PHÂN TÍCH TÁC PHẨM TRUYỆN HIỆN ĐẠI | LỚP 9
* Dàn bài chi tiết:
I. MỞ BÀI:
– Dẫn từ chủ đề (tuổi thơ, gia đình, quê hương, đất nước,…) có liên quan đến tác phẩm.
– Giới thiệu tác phẩm và tác giả: Truyện …. của nhà văn…. đã thể hiện sâu sắc….
– Nêu ý kiến, nhận định khái quát của người viết về tác phẩm (giá trị nội dung, nghệ thuật hoặc ấn tượng chung).
II. THÂN BÀI:
1. Nêu ngắn gọn nội dung đoạn trích, làm rõ vị trí và vai trò của đoạn trích trong việc thể hiện nội dung, chủ đề của tác phẩm
– Tóm tắt ngắn gọn nội dung chính của đoạn trích (nếu đề bài yêu cầu phân tích một đoạn cụ thể). Đoạn trích phản ánh [sự việc/chi tiết/trạng thái tâm lí/biến cố tiêu biểu], qua đó làm nổi bật [nhân vật/hoàn cảnh/số phận].
– Đoạn trích có ý nghĩa quan trọng trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm: hoặc mở ra hoàn cảnh sống của nhân vật, hoặc đẩy mâu thuẫn lên cao trào, hoặc kết tinh tư tưởng nhân văn mà nhà văn muốn gửi gắm.
→ Đoạn trích không chỉ có giá trị về nội dung mà còn góp phần làm sáng rõ chiều sâu chủ đề của toàn bộ tác phẩm.
2. Phân tích nội dung và chủ đề của tác phẩm truyện
– Làm rõ hiện thực đời sống được phản ánh trong tác phẩm (bối cảnh xã hội, hoàn cảnh sống, số phận con người,…).
– Phân tích hình tượng nhân vật trong truyện (nhân vật chính và một số nhân vật tiêu biểu):
- Hoàn cảnh, tính cách, phẩm chất, số phận.
- Sự phát triển, biến đổi của nhân vật (nếu có).
– Làm rõ tư tưởng, tình cảm, thái độ của nhà văn gửi gắm qua tác phẩm (lòng nhân ái, tinh thần nhân văn, phê phán cái xấu, đề cao giá trị con người,…).
– Khái quát chủ đề và thông điệp nội dung của truyện.
→ Trình bày bằng lí lẽ rõ ràng, kết hợp dẫn chứng tiêu biểu, chính xác từ tác phẩm.
3. Phân tích những nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm truyện
– Phân tích một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu, có tác dụng nổi bật trong việc thể hiện nội dung và chủ đề, như:
- Cốt truyện, tình huống truyện (độc đáo, giàu kịch tính, có ý nghĩa khám phá nhân vật).
- Ngôi kể, điểm nhìn trần thuật.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật (qua hành động, lời nói, tâm lí, ngoại hình,…).
- Nghệ thuật kể chuyện (miêu tả, đối thoại, độc thoại nội tâm,…).
- Không gian, thời gian nghệ thuật.
- Ngôn ngữ truyện (giản dị, giàu hình ảnh, mang màu sắc đời sống,…).
– Chỉ ra hiệu quả thẩm mĩ của các yếu tố nghệ thuật đó đối với việc khắc họa nhân vật và thể hiện tư tưởng tác phẩm.
→ Có lí lẽ và dẫn chứng cụ thể.
4. Đánh giá và thể hiện ý kiến cá nhân
– Nêu nhận xét, đánh giá chung về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
– Thể hiện quan điểm, cảm nhận cá nhân của người viết về tác phẩm (điều tâm đắc, ấn tượng sâu sắc nhất).
III. Kết bài:
– Khẳng định ý nghĩa chủ đề và giá trị nghệ thuật của tác phẩm truyện.
– Nêu thông điệp hoặc bài học rút ra từ tác phẩm đối với con người và cuộc sống.
– Bày tỏ suy nghĩ, tình cảm hoặc hành động của bản thân sau khi đọc tác phẩm (liên hệ bản thân, thực tiễn đời sống).
- Tác phẩm gợi cho em cảm xúc gì? (Xúc động, thương cảm, trân trọng, khâm phục, suy ngẫm, day dứt,…)
- Tác phẩm giúp em hiểu thêm điều gì? (Hiểu thêm về: con người, cuộc sống, tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm,…; giá trị của lòng nhân ái, sự hi sinh, trách nhiệm, lòng biết ơn,…)
- Nêu hành động hoặc định hướng bản thân (Biết yêu thương, quan tâm gia đình hơn, sống nhân ái, chia sẻ với mọi người, cố gắng học tập, rèn luyện nhân cách…)
Dàn bài tham khảo:
DÀN BÀI PHÂN TÍCH TRUYỆN HẠ ĐỎ (Nguyễn Nhật Ánh)
I. MỞ BÀI:
– Dẫn dắt từ chủ đề: Văn học luôn có khả năng lưu giữ những khoảnh khắc đời thường giản dị nhưng giàu cảm xúc của con người, nhất là những năm tháng tuổi học trò.
– Giới thiệu tác phẩm, tác giả: Trong mạch viết về tuổi thơ và gia đình, truyện ngắn Hạ đỏ của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh là một tác phẩm tiêu biểu.
– Nêu cảm nhận khái quát: Tác phẩm khắc họa hình ảnh nhân vật “tôi” – Chương, một cậu học trò cuối cấp hồn nhiên, chăm chỉ, giàu tình cảm, qua đó gửi gắm nhiều giá trị nhân văn sâu sắc.
II. THÂN BÀI:
1. Tóm tắt: Truyện kể về mùa hè năm lớp chín của nhân vật “tôi” – Chương, trong những ngày ôn thi căng thẳng và vất vả. Vì học không nhanh nhớ, Chương phải thức khuya, dậy sớm để học bù, khiến cơ thể gầy gò, mệt mỏi. Mẹ luôn lo lắng cho con, ngày nào cũng nấu canh bí đỏ với mong muốn con khỏe mạnh, học hành tiến bộ; còn ba thì quan tâm bằng những lời nói đùa và hứa mua xe đạp nếu con học tốt. Dù mệt mỏi và chán ngán món canh bí đỏ, Chương vẫn cố gắng học tập để mẹ vui lòng. Nhờ sự nỗ lực và sự yêu thương, chăm sóc âm thầm của gia đình, Chương đạt kết quả khá cao trong kì thi cuối năm. Mùa hè ấy khép lại với niềm vui, để lại trong lòng nhân vật “tôi” những ký ức ấm áp về tình cảm gia đình và tuổi học trò.
2. Phân tích và đánh giá nội dung và chủ đề của tác phẩm:
Truyện ca ngợi tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẫu tử giản dị mà sâu sắc, qua đó thể hiện sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ và vẻ đẹp của những năm tháng học trò vất vả nhưng chan chứa yêu thương.
a. Phân tích nhân vật “tôi” (Chương)
Nổi bật trong truyện là nhân vật Chương – một cậu học trò cuối cấp giàu nghị lực, hồn nhiên và giàu tình cảm; qua hình ảnh Chương, tác giả làm nổi bật những vất vả của tuổi học trò và tình yêu thương âm thầm của gia đình.
– Hoàn cảnh và nỗ lực học tập: Nhân vật Chương bước vào mùa hè ôn thi cuối cấp với cường độ học tập cao:
- Thân hình gầy gò, “người xanh như tàu lá”.
- “Thức khuya lơ khuya lắc”, “mắt lúc nào cũng đỏ kè”.
→ Chi tiết thể hiện sự vất vả, áp lực nhưng cũng cho thấy ý chí, sự chăm chỉ và quyết tâm vượt khó.
– Tính cách hồn nhiên, dí dỏm của tuổi học trò:
+ Suy nghĩ, lời nói mang sắc thái hài hước, trẻ con.
+ Cách gọi canh bí đỏ là “cơn ác mộng”.
+ Hành động “cốc” trái bí cuối cùng vừa ngộ nghĩnh vừa thể hiện cảm giác nhẹ nhõm sau kì thi.
→ Chi tiết làm nổi bật vẻ đẹp trong sáng, đáng yêu của tuổi học trò; khơi gợi sự đồng cảm, thương mến và hoài niệm về tuổi thơ trong sáng.
b. Tình yêu thương của cha mẹ dành cho Chương:
– Tình yêu thương của mẹ hiện lên thật sâu sắc, âm thầm mà cảm động:
+ Ngày nào mẹ cũng mua bí đỏ nấu canh cho con ăn với niềm tin mộc mạc rằng “bí đỏ bổ óc”, ăn vào sẽ học bài mau thuộc.
+ Khi thấy con ngày càng gầy gò, mẹ “xích lại gần”, “đưa tay nắn nắn khớp xương đang lồi ra”, buồn bã thốt lên lời than xót xa. Ánh mắt “rưng rưng” của mẹ cho thấy nỗi lo lắng, thương con đến quặn lòng.
+ Mẹ không nói những lời động viên lớn lao, cũng không đặt nặng thành tích, mà chỉ mong con khỏe mạnh, thể hiện qua câu nhắc nhở giản dị: “Từ nay lo mà ăn ngủ cho lại sức nghe chưa!”.
→ Tình mẹ trong truyện vì thế hiện lên lặng lẽ, giàu hi sinh và thấm đẫm yêu thương.
– Ba dành cho Chương lại được thể hiện theo một cách khác: hóm hỉnh, thực tế nhưng không kém phần quan tâm:
+ Những lời nói đùa của ba như “đầu thằng Chương bị hở” hay “sang năm phải hàn lại” tưởng như vô tâm nhưng thực chất là cách ba che giấu sự lo lắng cho con.
+ Khi Chương đạt kết quả tốt trong kì thi, ba lập tức “hào hứng” hứa mua cho con một chiếc xe đạp. Phần thưởng ấy không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là sự ghi nhận, động viên, khích lệ nỗ lực của con trai.
→ Chính sự quan tâm, hi sinh thầm lặng ấy đã tiếp thêm động lực để Chương vượt qua áp lực học tập và có được kết quả xứng đáng.
c. Thái độ của nhân vật “tôi”:
– Quyết tâm học tập tốt để làm hài lòng cha mẹ.
– Dù ngán bí đỏ nhưng vẫn cố ăn canh để mẹ vui.
– Biết an ủi, trấn an mẹ bằng lời hứa giản dị.
→ Chi tiết thể hiện tình cảm gia đình sâu sắc và đức hiếu thảo chân thành.
d. Ý nghĩa nội dung:
– Phản ánh đúng áp lực học tập của học sinh cuối cấp.
– Ca ngợi tình cảm gia đình.
– Nhắc nhở con người biết yêu thương, trân trọng sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ.
2. Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
– Cốt truyện đơn giản, gần gũi với đời sống.
– Ngôi kể thứ nhất tạo cảm giác chân thực, tự nhiên.
– Nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế, phù hợp lứa tuổi.
– Ngôn ngữ đời thường, giọng điệu nhẹ nhàng, hóm hỉnh.
– Chi tiết biểu tượng (canh bí đỏ) được xây dựng tự nhiên, giàu ý nghĩa.
3. Đánh giá và liên hệ:
– Hạ đỏ là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh.
– Tác phẩm dễ gợi sự đồng cảm với học sinh, có giá trị giáo dục sâu sắc.
Liên hệ với bản thân: Những áp lực học tập. Sự quan tâm, hi sinh của gia đình trong cuộc sống hằng ngày.
III. KẾT BÀI:
– Khẳng định lại: Hạ đỏ đã khắc họa thành công hình ảnh nhân vật “tôi” – một cậu học trò cuối cấp hồn nhiên, chăm chỉ và giàu tình cảm.
– Tác phẩm gửi gắm thông điệp: hãy trân trọng tình cảm gia đình và những năm tháng tuổi học trò.
– Liên hệ: Sau khi đọc truyện, em cảm thấy xúc động và biết ơn hơn sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ; từ đó tự nhủ bản thân cần cố gắng học tập, sống yêu thương và có trách nhiệm hơn với gia đình và bản thân.
Xem bài viết: https://lophocnguvan.com/phan-tich-truyen-ngan-ha-do-cua-nguyen-nhat-anh-phan-tich-truyen-hien-dai-lop-9/
