I. Mở bài
– Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Truyện ngắn Củ khoai nướng là sáng tác tiêu biểu của nhà văn Tạ Duy Anh.
– Khái quát chủ đề và nét nghệ thuật nổi bật: Bằng giọng kể nhẹ nhàng, chân thực và giàu chất suy tư, tác phẩm đã khắc họa một tình huống đời thường nhưng giàu ý nghĩa, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp của lương tâm, lòng trắc ẩn và bài học về sự sẻ chia giữa con người với con người.
II. Thân bài:
1. Khái quát nội dung tác phẩm
– Truyện kể về cậu bé Mạnh, một đứa trẻ nhà nghèo ở một vùng đồng quê. Trong một buổi chiều lạnh đầu hè, Mạnh háo hức khi tìm được củ khoai lang sót lại và nướng lên với niềm vui trẻ thơ. Nhưng khi gặp hai ông cháu ăn mày – người già mù lòa và đứa bé mồ côi – Mạnh bỗng thấy xấu hổ, day dứt khi không chia cho họ phần khoai. Cậu vượt qua nỗi thèm muốn để chia sẻ nửa củ khoai duy nhất của mình, và chính khoảnh khắc ấy, cậu cảm nhận được “niềm ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá”.
2. Phân tích chủ đề và ý nghĩa nội dung
Nhân vật Mạnh
– Nhà văn đặt nhân vật vào sự lựa chọn giữa ích kỉ và sẻ chia. Đây là tình huống rất đời thường nhưng có sức gợi lớn, làm bộc lộ rõ nội tâm nhân vật: Củ khoai nhỏ bé cũng là món ăn quý giá với Mạnh. Điều này lí giải phần nào cho sự do dự, lưỡng lự của cậu.
– Ban đầu, khi có được củ khoai trong tay, Mạnh không giấu được niềm háo hức và vui mừng, bởi đó là thành quả nhỏ nhoi nhưng quý giá đối với một đứa trẻ nghèo. Tuy nhiên, khi bất ngờ gặp hai ông cháu ăn mày, em rơi vào trạng thái bối rối, lúng túng, vừa thương cảm trước hoàn cảnh đáng thương của họ, vừa xấu hổ và ngập ngừng vì sự ích kỉ thoáng qua trong chính mình. Khi hai ông cháu đã đi khuất, niềm vui ban đầu không còn nữa, thay vào đó là cảm giác day dứt, ân hận và tự trách bản thân, bởi Mạnh nhận ra mình đã bỏ lỡ cơ hội sẻ chia và làm một điều đúng đắn theo tiếng gọi của lương tâm.
→ Hành động giản dị mà cao đẹp ấy thể hiện sự trưởng thành của tâm hồn, sự chiến thắng của lòng nhân hậu trước ích kỷ bản năng. Qua đó cho thấy Mạnh là một đứa trẻ có lương tâm, biết suy nghĩ, biết tự vấn chính mình.
Ý nghĩa nội dung chủ đề
– Tác phẩm mang đậm giá trị nhân văn sâu sắc khi thể hiện niềm cảm thông chân thành đối với những phận người nghèo khổ, nhỏ bé trong xã hội.
– Không dừng lại ở việc phản ánh hoàn cảnh sống thiếu thốn, tác giả còn hướng ngòi bút vào thế giới nội tâm của con người, từ đó làm nổi bật lòng nhân ái, sự sẻ chia và tiếng nói của lương tâm – những giá trị làm nên phẩm chất tốt đẹp của con người.
– Qua câu chuyện, tác phẩm nhắc nhở mỗi chúng ta rằng điều đáng quý trong cuộc sống không nằm ở miếng ăn hay lợi ích vật chất, mà ở cách con người đối xử với nhau bằng sự yêu thương, tôn trọng và thấu hiểu. Chính thông điệp ấy đã làm nên sức sống bền lâu và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của tác phẩm.
3. Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
– Xây dựng chi tiết biểu tượng: Củ khoai nướng là hình ảnh trung tâm: tượng trưng cho cái nghèo, cho sự ích kỉ nhỏ bé và cũng là phép thử của lương tâm.
– Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế: Tác giả tập trung khắc họa cảm xúc, suy nghĩ nội tâm hơn là hành động. Diễn biến tâm lí tự nhiên, chân thật.
– Giọng văn nhẹ nhàng, giản dị.
– Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi với đời sống nông thôn.
4. Tình cảm, thái độ và thông điệp của nhà văn
Tình cảm của nhà văn
– Qua tác phẩm, nhà văn bày tỏ tình cảm yêu thương, trân trọng sâu sắc đối với những con người nghèo khổ trong xã hội, đặc biệt là trẻ em – những số phận dễ bị tổn thương và chịu nhiều thiệt thòi.
– Với thái độ nhân hậu, tác giả không phán xét hay lên án gay gắt, mà luôn tin tưởng vào khả năng hướng thiện, vào tiếng nói của lương tâm con người, kể cả khi họ từng mắc sai lầm.
– Từ đó, tác phẩm gửi gắm thông điệp giàu ý nghĩa: hãy biết lắng nghe tiếng nói của lương tâm, bởi chính sự sẻ chia, cảm thông mới làm con người trở nên tốt đẹp hơn; đôi khi, một hành động nhỏ cũng đủ để khiến con người day dứt, suy ngẫm suốt đời, nhắc nhở ta sống có trách nhiệm và nhân ái hơn với người khác.
III. Kết bài:
– Khẳng định giá trị tác phẩm: Củ khoai nướng là một truyện ngắn giản dị nhưng giàu chiều sâu tư tưởng, thể hiện rõ tài năng và tấm lòng nhân văn của Tạ Duy Anh. Tác phẩm không giáo huấn trực tiếp nhưng gợi nhiều suy ngẫm.
– Suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm cá nhân: Khép lại trang sách, tôi chợt nhận ra rằng đôi khi chỉ một sự sẻ chia rất nhỏ, một hành động xuất phát từ lương tâm cũng có thể làm ấm lòng người khác và khiến chính bản thân ta trở nên thanh thản, bình yên hơn.
– Bài học rút ra: Tác phẩm nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết tự nhìn lại chính mình, biết sống nhân ái, cảm thông và sẵn sàng sẻ chia với những người kém may mắn hơn trong cuộc sống.
Bài văn tham khảo:
Phân tích truyện Củ khoai nướng (Tạ Duy Anh) – Dàn bài phân tích lớp 8
Truyện ngắn Củ khoai nướng là một sáng tác tiêu biểu của nhà ăn Tạ Duy Anh. Bằng giọng kể nhẹ nhàng, chân thực và giàu chất suy tư, tác phẩm đã khắc họa một tình huống đời thường nhưng giàu ý nghĩa, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp của lương tâm, lòng trắc ẩn và bài học về sự sẻ chia giữa con người với con người.
Truyện kể về cậu bé Mạnh, một đứa trẻ nhà nghèo sống ở vùng đồng quê. Trong một buổi chiều lạnh đầu hè, khi đi thả trâu, Mạnh tình cờ đào được một củ khoai lang sót lại. Với niềm vui hồn nhiên của tuổi thơ, cậu nhóm lửa nướng khoai, háo hức chờ đợi giây phút được thưởng thức món ăn hiếm hoi ấy. Nhưng niềm vui nhỏ bé đó bỗng chốc bị xáo trộn khi Mạnh gặp hai ông cháu ăn mày: một người già mù lòa và một đứa bé mồ côi. Trước hoàn cảnh đáng thương ấy, Mạnh rơi vào sự giằng co nội tâm dữ dội. Cuối cùng, cậu đã vượt qua nỗi thèm muốn của bản thân để chia sẻ nửa củ khoai duy nhất. Chính khoảnh khắc ấy, Mạnh cảm nhận được “niềm ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá”.
Điểm nổi bật của tác phẩm nằm ở việc nhà văn đặt nhân vật vào sự lựa chọn giữa ích kỉ và sẻ chia. Đây là một tình huống rất đời thường nhưng có sức gợi lớn, làm bộc lộ rõ nội tâm nhân vật. Củ khoai tuy nhỏ bé nhưng lại là món ăn quý giá đối với một đứa trẻ nghèo như Mạnh, vì thế sự do dự, lưỡng lự của cậu là điều hoàn toàn dễ hiểu. Ban đầu, Mạnh háo hức và vui mừng khi có được củ khoai. Khi gặp hai ông cháu ăn mày, cậu trở nên bối rối, lúng túng và xấu hổ. Và khi họ rời đi, trong lòng Mạnh trào lên cảm giác day dứt, ân hận, tự trách bản thân. Hành động chia sẻ nửa củ khoai không chỉ là một việc làm giản dị mà còn thể hiện sự trưởng thành trong tâm hồn, là chiến thắng của lòng nhân hậu trước ích kỉ bản năng. Qua đó, nhân vật Mạnh hiện lên là một đứa trẻ có lương tâm, biết suy nghĩ, biết tự vấn và biết hướng thiện.
Từ câu chuyện nhỏ ấy, Củ khoai nướng mang đến giá trị nhân văn sâu sắc. Tác phẩm thể hiện niềm cảm thông chân thành đối với những phận người nghèo khổ, nhỏ bé trong xã hội. Không dừng lại ở việc phản ánh hoàn cảnh sống thiếu thốn, nhà văn còn hướng ngòi bút vào thế giới nội tâm con người, từ đó làm nổi bật lòng nhân ái, sự sẻ chia và tiếng nói của lương tâm – những giá trị làm nên phẩm chất tốt đẹp của con người. Qua câu chuyện, tác giả nhắc nhở mỗi chúng ta rằng điều đáng quý trong cuộc sống không nằm ở miếng ăn hay lợi ích vật chất, mà ở cách con người đối xử với nhau bằng sự yêu thương, tôn trọng và thấu hiểu.
Thành công của tác phẩm còn được tạo nên bởi những nét đặc sắc nghệ thuật. Hình ảnh củ khoai nướng được xây dựng như một chi tiết mang ý nghĩa biểu tượng, vừa gợi cái nghèo, vừa là phép thử đối với lương tâm con người. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật được thể hiện tinh tế, tự nhiên, với trọng tâm là những cảm xúc, suy nghĩ nội tâm hơn là hành động bên ngoài. Giọng văn nhẹ nhàng, giản dị cùng ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi với đời sống nông thôn đã góp phần làm cho câu chuyện trở nên chân thực và giàu sức lay động.
Qua tác phẩm, nhà văn Tạ Duy Anh bày tỏ tình cảm yêu thương, trân trọng sâu sắc đối với những con người nghèo khổ, đặc biệt là trẻ em – những số phận dễ bị tổn thương. Với thái độ nhân hậu, tác giả không phán xét hay lên án gay gắt mà luôn tin tưởng vào khả năng hướng thiện, vào tiếng nói của lương tâm con người. Từ đó, truyện gửi gắm thông điệp giàu ý nghĩa: hãy biết lắng nghe lương tâm mình, bởi chính sự sẻ chia và cảm thông mới làm con người trở nên tốt đẹp hơn; đôi khi, một hành động nhỏ cũng đủ để khiến ta suy ngẫm và day dứt suốt đời.
Có thể khẳng định rằng, Củ khoai nướng là một truyện ngắn giản dị nhưng giàu chiều sâu tư tưởng, thể hiện rõ tài năng và tấm lòng nhân văn của nhà văn Tạ Duy Anh. Tác phẩm không giáo huấn trực tiếp mà lặng lẽ gieo vào lòng người đọc những suy nghĩ bền lâu. Qua câu chuyện ấy, mỗi chúng ta được nhắc nhở hãy biết sống nhân ái, cảm thông và sẵn sàng sẻ chia với những người kém may mắn hơn trong cuộc sống.
