Tổng hợp tài liệu ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn đầy đủ theo chương trình mới 2026

on-thi-vao-lop-10-mon-ngu-van

Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn là giai đoạn quan trọng, quyết định kết quả tuyển sinh của mỗi học sinh lớp 9. Tuy nhiên, nhiều học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc hệ thống kiến thức, nắm vững các dạng bài và rèn kỹ năng làm bài hiệu quả. Bài viết này sẽ giúp các em học sinh ôn tập môn Ngữ văn 9, luyện thi vào lớp 10 một cách chi tiết, đầy đủ và khoa học theo chương trình mới, bao gồm:

  • Cấu trúc đề thi Tuyển sinh vào lớp 10.
  • Kiến thức trọng tâm.
  • Các dạng bài thường gặp và hệ thống đề luyện có hướng dẫn.

Qua đó, học sinh có thể xây dựng lộ trình ôn thi hợp lý, tự tin bước vào kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm 2026.

PHẦN I. LÝ THUYẾT CHUNG

1. Cấu trúc đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn năm 2025-2026 (TP.HCM)

Cấu trúc đề thi Ngữ văn vào lớp 10 TP.HCM năm 2025-2026 gồm 2 phần (10 điểm), tích hợp kỹ năng đọc hiểu và kỹ năng viết, dựa trên Chương trình GDPT 2018 (chủ yếu lớp 8 & 9), tập trung phát triển năng lực tư duy phản biện, gồm:

  • Phần 1 (5.0 điểm):
    • Đọc hiểu văn bản văn học (3.0 điểm)
    • Viết đoạn văn nghị luận văn học (2.0 điểm)
  • Phần 2 (5.0 điểm):
    • Đọc hiểu văn bản nghị luận/thông tin (1.0 điểm)
    • Viết bài văn nghị luận xã hội (4.0 điểm)

Xem chi tiết: Cấu trúc đề 3 môn thi vào lớp 10 TP.HCM năm 2026

2. Chi tiết cấu trúc đề thi

Phần 1 (5.0 điểm): Đọc hiểu văn bản văn học + Viết đoạn văn nghị luận văn học.

  • Câu 1 (3.0 điểm): Đọc hiểu văn bản (Ngữ liệu: Văn bản văn học ngoài SGK).
  • Câu 2 (2.0 điểm): Viết đoạn văn nghị luận văn học (khoảng 200 chữ) (Yêu cầu: Ghi cảm nghĩ về bài/đoạn thơ, hoặc phân tích nội dung, nghệ thuật, hiệu quả thẩm mĩ của tác phẩm).

Phần 2 (5.0 điểm): Đọc hiểu văn bản Nghị luận/Thông tin + Viết bài văn nghị luận xã hội.

    • Câu 1 (1.0 điểm): Đọc hiểu văn bản (Ngữ liệu: Văn bản nghị luận hoặc văn bản thông tin ngoài SGK).
    • Câu 2 (4.0 điểm): Viết bài văn nghị luận xã hội (Yêu cầu: Nghị luận về vấn đề đời sống (bày tỏ ý kiến, giải pháp → Lớp 8) hoặc vấn đề cần giải quyết (đề xuất giải pháp → Lớp 9).

3. Hướng dẫn ôn tập hiệu quả

PHẦN 1 (5.0 điểm): Đọc hiểu văn bản văn học + Viết đoạn văn nghị luận văn học (khoảng 200 chữ)

Câu 1 (3.0 điểm): Đọc hiểu văn bản văn học

a) Ngữ liệu:

– Văn bản văn học ngoài sách giáo khoa (thơ hoặc văn xuôi). Có thể là:

  • Một bài thơ hoàn chỉnh.
  • Một đoạn thơ.
  • Một đoạn trích truyện/ngắn, tản văn, tùy bút, bút kí.

b) Mục tiêu đánh giá:

– Khả năng đọc – hiểu văn bản văn học.

– Nắm được:

  • Nội dung chính
  • Cảm xúc, chủ đề
  • Một số đặc sắc nghệ thuật tiêu biểu
  • Có kết hợp đọc hiểu kiến thức tiếng Việt

c) Dạng câu hỏi thường gặp:

  • Xác định thể loại văn bản.
  • Nêu nội dung/chủ đề văn bản/đoạn trích.
  • Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật.
  • Hiểu ý nghĩa hình ảnh, chi tiết, câu thơ,…
  • Xác định và nêu chức năng của một kiến thức tiếng Việt (biện pháp tu từ, dẫn trực tiếp, dẫn gián tiếp…).

d) Kĩ năng cần rèn:

  • Đọc kĩ văn bản (ít nhất 2 lần).
  • Trả lời đúng trọng tâm câu hỏi/yêu cầu.
  • Trình bày ngắn gọn, rõ ý, chuẩn xác.

Câu 2 (2.0 điểm): Viết đoạn văn nghị luận văn học (khoảng 200 chữ)

a) Yêu cầu chung:

  • Viết một đoạn văn hoàn chỉnh (khoảng 200 chữ).
  • Nội dung gắn với văn bản ở câu đọc hiểu.

b) Dạng yêu cầu thường gặp:

  • Ghi lại cảm nghĩ về bài thơ/đoạn thơ.
  • Phân tích nội dung của đoạn trích.
  • Phân tích nghệ thuật tiêu biểu.
  • Đánh giá hiệu quả thẩm mĩ của tác phẩm.
  • Liên hệ bản thân (rút ra thộng điệp, bài học, những thay đổi trong tình cảm, suy nghĩ; cách ứng xử; cách sống,…)

c) Hướng dẫn cách làm:

  • Đảm bảo đủ mở đoạn – thân đoạn – kết đoạn.
  • Có dẫn chứng từ văn bản.
  • Diễn đạt mạch lạc, có cảm xúc.
  • Tránh sa vào kể lại hoặc phân tích dàn trải.

PHẦN 2 (5 ĐIỂM): Đọc hiểu văn bản nghị luận/văn bản thông tin + Viết bài văn nghị luận xã hội

Câu 1 (1 điểm): Đọc hiểu văn bản nghị luận hoặc văn bản thông tin

a) Ngữ liệu: Văn bản ngoài SGK. Có thể là:

  • Văn bản nghị luận xã hội.
  • Văn bản thông tin (báo chí, thông báo, bài viết thời sự).

b) Dạng câu hỏi thường gặp:

  • Xác định vấn đề bàn luận.
  • Chỉ ra thông tin chính.
  • Hiểu ý nghĩa của một chi tiết/câu văn.
  • Vai trò của luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.

c) Yêu cầu:

  • Trả lời ngắn gọn, chính xác.
  • Không viết lan man.

Câu 2 (4 điểm): Viết bài văn nghị luận xã hội

a) Yêu cầu chung:

  • Viết bài văn nghị luận xã hội hoàn chỉnh.
  • Bàn về một hiện tượng đời sống hoặc một vấn đề cần giải quyết.

b) Các dạng đề thường gặp:

  • Bày tỏ ý kiến về một hiện tượng đời sống
  • Nghị luận về một phẩm chất, lối sống, thói quen
  • Suy nghĩ và đề xuất giải pháp cho một vấn đề xã hội

c) Cấu trúc bài viết chuẩn:

I. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

II. Thân bài: Bàn luận và giải quyết vấn đề

  1. Giải thích vấn đề
  2. Phân tích thực trạng
  3. Nêu nguyên nhân
  4. Ảnh hưởng, tác động (tác hại, hậu quả nếu có)
  5. Đề xuất giải pháp (cách giải quyết) / ý kiến cá nhân

III. Kết bài:

  • Khẳng định lại vấn đề.
  • Rút ra bài học/thông điệp.
  • Lời kêu gọi, niềm tin, mong ước.

d) Tiêu chí chấm điểm quan trọng:

  • Đúng yêu cầu nghị luận.
  • Lập luận chặt chẽ, lí lẽ rõ ràng, bằng chứng phù hợp.
  • Có quan điểm cá nhân.
  • Diễn đạt trong sáng, đúng chính tả.

4. Định hướng ôn tập

  • Luyện đọc hiểu nhiều văn bản ngoài SGK
  • Rèn luyện viết đoạn văn nghị luận văn học (Đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ)
  • Rèn luyện viết bài văn nghị luận xã hội (Bài văn nghị luận)

5. Tài liệu ôn tập chi tiết

HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH TÁC PHẨM TRUYỆN

I. Yêu cầu của bài văn phân tích một tác phẩm truyện

– Giới thiệu khái quát tác phẩm truyện cần phân tích: nêu rõ nhan đề, tác giả, thể loại, hoàn cảnh sáng tác (nếu có); đồng thời trình bày nhận xét, đánh giá chung của người viết về tác phẩm.

Làm rõ nội dung và chủ đề của tác phẩm: chỉ ra câu chuyện phản ánh điều gì, tư tưởng, thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua tác phẩm.

– Phân tích những nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm truyện như: cốt truyện, tình huống truyện, cách kể chuyện, ngôi kể, nghệ thuật xây dựng nhân vật, không gian – thời gian nghệ thuật, ngôn ngữ, …; trong đó tập trung làm nổi bật một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu, có vai trò quan trọng trong việc thể hiện nội dung và chủ đề.

– Kết cấu bài viết: Triển khai hệ thống luận điểm chặt chẽ, hợp lí; sử dụng lí lẽ thuyết phục, kết hợp bằng chứng tiêu biểu, chính xác từ tác phẩm để làm sáng tỏ các ý kiến, nhận định trong bài viết.

– Khẳng định ý nghĩa và giá trị của tác phẩm truyện: giá trị nội dung, nghệ thuật và ảnh hưởng, tác động của tác phẩm đối với người đọc; có thể liên hệ, mở rộng để thể hiện cảm nhận, suy nghĩ riêng của người viết.

II. Dàn bài phân tích tác phẩm truyện

I. Mở bài:

– Giới thiệu tác phẩm truyện (nhan đề, tác giả, thể loại,…).

– Nêu ý kiến khái quát về tác phẩm (khái quát từ nghệ thuật đến nội dung)

II. Thân bài:

Phân tích nội dung, chủ đề của tác phẩm truyện (phân tích hiện thực đời sống; hình tượng con người; tư tưởng, tình cảm của nhà văn;…) có lí lẽ, bằng chứng.

Phân tích được những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm truyện (cốt truyện, tình huống truyện, ngôi kể, nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật kể truyện, không gian, thời gian, ngôn ngữ, chi tiết nghệ thuật độc đáo,…) và hiệu quả thẩm mĩ của nó, có lí lẽ, bằng chứng.

Nêu ý kiến cá nhân, đánh giá về tác phẩm.

III. Kết bài:

– Khẳng định ý nghĩa, giá trị của truyện.

– Nêu thông điệp/bài học rút ra từ tác phẩm.

– Bày tỏ suy nghĩ, tình cảm hoặc hành động của bản thân (những thay đổi trong cảm xúc, niềm tin, mong muốn,…) sau khi đọc tác phẩm.

Xem bài viết chi tiết: Viết bài văn phân tích tác phẩm truyện hiện đại | Tuyển sinh vào 10

* Lưu ý: Khi làm bài nghị luận văn học, học sinh có thể tham khảo dàn bài phân tích tác phẩm truyện hiện đại để nắm rõ cách triển khai luận điểm và dẫn chứng tiêu biểu.

III. Một số lưu ý khi viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện

Bài văn phân tích một tác phẩm truyện là dạng bài nghị luận văn học quan trọng trong chương trình Ngữ văn THCS và thường xuyên xuất hiện trong đề thi tuyển sinh vào lớp 10. Khi viết bài văn này, học sinh cần nắm vững những yêu cầu và lưu ý cơ bản sau:

1. Yêu cầu chung của bài văn phân tích tác phẩm truyện

Bài văn phân tích một tác phẩm truyện cần làm rõ được nội dung, chủ đề của tác phẩm; đồng thời chỉ ra và phân tích một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng. Trên cơ sở đó, học sinh cần nêu nhận xét, đánh giá về hiệu quả thẩm mĩ của những yếu tố nội dung và nghệ thuật ấy cũng như giá trị tư tưởng mà tác phẩm mang lại.

Phân tích tác phẩm văn học không phải là kể lại nội dung truyện mà là làm sáng tỏ ý nghĩa của nội dung và nghệ thuật, qua đó thể hiện năng lực cảm thụ, tư duy và khả năng lập luận của người viết.

2. Những điều cần tránh khi làm bài

Khi viết bài văn phân tích tác phẩm truyện, học sinh cần tránh các lỗi sau:

  • Sa đà vào việc kể lại cốt truyện, tóm tắt nội dung mà thiếu phân tích, lí giải và đánh giá.
  • Đưa ra các nhận xét rời rạc, tản mạn, không được khái quát thành luận điểm rõ ràng.
  • Nêu ý kiến chung chung, cảm tính mà không có dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm để làm sáng tỏ.

Các ý kiến, nhận xét về tác phẩm cần được khái quát thành những luận điểm mạch lạc, sau đó được làm rõ bằng việc phân tích chi tiết dựa trên văn bản của nhà văn kết hợp với sự cảm nhận của bản thân.

Số lượng luận điểm trong bài viết phụ thuộc vào mức độ phong phú của tác phẩm, tuy nhiên, trong một bài văn phân tích thông thường, từ hai đến ba luận điểm chính là phù hợp và dễ triển khai sâu.

3. Phạm vi và đối tượng phân tích

Bài văn phân tích tác phẩm truyện có thể yêu cầu học sinh:

  • Phân tích toàn bộ tác phẩm.
  • Phân tích một đoạn trích tiêu biểu.
  • Hoặc tập trung phân tích một số phương diện nội dung hoặc nghệ thuật nổi bật của tác phẩm.

Vì vậy, trước khi làm bài, học sinh cần đọc kĩ đề bài để xác định đúng phạm vi và trọng tâm phân tích, tránh trình bày lan man hoặc lệch yêu cầu.

4. Phân tích nội dung chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm

* Nội dung, chủ đề:

Làm rõ hiện thực đời sống được phản ánh trong tác phẩm (bối cảnh xã hội, hoàn cảnh sống, số phận con người,…).

– Phân tích hình tượng nhân vật trong truyện (nhân vật chính và một số nhân vật tiêu biểu):

  • Hoàn cảnh, tính cách, phẩm chất, số phận.
    Sự phát triển, biến đổi của nhân vật (nếu có).

Làm rõ tư tưởng, tình cảm, thái độ của nhà văn gửi gắm qua tác phẩm (lòng nhân ái, tinh thần nhân văn, phê phán cái xấu, đề cao giá trị con người,…).

– Khái quát nội dung chủ đề và thông điệp nội dung của truyện.

* Đặc sắc nghệ thuật:

  • Nhan đề tác phẩm.
  • Ngôi kể và cách kể chuyện.
  • Cốt truyện, tình huống truyện.
  • Nghệ thuật xây dựng nhân vật.
  • Ngôn ngữ của nhân vật và của người kể chuyện.
  • Không gian, thời gian nghệ thuật.

Việc phân tích các yếu tố nghệ thuật không nhằm liệt kê mà cần làm rõ tác dụng của chúng trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng và ý nghĩa của tác phẩm, qua đó thấy được tài năng và dụng ý nghệ thuật của tác giả.

5. Xác định luận điểm và sử dụng dẫn chứng

Trong bài viết, học sinh cần:

  • Xác định rõ các luận điểm chính phù hợp với yêu cầu đề bài.
  • Lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu, chính xác từ tác phẩm cho từng luận điểm.
  • Kết hợp dẫn chứng với lí lẽ, phân tích, nhận xét để làm sáng tỏ luận điểm.
  • Dẫn chứng phải được phân tích, lí giải cụ thể; tránh tình trạng chỉ nêu dẫn chứng mà không làm rõ ý nghĩa của dẫn chứng đó đối với nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

6. Liên hệ, so sánh và mở rộngnghị luận về một vấn đề cần giải quyết lớp 9

Trong quá trình phân tích, học sinh có thể:

  • Liên hệ, so sánh với những tác giả, tác phẩm khác cùng đề tài hoặc chủ đề để làm nổi bật điểm gặp gỡ và nét sáng tạo riêng của tác giả.
  • Liên hệ với thực tế đời sống, với bản thân để nêu cảm nhận về ý nghĩa và tác động của tác phẩm đối với người đọc hiện nay.

Việc liên hệ cần phù hợp, vừa phải, tránh làm loãng trọng tâm của bài viết.

7. Vận dụng linh hoạt phương pháp làm bài

a) Phần mở bài:

Có thể mở bài theo nhiều cách:

  • Mở bài trực tiếp: giới thiệu tác phẩm (tên tác phẩm, tác giả), nêu khái quát chủ đề và một vài nét nghệ thuật tiêu biểu.
  • Mở bài gián tiếp: đi từ một trải nghiệm, một hiện tượng đời sống hoặc một cảm xúc có liên quan đến nội dung tác phẩm.

Trường hợp không nhớ rõ tác giả, tác phẩm, có thể mở bài bằng cách nêu vấn đề, chủ đề hoặc đặc điểm phong cách thể hiện trong tác phẩm.

b) Phần thân bài:

  • Trước khi phân tích, cần tóm tắt ngắn gọn nội dung tác phẩm hoặc đoạn trích để làm cơ sở khái quát chủ đề.
  • Khi phân tích, cần sử dụng dẫn chứng tiêu biểu kết hợp với lí lẽ, nhận xét và đánh giá để làm rõ luận điểm.
  • Có thể phân tích nội dung trước, nghệ thuật sau hoặc ngược lại, nhưng cần bảo đảm lập luận chặt chẽ, logic.
  • Cuối phần thân bài, cần khái quát giá trị của tác phẩm và có thể mở rộng, liên hệ với các tác phẩm khác hoặc thực tế đời sống.

c) Phần kết bài:

Phần kết bài cần:

  • Khẳng định lại chủ đề và những nét nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm.
  • Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra cho bản thân.
  • Đánh giá giá trị và tác động của tác phẩm đối với người đọc.

* Kết luận: Một bài văn phân tích tác phẩm truyện đạt yêu cầu là bài viết có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng phù hợp, phân tích sâu sắc nội dung và nghệ thuật, đồng thời thể hiện được cảm nhận, đánh giá cá nhân của người viết. Đây là cơ sở quan trọng giúp học sinh làm tốt dạng bài nghị luận văn học trong kì thi tuyển sinh vào lớp 10.


HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH TÁC PHẨM THƠ

I. YÊU CẦU KHI PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM THƠ

1. Về nội dung: Khi phân tích một bài thơ, người viết cần làm rõ được cả phương diện tư tưởng – nội dung và phương diện nghệ thuật – hình thức biểu đạt.

a. Xác định và phân tích chủ đề

– Xác định chính xác chủ đề của bài thơ: bài thơ viết về điều gì? Thể hiện cảm xúc, suy tư hay khát vọng nào?

– Làm rõ mạch cảm xúc của chủ thể trữ tình: cảm xúc ấy vận động ra sao từ đầu đến cuối bài?

– Phân tích và đánh giá ý nghĩa tư tưởng mà bài thơ gửi gắm: thông điệp nhân sinh, giá trị đạo đức, tình yêu quê hương đất nước, tình cảm gia đình, niềm tin vào con người…

– Chỉ ra giá trị nhân văn và giá trị thẩm mĩ của chủ đề: bài thơ giúp người đọc nhận thức sâu sắc hơn điều gì? Gợi lên những rung động ra sao?

Việc phân tích chủ đề cần dựa trên hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc cụ thể trong bài thơ, tránh nhận xét chung chung.

b. Phân tích và đánh giá đặc sắc nghệ thuật

Cần chỉ ra và làm rõ tác dụng của một số phương diện nghệ thuật tiêu biểu như:

– Dạng thức xuất hiện của chủ thể trữ tình: trực tiếp bộc lộ cảm xúc hay ẩn mình sau hình ảnh, sự vật?

– Kết cấu bài thơ: triển khai theo trình tự thời gian, không gian, mạch cảm xúc hay theo sự phát triển của hình tượng?

– Hình ảnh thơ: cụ thể hay mang tính biểu tượng? Có sáng tạo và giàu sức gợi không?

– Từ ngữ: giản dị hay hàm súc, giàu tính tạo hình?

– Vần và nhịp điệu: tạo âm hưởng nhẹ nhàng, sâu lắng hay mạnh mẽ, sôi nổi?

– Biện pháp tu từ: so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, điệp ngữ, đảo ngữ… và hiệu quả biểu đạt của chúng.

– Quan trọng nhất: không chỉ liệt kê các yếu tố nghệ thuật mà phải chỉ ra vai trò của chúng trong việc thể hiện chủ đề và cảm xúc.

2. Về kĩ năng

a. Lập luận chặt chẽ

– Xây dựng hệ thống luận điểm rõ ràng.

– Mỗi luận điểm phải được làm sáng tỏ bằng dẫn chứng và phân tích cụ thể.

– Thể hiện được suy nghĩ, cảm nhận riêng của người viết.

b. Có bằng chứng xác thực

– Dẫn thơ chính xác (có thể trích một phần câu thơ tiêu biểu).

– Dẫn chứng phải được phân tích, không chỉ nêu ra.

c. Diễn đạt mạch lạc

– Sử dụng câu chuyển tiếp, từ nối logic: “Trước hết…”, “Bên cạnh đó…”, “Không chỉ… mà còn…”, “Qua đó…”.

– Tránh lối viết rời rạc, cảm tính.

d. Bố cục ba phần rõ ràng

  • Mở bài: Giới thiệu tác giả, bài thơ, hoàn cảnh sáng tác (nếu cần) và nêu nhận xét khái quát về nội dung, nghệ thuật.
  • Thân bài: Phân tích, đánh giá  nội dung chủ đề và các đặc sắc nghệ thuật tiêu biểu.
  • Kết bài: Khẳng định lại giá trị tư tưởng và nghệ thuật; nêu cảm nhận hoặc tác động của bài thơ đối với bản thân.

II. HƯỚNG DẪN VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM THƠ

1. Chuẩn bị viết

– Lựa chọn bài thơ phù hợp với yêu cầu đề bài.

– Đọc kĩ văn bản thơ nhiều lần.

– Tìm hiểu thêm thông tin về tác giả và hoàn cảnh sáng tác.

– Tham khảo các ý kiến phê bình (nếu có) để mở rộng góc nhìn.

2. Tìm ý và lập dàn ý

a. Tìm ý:

– Đọc lại bài thơ, chú ý những từ ngữ, hình ảnh độc đáo.

– Xem xét sự liên kết giữa nhịp điệu, âm điệu và cảm xúc.

– Tìm hiểu bối cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa liên quan.

– So sánh, liên tưởng với tác phẩm khác cùng đề tài.

– Xác định những nét mới mẻ, riêng biệt của bài thơ.

– Đánh giá hiệu quả thẩm mĩ và giá trị nhân văn.

b. Lập dàn ý

* Mở bài:

  • Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
  • Nêu khái quát nội dung chủ đề, đặc sắc nghệ thuật và vấn đề chính cần phân tích.

* Thân bài:

  • Phân tích mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình.
  • Phân tích hình tượng trung tâm.
  • Phân tích đặc sắc ngôn ngữ, nhịp điệu, biện pháp tu từ.
  • So sánh hoặc liên hệ (nếu phù hợp).
  • Đánh giá hiệu quả thẩm mĩ của các đặc sắc nghệ thuật trong việc thể hiện nội dung chủ đềg.

* Kết bài:

  • Khẳng định lại giá trị tư tưởng và thẩm mĩ.
  • Nêu cảm nhận, ý nghĩa của tác phẩm đối với bản thân.

3. Viết bài:

– Mỗi luận điểm triển khai thành một đoạn văn.

– Có câu chủ đề rõ ràng.

– Dẫn chứng thơ tiêu biểu, phân tích cụ thể.

– Thể hiện cảm xúc chân thành nhưng tránh lạm dụng cảm thán.

4. Chỉnh sửa, hoàn thiện

– Đọc lại toàn bài.

– Đối chiếu với yêu cầu đề.

– Tóm tắt nội dung chính để kiểm tra tính logic.

– Sửa lỗi chính tả, diễn đạt, ngữ pháp.

KẾT LUẬN:

  • Một bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm thơ đạt yêu cầu cần:
  • Làm rõ chủ đề và giá trị tư tưởng.
  • Phân tích được các yếu tố nghệ thuật tiêu biểu.
  • Lập luận mạch lạc, dẫn chứng thuyết phục.
  • Thể hiện cảm nhận cá nhân một cách chân thành và sâu sắc.

Đây là dạng bài quan trọng trong chương trình Ngữ văn THCS và thường xuất hiện trong kì thi tuyển sinh vào lớp 10, đòi hỏi khả năng cảm thụ tinh tế và tư duy phân tích chặt chẽ của người viết.

Xem bài viết chi tiết: Hướng dẫn phân tích tác phẩm thơ và truyện lớp 9 | Luyện thi vào 10

HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

I. Mục tiêu

– HS biết viết bài văn nghị luận xã hội đúng cấu trúc, đầy đủ luận điểm, lập luận chặt chẽ, lý lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục.

– Bày tỏ thái độ đồng tình hay phản đối, từ đó rút ra thông điệp, ý nghĩa, bài học sâu sắc.

II. Cấu trúc bài văn nghị luận xã hội

  1. Giải thích
  2. Bàn luận/chứng minh
  3. Phản biện
  4. Giải pháp/ Hành động
  5. Liên hệ mở rộng
  6. Bài học
  7. Kết luận
I. MỞ BÀI:

  • Giới thiệu vấn đề
  • Nêu quan điểm

II. THÂN BÀI:

1. Giải thích vấn đề

  • Giới thiệu vấn đề
  • Nêu ý kiến/quan điểm

2. Phân tích / Bàn luận / Chứng minh

  • Phân tích vai trò / tác hại
  • Đưa lí lẽ
  • Dẫn chứng

3. Phản biện (lật lại vấn đề)

  • Trao đổi với ý kiến trái chiều
  • Chỉ ra biểu hiện sai lệch

4. Mở rộng – Liên hệ

  • Liên hệ thực tế
  • So sánh, khái quát thêm

5. Giải pháp / Hành động

  • Những việc cần làm
  • Trách nhiệm cá nhân, học sinh

III. KẾT BÀI:

  • Khẳng định lại vấn đề
  • Nêu bài học
  • Thể hiện niềm tin

III. Các dạng đề thường gặp

1. Dạng đề nghị luận về một tư tưởng – đạo lí

      • Các giá trị sống: lòng nhân ái, ý chí nghị lực, trung thực, trách nhiệm…

2. Dạng đề nghị luận về một hiện tượng đời sống

      • Thói quen đọc sách, mạng xã hội, bảo vệ môi trường…

3. Dạng đề bày tỏ suy nghĩ, nêu ý kiến/quan điểm về một vấn đề đời sống

      • Vấn đề xã hội – đạo đức – lối sống: Tình trạng nghiện game, gian lận trong thi cử, văn hóa ứng xử nơi công cộng, phong trào hiến máu nhân đạo, tinh thần tương thân tương ái, lòng trung thực, ý chí nghị lực trong cuộc sống, tình yêu thương con người, sống có trách nhiệm với môi trường…

III. Cách trình bày luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ và sử dụng dẫn chứng thuyết phục

  • Xây dựng và trình bày luận điểm
  • Sử dụng các thao tác lập luận
  • Lựa chọn dẫn chứng phù hợp

IV. Luyện viết và chữa bài

  • HS viết bài văn nghị luận khoảng 600 chữ.
  • GV chấm nhanh, nhận xét, đánh giá.

VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

I. Mở bài:

– Giới thiệu vấn đề cần giải quyết.

– Nêu sự cần thiết phải bàn luận về vấn đề.

II. Thân bài:

1. Trình bày ý kiến của bản thân về vấn đề, triển khai thành hệ thống luận điểm.

+ Luận điểm 1: Bản chất của vấn đề được bàn luận, biểu hiện của vấn đề (dùng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ).

+ Luận điểm 2: Sự tác động của vấn đề đối với cá nhân, cộng đồng, đất nước theo hướng tích cực hoặc tiêu cực (dùng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ).

+ Luận điểm 3: Trách nhiệm của mỗi người trước vấn đề (dùng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ).

+ …

2. Nêu ý kiến trái chiều về vấn đề để phản bác.

3. Đề xuất giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề được bàn luận.

III. Kết bài:

– Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức đúng đắn và giải quyết thỏa đáng vấn đề nêu ra.

Xem bài viết chi tiết: Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn: PHẦN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI (Đầy đủ, chi tiết)/td>

PHẦN 2. LUYỆN TẬP

ĐỀ BÀI 1. Phân tích truyện Làm bạn với bầu trời (trích) của Nguyễn Nhật Ánh
ĐỀ BÀI 2. Phân tích truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao
ĐỀ BÀI 3. phân tích, cảm nhận truyện ngắn Áo Tết (Nguyễn Ngọc Tư)
ĐỀ BÀI 4. Phân tích truyện ngắn Người cha của nhà văn Nguyễn Quang Thiều

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Lên đầu trang