Đảo ngữ là gì?
Đảo ngữ là hiện tượng thay đổi trật tự thông thường của các thành phần câu (chủ ngữ – vị ngữ – bổ ngữ) nhằm nhấn mạnh nội dung, tạo sắc thái biểu cảm hoặc tăng giá trị nghệ thuật.
Đặc điểm của đảo ngữ
1. Thay đổi trật tự cú pháp: Khi dùng đảo ngữ, người viết đưa một thành phần vốn đứng sau lên trước để tạo điểm nhấn.
Ví dụ 1:
– Trật tự thông thường: “Mái tóc người cha bạc phơ”.
– Trật tự đảo:
“Bạc phơ mái tóc người cha
Ba mươi năm Đảng nở hoa tặng Người”
(Tố Hữu)
→ Tính từ miêu tả được đảo lên phía trước, có ý nghĩa nhấn mạnh.
Ví dụ 2:
– Trật tự thông thường:
“Những bóng thù hắc ám đã tan tác
Trời thu tháng Tám đã sáng lại”
– Trật tự đảo ngữ trong thơ:
“Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám”
(Tố Hữu)
→ Đây là kiểu câu thơ đảo trật tự thành phần có tác dụng nhấn mạnh và gợi hình, gợi tả cho câu thơ hơn.
2. Thành phần được đảo thường là:
- Vị ngữ
- Cụm động từ
- Cụm tính từ
- Trạng ngữ
- Từ cảm thán
3. Xuất hiện nhiều trong văn chương: Đảo ngữ thường gặp trong thơ để tạo nhịp điệu.
Ví dụ:
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
(Bà Huyện Thanh Quan)
Tác dụng của đảo ngữ
| Nhấn mạnh ý nghĩa, làm cho sự diễn đạt thêm sinh động, gợi cảm và giàu âm hưởng. |
1. Nhấn mạnh nội dung, ý nghĩa quan trọng
Ví dụ:
“Tìm nơi thăm thẳm rừng sâu
Bập bùng hoa chuối, trắng màu hoa ban”
(Nguyễn Đức Mậu, Hành trình của bầy ong)
→ Tính từ “thăm thẳm” đã được đảo vị trí lên trước nhằm nhấn mạnh không gian hoang vắng, nguyên sơ của rừng già.
2. Làm cho sự diễn đạt thêm sinh động
“Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt
Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát
Chuyến phà rào rạt bến nước Bình Ca”
(Tố Hữu)
→ Câu thơ “Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!” đã sử dụng đảo ngữ. Nhờ đảo ngữ, câu thơ không chỉ thông báo một nhận định, mà trở thành một tiếng lòng đầy xúc động.
3. Tăng sức gợi cảm và giàu âm hưởng
Ví dụ:
“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước”
(Hồ Chí Minh, Lòng yêu nước của nhân dân ta)
→ Đảo ngữ: “lòng nồng nàn yêu nước” → nhấn mạnh hình ảnh, làm câu thơ thêm sinh động, gợi cảm và giàu âm hưởng.
Cách nhận biết đảo ngữ
– Bước 1: Xác định trật tự thông thường của câu
- Hỏi: Nếu nói bình thường, câu này sẽ sắp xếp thế nào?
– Bước 2: Tìm thành phần bị đưa lên trước. Kiểm tra xem:
- Vị ngữ có đứng trước chủ ngữ không?
- Tính từ có đặt trước danh từ không?
- Cụm nhấn mạnh có xuất hiện đầu câu không?
– Bước 3: Xem mục đích nhấn mạnh. Nếu sự thay đổi trật tự nhằm:
- Nhấn mạnh hình ảnh
- Nhấn mạnh cảm xúc
- Tạo ấn tượng mạnh
→ Đó là đảo ngữ (biện pháp tu từ).
Cách trình bày khi làm bài
Khi phân tích đảo ngữ, nên làm theo 4 bước:
- Chỉ ra chi tiết đảo ngữ.
- Viết lại câu theo trật tự thông thường.
- Nêu tác dụng (nhấn mạnh điều gì?).
- Liên hệ nội dung chung của đoạn thơ/đoạn văn.
