Làm thế nào để học tốt môn Ngữ văn?
II. Môn học Ngữ văn là gì?
Ngữ văn là một trong những môn học quan trọng nhất trong chương trình phổ thông hiện nay. Ngữ văn hiểu một cách đơn giản là môn học về ngôn ngữ và văn học. Cũng có thể hiểu, Ngữ văn là học về cái đẹp của ngôn ngữ.
II. Làm thế nào để học tốt môn Ngữ văn?
1. Chăm chỉ đọc tích lũy vốn từ và kiến thức xã hội
Đọc kỹ văn bản để nắm được tính chỉnh thể của một văn bản từ hình thức đến nội dung. Quá trình đọc nên thật sự sống với thế giới nghệ thuật của tác phẩm văn học qua bối cảnh, hình tượng nghệ thuật, không gian – thời gian nghệ thuật,…
Quá trình đọc không chỉ nắm bắt vấn đề mà nên kết hợp suy nghĩ về những vấn đề bản thân cảm thấy thắc mắc… để có sự thẩm thấu và tiếp nhận được các lớp giá trị chứa đựng trong văn bản: giá trị nội dung, giá trị xã hội, giá trị sống…
Sau khi đọc xong, nên tóm tắt nội dung chính bằng sơ đồ tư duy hoặc các ý gạch đầu dòng để hệ thống hóa kiến thức và ghi nhớ lâu hơn. Việc thường xuyên ôn lại những nội dung đã tóm tắt sẽ giúp em hiểu sâu tác phẩm, thuận lợi khi làm các dạng bài kiểm tra, phân tích và cảm nhận văn học.
2. Ghi chép và ghi nhớ
Song song với hành động đọc là ghi chép để hỗ trợ cho trí nhớ thêm chắc chắn, để làm giàu vốn tư liệu phong phú và chính xác.
Ghi chép phải có mục đích lựa chọn: ghi lời hay ý đẹp bắt gặp được từ ca dao, tục ngữ, thơ ca, nhận định – đánh giá… ghi những bình luận của tác giả về tác phẩm, ghi lại cảm nghĩ, những điều cảm thấy thú vị hay trăn trở của cá nhân về các vấn đề đã đọc được…
Ghi chép phải gắn liền với mục đích vận dụng để có thể sử dụng đúng chỗ cần thiết khi làm văn (Mở bài, kết bài, so sánh để đánh giá về một vấn đề, Vận dụng mở đoạn hay kết đoạn, chuyển đoạn…).
3. Nắm vững giá trị cốt lõi
Những cái thật hay, thật giá trị thuộc về kiến thức, tư liệu văn và thơ. Mỗi ngày nên có điều kiện để thuộc một ít, thuộc càng nhiều càng yêu văn học.
4. Tích cực suy nghĩ
Nhìn là một cách thu lượm vốn sống kiến thức thực tế. Phải nhìn với một nhu cầu hiểu biết thực tế, nhìn với con mắt tinh tế phát hiện. Nhìn sự vật, sự việc, hiện tượng phải rút ra được những vấn đề có ý nghĩa, vấn đề có tính quy luật. Khi nhìn phải biết nhận xét so sánh, liên tưởng. Nói chung không thể không luyện cho mình một cách nhìn, cách nghĩ giàu chất liên tưởng thẩm mỹ.
5. Cảm thụ
Biết rung động trước những cái hay, cái đẹp của tác phẩm; biết tìm ra tứ của bài thơ (tức là bản sắc rất riêng cuả bài thơ ấy, của thi sĩ ấy).
Biết phân tích hình tượng và cảm hứng thơ cũng như biết rút ra ý nghĩa và những triết lý về đạo đức, nhân sinh từ những hình tượng và cảm xúc thơ ấy.
Biết khai thác biện pháp nghệ thuật (Cấu trúc, nhạc tính, yếu tố tạo hình và những thủ pháp tu từ khác)
Thấy rõ tính cách, hành động, suy nghĩ, tâm trạng… của nhân vật để hiểu rõ cuộc sống, cảnh huống, số phận, khát vọng… của nhân vật và những vấn đề đặt ra của tác phẩm văn xuôi…
6. Tích lũy vốn từ và kiến thức xã hội
Tích lũy vốn từ và mở rộng hiểu biết về đời sống xã hội bằng việc thường xuyên đọc sách, báo, truyện và thơ không chỉ giúp làm giàu vốn từ mà còn nâng cao khả năng diễn đạt, cảm thụ văn học và sử dụng ngôn ngữ linh hoạt hơn. Bên cạnh đó, nên theo dõi các vấn đề diễn ra trong cuộc sống như giáo dục, môi trường, tinh thần vượt khó, lòng nhân ái hay trách nhiệm của giới trẻ.
Những kiến thức thực tế này sẽ cung cấp cho em nhiều dẫn chứng phong phú, xác thực khi làm bài nghị luận xã hội. Nhờ vậy, bài viết sẽ có chiều sâu, sức thuyết phục và thể hiện được quan điểm cá nhân một cách rõ ràng hơn.
III. Làm thế nào để viết được bài văn hay?
1. Tích lũy tri thức
Đó là vốn hiểu biết về văn hóa, văn học, cuộc sống, con người và xã hội. Bên cạnh đó, cần nắm được những kiến thức cơ bản về lý luận văn học, hiểu mối quan hệ giữa hiện thực đời sống và sự phản ánh hiện thực trong tác phẩm văn chương. Tri thức càng phong phú, bài viết càng có chiều sâu và sức thuyết phục.
2. Đáp ứng đề bài
Cần xác định rõ nội dung, phạm vi và yêu cầu của đề để triển khai bài viết phù hợp. Tránh viết lan man, dài dòng hoặc đưa vào những nội dung không liên quan. Không nên nói quá, suy diễn tùy tiện khi chưa hiểu rõ vấn đề. Đồng thời, cần bộc lộ cảm xúc một cách tự nhiên, chân thành, tránh lối diễn đạt sáo rỗng, khoa trương hoặc lạm dụng từ ngữ cầu kỳ.
3. Dẫn chứng chuẩn xác, có chọn lọc
Trong nghị luận văn học, dẫn chứng phải là những chi tiết, hình ảnh, câu văn tiêu biểu thể hiện giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Trong nghị luận xã hội, nên lựa chọn những sự kiện, hiện tượng có tính thời sự và tiêu biểu để tăng tính thuyết phục cho bài viết.
4. Xác định vấn đề cốt lõi
Ngay từ đầu phải nhận diện được trọng tâm cần bàn luận để triển khai lập luận chính xác, rõ ràng và đi thẳng vào vấn đề. Cần tránh tình trạng lạc đề, sa vào kể chuyện, diễn xuôi thơ hoặc trình bày dài dòng mà không làm nổi bật nội dung cần nghị luận.
Khi đi vào giải quyết một đề làm văn cụ thể cần xác định ngay vấn đề cốt lõi của đề bài, bàn luận thật đúng, thật trúng và ngay trong phần giải quyết vấn đề, phải chứng tỏ sự hiểu biết đúng ấy bằng lập luận, lí lẽ, dẫn chứng…, không được vòng vo.
5. Bố cục rõ ràng, chặt chẽ
Muốn viết tốt phải thường xuyên rèn luyện từ những việc nhỏ hằng ngày như viết đoạn văn, ghi chép suy nghĩ, đọc và cảm nhận tác phẩm. Khi viết cần có ý thức lựa chọn từ ngữ, sắp xếp ý tưởng, xây dựng kết cấu hợp lý và diễn đạt chính xác. Không được tùy tiện hay dễ dãi với chữ nghĩa.
Phần mở đầu nên viết gọn, tinh tế và dẫn dắt được vấn đề nghị luận một cách rõ ràng, hấp dẫn. Phần thân bài phải giải quyết thấu đáo yêu cầu của đề bài qua các ý liên quan, các ý được triển khai phải chặt chẽ, liên kết, sáng tỏ. Kết luận phải có tính hệ thống và nâng cao, mở rộng vấn đề, tránh lối hứa hẹn suông, bày tỏ được cảm tưởng của người viết và khơi gợi thêm suy nghĩ cho người đọc.
Câu văn cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy lý luận với sự nồng nàn của cảm xúc thẩm mỹ. Đồng thời phải hàm súc, tức viết thế nào mà nói được nhiều nhất và bằng một số lượng các yếu tố ngôn ngữ ít nhất. Cần nâng cao tính thẩm mỹ của văn chương; Tính chính xác, truyền cảm, hình tượng, cá thể hoá một cách phù hợp với văn cảnh chung.
6. Làm văn chứ không phải sáng tác
Muốn viết tốt phải thường xuyên rèn luyện từ những việc nhỏ hằng ngày như viết đoạn văn, ghi chép suy nghĩ, đọc và cảm nhận tác phẩm. Khi viết cần có ý thức lựa chọn từ ngữ, sắp xếp ý tưởng, xây dựng kết cấu hợp lý và diễn đạt chính xác. Không được tùy tiện hay dễ dãi với chữ nghĩa.
Những điều trên cần được vận dụng một cách phù hợp, linh hoạt đối với người viết văn thì mới tạo ra được những bài văn hay, giàu giá trị.