* DÀN BÀI CHI TIẾT:
Suy nghĩ về lòng ích kỷ của Dế Mèn qua Bài học đường đời đầu tiên
I. Mở bài:
– Giới thiệu tác giả Tô Hoài và đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên.
– Nêu vấn đề nghị luận: Qua nhân vật Dế Mèn, tác giả đã phê phán thói ích kỷ và gửi gắm bài học sâu sắc về cách sống.
II. Thân bài
1. Khái quát về nhân vật Dế Mèn
– Là một chàng dế thanh niên cường tráng, khỏe mạnh.
– Tự hào quá mức về vẻ đẹp và sức mạnh của bản thân.
– Vì kiêu căng nên thường xem thường người khác, đặc biệt là Dế Choắt.
2. Biểu hiện của lòng ích kỷ ở Dế Mèn
a. Thờ ơ trước khó khăn của Dế Choắt
– Dế Choắt sống cạnh bên trong hoàn cảnh yếu đuối, nghèo khổ.
– Khi Dế Choắt nhờ đào rộng thông hang để phòng nguy hiểm, Dế Mèn từ chối giúp đỡ.
– Thái độ lạnh nhạt, chỉ biết đến sự an toàn và lợi ích của mình.
→ Cho thấy Dế Mèn thiếu tình thương và sự sẻ chia.
b. Chỉ nghĩ đến bản thân, thích thể hiện mình
– Bày trò trêu chị Cốc để chứng tỏ sự gan dạ.
– Hành động bồng bột, không nghĩ đến hậu quả có thể xảy ra với người khác.
– Đặt niềm vui và sự hiếu thắng của mình lên trên sự an toàn của Dế Choắt.
→ Đây là biểu hiện rõ nét của tính ích kỷ và vô trách nhiệm.
c. Để người khác gánh chịu hậu quả do mình gây ra
– Sau khi trêu chị Cốc, Dế Mèn nhanh chóng chui vào hang ẩn nấp.
– Dế Choắt bị chị Cốc hiểu lầm và mổ trọng thương.
– Dế Mèn không dám đứng ra nhận lỗi ngay từ đầu.
→ Lòng ích kỷ đã gián tiếp đẩy Dế Choắt vào cái chết thương tâm.
3. Hậu quả và sự thức tỉnh của Dế Mèn
– Dế Choắt chết trong đau đớn.
– Trước khi chết, Dế Choắt để lại lời khuyên chân thành cho Dế Mèn.
– Dế Mèn vô cùng ân hận, nhận ra sai lầm của mình.
– Bài học đầu tiên trên đường đời giúp Dế Mèn trưởng thành hơn.
4. Đánh giá
– Xây dựng nhân vật Dế Mèn chân thực, phù hợp tâm lí tuổi trẻ: tự cao, hiếu thắng nhưng biết sửa sai.
– Qua lòng ích kỷ của Dế Mèn, tác giả phê phán lối sống chỉ biết đến bản thân.
– Đồng thời nhắn nhủ con người phải sống nhân ái, có trách nhiệm với hành động của mình.
III. Kết bài:
– Khẳng định lòng ích kỷ là một thói xấu gây ra nhiều hậu quả đáng tiếc.
– Câu chuyện của Dế Mèn giúp mỗi người nhận thức được giá trị của sự yêu thương, sẻ chia và trách nhiệm trong cuộc sống.
* BÀI VĂN HOÀN CHỈNH:
Bài văn 1:
Suy nghĩ về lòng ích kỷ của Dế Mèn qua Bài học đường đời đầu tiên
Trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam, tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài là một tác phẩm đặc sắc, gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ bạn đọc. Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên không chỉ kể về bài học đầu tiên của Dế Mèn trên đường đời mà còn phê phán thói ích kỷ, vô trách nhiệm của nhân vật. Qua đó, tác giả gửi gắm bài học sâu sắc về cách sống nhân ái và biết chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Dế Mèn là một chàng dế thanh niên cường tráng, khỏe mạnh và đầy sức sống. Mèn sở hữu thân hình đẹp đẽ với đôi càng mẫm bóng, đôi cánh dài và bộ vuốt sắc nhọn. Chính vì có ngoại hình nổi bật và sức mạnh hơn người nên Dế Mèn trở nên tự phụ, luôn cho mình là giỏi giang hơn tất cả. Sự kiêu căng ấy khiến Mèn xem thường những người xung quanh, đặc biệt là Dế Choắt – người hàng xóm gầy gò, yếu đuối và đáng thương.
Lòng ích kỷ của Dế Mèn trước hết thể hiện ở sự thờ ơ trước hoàn cảnh khó khăn của Dế Choắt. Dế Choắt sống trong một cái hang chật hẹp, tạm bợ và luôn phải đối mặt với nhiều nguy hiểm. Khi Dế Choắt nhờ Dế Mèn đào giúp một ngách thông sang hang bên cạnh để phòng khi có biến cố, Dế Mèn đã từ chối. Không những không giúp đỡ, Mèn còn tỏ thái độ coi thường và chế giễu người bạn hàng xóm yếu ớt. Hành động ấy cho thấy Dế Mèn chỉ biết nghĩ đến bản thân mình, thiếu lòng thương người và không biết sẻ chia với những người gặp khó khăn.
Không chỉ vậy, Dế Mèn còn ích kỷ ở chỗ chỉ nghĩ đến việc thể hiện bản thân mà không quan tâm đến người khác. Vì muốn chứng tỏ sự gan dạ và oai phong của mình, Mèn đã bày trò trêu chị Cốc bằng cách cất tiếng hát trêu ngươi. Hành động ấy xuất phát từ tính hiếu thắng và bồng bột của tuổi trẻ. Dế Mèn chỉ nghĩ đến cảm giác thích thú của bản thân mà không lường trước hậu quả có thể xảy ra. Mèn đã đặt niềm vui và sự tự mãn của mình lên trên sự an toàn của Dế Choắt, người sống ngay bên cạnh.
Biểu hiện rõ nhất của lòng ích kỷ là việc Dế Mèn để người khác phải gánh chịu hậu quả do mình gây ra. Sau khi trêu chị Cốc, thấy chị nổi giận, Dế Mèn lập tức chui tọt vào hang để ẩn nấp. Trong khi đó, Dế Choắt vô tội lại bị chị Cốc hiểu lầm và mổ trọng thương. Dế Mèn không đủ dũng cảm để đứng ra nhận lỗi ngay từ đầu mà chỉ biết lo cho sự an toàn của bản thân. Chính sự ích kỷ và vô trách nhiệm ấy đã gián tiếp đẩy Dế Choắt đến cái chết đầy thương tâm.
Tuy nhiên, điều đáng quý ở Dế Mèn là sau sai lầm đau đớn ấy, cậu đã thức tỉnh. Chứng kiến Dế Choắt hấp hối và nghe những lời khuyên chân thành trước lúc qua đời, Dế Mèn vô cùng ân hận. Mèn nhận ra sự kiêu căng, ích kỷ và nông nổi của mình đã gây nên hậu quả nghiêm trọng. Cái chết của Dế Choắt trở thành bài học đầu tiên trên đường đời, giúp Dế Mèn trưởng thành hơn, biết suy nghĩ và sống có trách nhiệm hơn với mọi người xung quanh.
Bằng nghệ thuật xây dựng nhân vật sinh động và gần gũi, nhà văn Tô Hoài đã khắc họa thành công hình ảnh Dế Mèn với những nét tâm lí rất chân thực của tuổi trẻ: mạnh mẽ, hiếu thắng, đôi khi tự cao nhưng vẫn biết nhận lỗi và sửa chữa sai lầm. Qua việc phê phán lòng ích kỷ của Dế Mèn, tác giả gửi đến người đọc thông điệp ý nghĩa: không nên chỉ sống vì bản thân mà cần biết yêu thương, giúp đỡ người khác và chịu trách nhiệm về hành động của mình.
Tóm lại, lòng ích kỷ là một thói xấu có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc cho bản thân và những người xung quanh. Câu chuyện của Dế Mèn trong Bài học đường đời đầu tiên không chỉ là bài học dành cho nhân vật mà còn là lời nhắc nhở đối với mỗi chúng ta. Mỗi người cần sống nhân ái, biết sẻ chia và có trách nhiệm để xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp trong cuộc sống.
Bàn văn 2:
Suy nghĩ về lòng ích kỷ của Dế Mèn qua Bài học đường đời đầu tiên
Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, có những sai lầm tưởng chừng nhỏ nhưng lại để lại bài học sâu sắc. Nhân vật Dế Mèn trong tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài đã trải qua một trải nghiệm như thế. Qua chương truyện “Bài học đường đời đầu tiên”, người đọc nhận ra một biểu hiện rõ nét của lòng ích kỷ – một thói xấu nguy hiểm cần được nhìn nhận và sửa chữa.
Trước hết, lòng ích kỷ của Dế Mèn thể hiện ở thái độ kiêu căng, coi thường người khác. Vì tự cho mình khỏe mạnh, cường tráng, Dế Mèn luôn tỏ ra ngạo mạn, xem thường Dế Choắt – một kẻ yếu ớt, nghèo khổ. Không những không giúp đỡ, Dế Mèn còn buông lời chế giễu, xa lánh. Đây chính là biểu hiện của sự ích kỷ: chỉ biết đến bản thân, không quan tâm đến hoàn cảnh và cảm xúc của người khác.
Đỉnh điểm của lòng ích kỷ ấy là hành động trêu chọc chị Cốc để rồi đẩy Dế Choắt vào cái chết oan uổng. Dế Mèn chỉ nghĩ đến trò vui và sự “oai hùng” của mình mà không lường trước hậu quả, cũng không màng đến sự an nguy của người bạn bên cạnh. Khi nguy hiểm ập đến, Dế Mèn lại hèn nhát trốn tránh, bỏ mặc Dế Choắt một mình đối diện với tai họa. Hành động này cho thấy một dạng ích kỷ sâu sắc hơn: ích kỷ gắn liền với vô trách nhiệm và thiếu lòng trắc ẩn.
Tuy nhiên, giá trị của câu chuyện không dừng lại ở việc phê phán. Sau cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã tỉnh ngộ. Lời trăng trối của Dế Choắt trở thành bài học đắt giá, khiến Dế Mèn nhận ra sai lầm của mình. Từ đó, ta thấy được một điều quan trọng: con người có thể mắc sai lầm, nhưng điều đáng quý là biết hối hận và thay đổi. Bài học về lòng ích kỷ vì thế càng trở nên sâu sắc – nó không chỉ cảnh tỉnh mà còn mở ra con đường hoàn thiện nhân cách.
Từ câu chuyện của Dế Mèn, mỗi người trẻ hôm nay có thể soi chiếu lại chính mình. Trong cuộc sống, lòng ích kỷ vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức: thờ ơ trước khó khăn của người khác, chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân, né tránh trách nhiệm… Những biểu hiện ấy nếu không được nhận ra và điều chỉnh sẽ gây tổn thương cho người khác và làm nghèo nàn chính tâm hồn mình. Vì vậy, mỗi chúng ta cần rèn luyện lòng vị tha, biết quan tâm, chia sẻ và sống có trách nhiệm với cộng đồng.
Có thể nói, “Bài học đường đời đầu tiên” không chỉ là câu chuyện về một chú dế mà còn là bài học làm người sâu sắc. Qua hình ảnh Dế Mèn, Tô Hoài đã nhắc nhở chúng ta rằng: ích kỷ là một thói xấu cần loại bỏ, bởi chỉ khi biết sống vì người khác, con người mới thực sự trưởng thành và có ý nghĩa.
