giá trị.

→ Nhấn mạnh giải pháp quan trọng nhất (thường là từ phía bản thân cá nhân)

5. Liên hệ bản thân

• Nhận thức cá nhân về vấn đề.
• Hành động cụ thể để điều chỉnh bản thân.
• Đề cao thái độ sống tích cực, có trách nhiệm với cộng đồng.

III. KẾT BÀI:

• Khẳng định lại tính cần thiết của việc giải quyết vấn đề.
• Nêu bài học nhận thức và hành động.
• Rút ra thông điệp sống tích cực.
• Khẳng định niềm tin vào sự thay đổi tốt đẹp nếu con người biết điều chỉnh đúng đắn.

• Đúng yêu cầu nghị luận.
• Lập luận chặt chẽ, lí lẽ rõ ràng, bằng chứng phù hợp.
• Có quan điểm cá nhân.
• Diễn đạt trong sáng, đúng chính tả.

* Lưu ý:

Khi làm bài nghị luận văn học, học sinh có thể tham khảo dàn bài phân tích tác phẩm truyện hiện đại để nắm rõ cách triển khai luận điểm và dẫn chứng tiêu biểu.

Trong bài viết, học sinh cần:

• Xác định rõ các luận điểm chính phù hợp với yêu cầu đề bài.
• Lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu, chính xác từ tác phẩm cho từng luận điểm.
• Kết hợp dẫn chứng với lí lẽ, phân tích, nhận xét để làm sáng tỏ luận điểm.
• Dẫn chứng phải được phân tích, lí giải cụ thể; tránh tình trạng chỉ nêu dẫn chứng mà không làm rõ ý nghĩa của dẫn chứng đó đối với nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

Vận dụng linh hoạt phương pháp làm bài:

a) Phần mở bài:

Có thể mở bài theo nhiều cách:

• Mở bài trực tiếp: giới thiệu tác phẩm (tên tác phẩm, tác giả), nêu khái quát chủ đề và một vài nét nghệ thuật tiêu biểu.
• Mở bài gián tiếp: đi từ một trải nghiệm, một hiện tượng đời sống hoặc một cảm xúc có liên quan đến nội dung tác phẩm.

Trường hợp không nhớ rõ tác giả, tác phẩm, có thể mở bài bằng cách nêu vấn đề, chủ đề hoặc đặc điểm phong cách thể hiện trong tác phẩm.

b) Phần thân bài:

• Trước khi phân tích, cần tóm tắt ngắn gọn nội dung tác phẩm hoặc đoạn trích để làm cơ sở khái quát chủ đề.
• Khi phân tích, cần sử dụng dẫn chứng tiêu biểu kết hợp với lí lẽ, nhận xét và đánh giá để làm rõ luận điểm.
• Có thể phân tích nội dung trước, nghệ thuật sau hoặc ngược lại, nhưng cần bảo đảm lập luận chặt chẽ, logic.
• Cuối phần thân bài, cần khái quát giá trị của tác phẩm và có thể mở rộng, liên hệ với các tác phẩm khác hoặc thực tế đời sống.

c) Phần kết bài:

Phần kết bài cần:

• Khẳng định lại chủ đề và những nét nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm.
• Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra cho bản thân.
• Đánh giá giá trị và tác động của tác phẩm đối với người đọc.

* Kết luận: Một bài văn phân tích tác phẩm truyện đạt yêu cầu là bài viết có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng phù hợp, phân tích sâu sắc nội dung và nghệ thuật, đồng thời thể hiện được cảm nhận, đánh giá cá nhân của người viết. Đây là cơ sở quan trọng giúp học sinh làm tốt dạng bài nghị luận văn học trong kì thi tuyển sinh vào lớp 10.