Phân tích đoạn trích truyện ngắn Một cuộc đua của Quế Hương

I. Mở bài:

– Giới thiệu đôi nét về tác giả, tác phẩm, nêu ý kiến đánh giá chung về tác phẩm

+  Quế Hương là bút danh của nhà giáo Nguyễn Thị Thương. Văn chương như một nghiệp dĩ ngấm vào tâm hồn bà, những trang văn của bà đằm thắm dịu dàng mà khắc khoải, da diết… Văn của Quế Hương lôi cuốn người đọc bởi “nỗi buồn ấm áp” được chưng cất nên từ bao điều bé mọn của cuộc sống thường ngày. Đó là thứ văn như chắt ra từ sâu thẳm thương yêu, đậm chất trữ tình. Có thể nói rằng, chất trữ tình trong truyện ngắn Quế Hương không chỉ là một “dư vị” khó quên mà còn là dấu hiệu của một phong cách nghệ thuật độc đáo.

–  “Một cuộc đua” là truyện ngắn đoạt giải Nhất trong cuộc thi viết truyện ngắn cho thanh niên, học sinh, sinh viên do NXB Giáo dục phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Tác phẩm thể hiện cái nhìn đầy nhân văn về thanh niên trong xã hội hiện đại: hành trình từ bóng tối đến ánh sáng, từ tuyệt vọng đến hồi sinh của một thanh niên sa ngã. Qua đó, Quế Hương gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ về niềm tin, ý chí sống và nghị lực vươn lên trong mỗi con người, nhất là giới trẻ.

II. Thân bài:

1. Phân tích nội dung và chủ đề của tác phẩm

– Đoạn trích “Một cuộc đua” (Quế Hương) là ý chí nghị lực sẵn sàng cho cuộc đua của cuộc đời mình ở nhân vật “ Cậu ấm” – “đua ngoi lên dưới ánh mặt trời”.

– Nhân vật chính trong truyện ngắn “ Một cuộc đua” của Quế Hương là “cậu ấm” đã đốt đời mình trong quán bar, vũ trường và rồi trong một lần đua xe, bạn gái thì chết, còn cậu bị tai nạn, phải cưa cả hai chân. Mười hai người giúp việc do mẹ cậu thuê trông nom cậu đều không chịu được những cơn cuồng nộ vì hận đời của con người tàn phế này. Cuộc đời “ cậu ấm” tưởng chừng đã trở nên vô nghĩa.

– Nhưng sau cuộc gặp gỡ với “người thứ mười ba” gai góc cậu đã thức tỉnh: “Tôi nhận lời “đua” với cô, đua ngoi lên dưới ánh mặt trời” – nhận lời thách đấu của người giúp việc thứ mười ba – điều đó có nghĩa là “ cậu ấm” đã tỉnh ngộ và nhận ra rằng cuộc đời “ chưa hẳn đã đáng buồn”. Cuộc đời “ Cậu ấm” trong truyện ngắn “ Một cuộc đua” ( Quế Hương) đã để lại trong lòng bạn đọc những ấn tượng sâu sắc về sức sống mãnh liệt, sự vươn lên, vượt qua những chướng cản trong cuộc đời.

+ Nhân vật “cậu ấm” xuất hiện bằng những cơn cuồng nộ, cậu trút giận, trút giận vào những người xung quanh và vào chính mình. Cậu gần như tuyệt vọng, cuồng nộ, uất ức bởi sớm phải đối mặt với nỗi đau thể xác và sự trống rỗng trong tâm hồn.

+ Cậu còn biết làm gì hơn khi trở thành người tàn phế? Khi trở thành người vô dụng? Cuộc đời cậu coi như “ đồ bỏ” khi mà chỉ còn có đôi tay “ quyền lực”!? Trong tâm trí của đứa trẻ mới lớn, tuổi chưa nhiều, “gương mặt trẻ măng đang ngủ mà mày nhíu lại như vật lộn với nan giải” chỉ còn nỗi tuyệt vọng, nỗi chán chường, tự chống đối cuộc đời bằng cách “ giương vây, xù vẩy”. Cậu gần như chống lại cả thế giới này….

– Điểm nút của câu chuyện bắt đầu khi người giúp việc thứ mười ba xuất hiện.

+ Cô là một sinh viên. Mẹ cô cũng chết trong một tai nạn giao thông, để từ đó cuộc đời của cô phải quăng quật, va đập với đủ mọi phức tạp của cuộc sống để tồn tại. Nhưng cô là người “chưa đầu hàng cái gì trong vòng 15 phút”. Khi lòng tự trọng bị tổn thương, cô sẵn sàng từ bỏ việc chăm sóc “cậu ấm” bệnh tật, dù công việc này mang lại cho cô nhiều tiền mà cô đang rất cần.

+ Cô sinh viên đến bên cuộc đời của “ cậu ấm” không phải để xoa dịu nỗi đau bằng lời lẽ ngọt ngào, của cử chỉ dịu dàng, cam chịu mà cô đã “ lấy độc trị độc” để thức tỉnh “ cậu chủ”, thức tỉnh lương tri trong con người vốn “ không phải là đồ bỏ” của “ cậu ấm”.

+ Cuộc đối thoại, cùng những suy nghĩ già dặn của cô sinh viên đã phần nào tác động đến tâm hồn có phần chai sạn của “cậu ấm”. Cuộc đối thoại giữa hai người ngang tuổi nhau nhưng hoàn cảnh gia đình đối lập nhau đã cho “cậu ấm” hiểu được rằng “ Mỗi ngày là một cuộc chiến” – chiến đấu với chính mình để tự vươn lên! Nếu không, sẽ tự đốt đời mình bằng những trò tiêu khiển vô bổ.

+ “Cậu ấm” đã kịp nhận ra “Giá nghèo như cô, tôi sẽ không bất hạnh thế này. Không có xe để đua, không có tiền để đốt đời mình…”. Cậu biết mình đã ở bên kia cái dốc của sự sa ngã, cậu chỉ còn biết gào thét trong vô vọng. Cậu hiểu, tiền bạc nhiều nhưng thiếu sự quan tâm, giáo dục, uốn nắn của ba mẹ thì cuối cùng cũng chỉ là sự trống rỗng, thậm chí gánh hậu quả khôn lường…

– Tuy nhiên, khát vọng sống vẫn mãnh liệt, mạnh mẽ và luôn tiềm tàng trong con người “ cậu ấm ”.

+ Bản thân cậu là người biết rõ hơn ai hết mình chưa phải là “đồ bỏ” chỉ cần ba buổi là ngộ. ” Cậu đã nhận lời đua cùng cô gái: “Chúng ta cùng đua ngoi lên dưới ánh mặt trời. Thời hạn 5 năm”.

→ Nhận xét:  Bằng tình thương và nghị lực của chính mình, cô gái đã đưa “cậu ấm” ra khỏi nỗi tuyệt vọng và khơi lên trong trái tim tưởng đã khô cằn một khát vọng sống mãnh liệt. Tuổi trẻ ai cũng có những giây phút chán nản, buông xuôi nhưng bạn hãy thử lắng lòng mình suy ngẫm, bạn sẽ được bồi đắp thêm nghị lực, ý chí sẵn sàng cho cuộc đua của đời mình. “Cuộc đời là một cuộc đua dài. Từng chặng. Quỵ xuống thì đứng lên. Chỉ có chết mới ngừng đua. Còn sống là còn đua để chứng minh mình hiện hữu, mình có ích. Một ánh nhìn thông cảm. Một bàn tay giơ ra. Một lời thách thức đúng lúc có thể nâng dậy một số phận, thổi vào đấy một luồng sinh khí mới để bắt đầu một chặng đua mới.” Nhà văn Quế Hương đã tin và đem được niềm tin ấy vào câu chuyện của mình.

– Sự thấu hiểu và cảm thông với từng số phận con người đã khiến cho Quế Hương đi sâu được vào đời sống nội tâm, giao cảm được với con người qua những niềm vui, nỗi buồn, sự mất mát, khổ đau. Với một cái nhìn nhân văn, trái tim yêu thương của người phụ nữ nhạy cảm, Quế Hương đã dùng cây bút của mình xoa dịu đi những vết thương lòng, đem thương yêu ủ ấp những nhức nhối trong nội tâm nhân vật. Chính vì vậy, trong truyện ngắn của mình, những con người dù có cố tỏ ra gai góc trước cuộc đời thì họ vẫn, trong một góc khuất nào đó, không chịu cam lòng với số phận…

2. Phân tích những hình thức nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm.

– Giọng văn nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, lối diễn đạt mượt mà, sâu lắng, câu văn giàu nhịp điệu,… Giản dị mà sắc sảo, nồng ấm mà dịu mát.

– Truyện ngắn “Một cuộc đua” là thế giới của sự hài hòa, hài hòa ngay cả trong đổ vỡ. trang văn lôi cuốn người đọc bởi “nỗi buồn ấm áp” được chưng cất nên từ bao điều bé mọn của cuộc sống thường ngày.

– Kết thúc giàu chất gợi, hướng người đọc về một niềm tin ở phía trước: “ Cùng đua lên dưới ánh mặt trời”.

– Không tìm thấy trong văn Quế Hương vẻ gay gắt, quyết liệt mà là thứ văn như chắt ra từ sâu thẳm thương yêu. Đoạn cuối truyện ngắn “ Một cuộc đua” và cả truyện ngắn “ gai góc” này là một câu chuyện ấm áp tình người, tình đời như thế!

III. Kết bài:

– Khẳng định giá trị tác phẩm: “Một cuộc đua” không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn là tiếng nói nhân văn về những vết trượt của tuổi trẻ và hành trình phục sinh nhờ tình thương và nghị lực.

– Cảm nhận cá nhân: Tác phẩm khơi gợi sự cảm thông sâu sắc với những người trẻ từng sai lầm, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự thấu hiểu và giáo dục gia đình. Mỗi người trẻ đều đang trong một “cuộc đua” – nếu trượt ngã, điều quan trọng là biết đứng lên và đua tiếp, bằng ý chí và khát vọng sống mãnh liệt.

– Thông điệp gửi gắm: Đừng bao giờ nghĩ mình là “đồ bỏ”. Còn sống là còn có thể bắt đầu lại – ánh mặt trời luôn chờ đợi những ai biết ngẩng đầu lên đón nhận.

* Bài văn tham khảo:

Trong dòng chảy văn học đương đại Việt Nam, Quế Hương – bút danh của nhà giáo Nguyễn Thị Thương – là một cây bút nữ để lại nhiều dấu ấn riêng bằng giọng văn trữ tình, dịu dàng mà day dứt. Văn chương đối với Quế Hương không chỉ là sự lựa chọn nghề nghiệp mà dường như đã trở thành một “nghiệp” ngấm sâu vào tâm hồn người viết. Những trang văn của bà không ồn ào, không kịch tính gay gắt mà lặng lẽ, thấm sâu, được chưng cất từ những điều nhỏ bé, đời thường của cuộc sống. Chính “nỗi buồn ấm áp” – thứ nỗi buồn không làm con người gục ngã mà khiến ta biết yêu thương, biết suy ngẫm – đã trở thành đặc trưng nổi bật trong phong cách truyện ngắn của Quế Hương, đồng thời tạo nên một dấu ấn nghệ thuật khó trộn lẫn.

Truyện ngắn Một cuộc đua, tác phẩm đoạt giải Nhất trong cuộc thi viết truyện ngắn cho thanh niên, học sinh, sinh viên do Nhà xuất bản Giáo dục phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, là minh chứng tiêu biểu cho phong cách ấy. Tác phẩm thể hiện một cái nhìn nhân văn sâu sắc về thanh niên trong xã hội hiện đại, đặc biệt là những người trẻ từng lầm lạc, sa ngã. Qua hành trình từ bóng tối đến ánh sáng, từ tuyệt vọng đến hồi sinh của nhân vật “cậu ấm”, Quế Hương gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ về niềm tin, ý chí sống và nghị lực vươn lên – những giá trị thiết yếu đối với mỗi con người, nhất là giới trẻ trong “cuộc đua” dài của đời sống.

Trước hết, Một cuộc đua là câu chuyện về ý chí và nghị lực sẵn sàng bước vào “cuộc đua” của đời người, được thể hiện tập trung qua nhân vật trung tâm – “cậu ấm”. Hình ảnh “đua ngoi lên dưới ánh mặt trời” không chỉ là một lời thách thức cụ thể trong câu chuyện mà còn là biểu tượng cho khát vọng sống, khát vọng thoát khỏi bóng tối của tuyệt vọng để tìm lại ý nghĩa tồn tại của con người. Ở đây, cuộc đua không phải là cuộc đua xe liều lĩnh từng đẩy “cậu ấm” vào bi kịch, mà là cuộc đua tinh thần, cuộc đua với chính mình để giành lại nhân phẩm và niềm tin.

Nhân vật chính của truyện là một “cậu ấm” – đại diện cho lớp thanh niên có điều kiện vật chất đầy đủ nhưng thiếu sự định hướng và giáo dục đúng đắn. Cậu đã từng “đốt đời mình” trong quán bar, vũ trường, sống buông thả, coi thường giá trị của sinh mạng con người. Bi kịch ập đến trong một lần đua xe định mệnh: bạn gái chết, còn cậu bị tai nạn nghiêm trọng, phải cưa cả hai chân. Từ một thanh niên khỏe mạnh, cậu trở thành người tàn phế, bị đẩy xuống tận cùng của nỗi đau thể xác và sự trống rỗng tinh thần. Mười hai người giúp việc do mẹ cậu thuê để chăm sóc đều lần lượt bỏ đi, không ai chịu nổi những cơn cuồng nộ, thù hằn và thái độ hủy hoại của con người bất hạnh ấy. Cuộc đời “cậu ấm” tưởng như đã khép lại trong bế tắc, vô nghĩa, như chính suy nghĩ cay đắng của cậu về bản thân: một kẻ “đồ bỏ”.

Ở giai đoạn này, “cậu ấm” hiện lên trong trạng thái tinh thần đầy cực đoan. Cậu trút giận vào những người xung quanh, trút giận vào chính mình, như một con thú bị thương đang giương vây, xù vẩy để chống lại thế giới. Những cơn cuồng nộ, sự uất ức, nỗi tuyệt vọng bủa vây tâm trí của một đứa trẻ mới lớn, tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã phải đối diện với bi kịch quá lớn. Trong suy nghĩ của cậu, khi đã mất đi đôi chân – biểu tượng của tự do và khả năng sống độc lập – thì cuộc đời chẳng còn giá trị gì. Cậu chỉ còn lại “đôi tay quyền lực”, nhưng quyền lực ấy cũng trở nên vô nghĩa trong một cuộc đời bị tước đoạt tương lai. Sự chống đối, hằn học của “cậu ấm” thực chất là biểu hiện của một tâm hồn tổn thương sâu sắc, không tìm được lối thoát.

Điểm nút của câu chuyện xuất hiện khi người giúp việc thứ mười ba bước vào cuộc đời “cậu ấm”. Cô là một sinh viên, có hoàn cảnh hoàn toàn đối lập với cậu. Mẹ cô cũng chết trong một tai nạn giao thông, buộc cô phải sớm va đập với cuộc đời để tự tồn tại. Tuy nhiên, khác với “cậu ấm”, cô không đầu hàng số phận. Cô là người “chưa đầu hàng cái gì trong vòng 15 phút”, một con người gai góc nhưng giàu lòng tự trọng. Khi bị xúc phạm, cô sẵn sàng từ bỏ công việc chăm sóc “cậu ấm” – dù công việc ấy mang lại cho cô số tiền mà cô đang rất cần. Chính thái độ sống ấy đã tạo nên sức va đập mạnh mẽ với tâm hồn chai sạn của nhân vật chính.

Điều đặc biệt là cô sinh viên không đến để xoa dịu nỗi đau của “cậu ấm” bằng sự thương hại hay cam chịu. Ngược lại, cô lựa chọn cách “lấy độc trị độc”, đối diện trực diện với sự hằn học của cậu để đánh thức lương tri trong con người vốn “không phải là đồ bỏ”. Cuộc đối thoại giữa hai người – những người ngang tuổi nhưng khác biệt hoàn toàn về hoàn cảnh sống – đã mở ra một không gian suy ngẫm sâu sắc. Cô giúp “cậu ấm” nhận ra rằng “mỗi ngày là một cuộc chiến”, cuộc chiến với chính bản thân để không tự hủy hoại mình bằng những trò tiêu khiển vô nghĩa.

Qua lời nói và thái độ của cô gái, “cậu ấm” dần thức tỉnh. Cậu nhận ra một nghịch lý cay đắng: chính sự giàu có, thiếu kiểm soát và thiếu định hướng đã đẩy cậu vào bi kịch. “Giá nghèo như cô, tôi sẽ không bất hạnh thế này” – đó là lời tự thú đầy đau đớn của một người đã đi quá xa trên con đường sa ngã. Cậu hiểu rằng tiền bạc nhiều nhưng thiếu sự quan tâm, giáo dục, uốn nắn từ gia đình thì chỉ dẫn đến sự trống rỗng, thậm chí là những hậu quả khôn lường. Nhận thức ấy đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình tinh thần của nhân vật.

Dù vậy, điều cốt lõi mà Một cuộc đua khẳng định là: khát vọng sống luôn tiềm tàng trong mỗi con người, kể cả khi họ rơi xuống đáy của tuyệt vọng. “Cậu ấm” biết rõ hơn ai hết rằng mình chưa hẳn là “đồ bỏ”. Và khi nhận lời thách đấu của cô gái – “Chúng ta cùng đua ngoi lên dưới ánh mặt trời. Thời hạn 5 năm” – cậu chính thức bước vào một cuộc đua mới: cuộc đua giành lại ý nghĩa cuộc sống. Lời thách đấu ấy không mang tính mỉa mai mà là một niềm tin nghiêm túc vào khả năng hồi sinh của con người. Bằng tình thương, bản lĩnh và nghị lực của chính mình, cô gái đã kéo “cậu ấm” ra khỏi vực sâu tuyệt vọng, thắp lên trong trái tim tưởng như đã khô cằn một khát vọng sống mãnh liệt.

Song song với nội dung nhân văn sâu sắc, truyện ngắn Một cuộc đua còn gây ấn tượng bởi những hình thức nghệ thuật đặc sắc. Giọng văn của Quế Hương nhẹ nhàng, giàu cảm xúc; câu văn mượt mà, giàu nhịp điệu, vừa giản dị vừa tinh tế. Truyện là thế giới của sự hài hòa, hài hòa ngay cả trong đổ vỡ, nơi “nỗi buồn ấm áp” được chưng cất từ những điều rất đời thường. Kết thúc truyện mang tính gợi mở, không khép lại mà mở ra một niềm tin ở phía trước: “Cùng đua lên dưới ánh mặt trời”. Đó là một cái kết không bi lụy mà tràn đầy hi vọng, đúng với tinh thần nhân văn của toàn bộ tác phẩm.

Có thể khẳng định rằng, Một cuộc đua không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn là tiếng nói giàu giá trị nhân văn về những vết trượt của tuổi trẻ và hành trình phục sinh nhờ tình thương và nghị lực. Tác phẩm khơi gợi sự cảm thông sâu sắc đối với những người trẻ từng sai lầm, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của sự thấu hiểu, giáo dục và niềm tin từ gia đình, xã hội. Mỗi con người đều đang ở trong một “cuộc đua” của riêng mình; điều quan trọng không phải là chưa từng vấp ngã, mà là biết đứng dậy và tiếp tục đua, bằng ý chí và khát vọng sống. Quế Hương, bằng trái tim nhân hậu và ngòi bút giàu yêu thương, đã gửi đến người đọc một thông điệp giản dị mà sâu sắc: đừng bao giờ nghĩ mình là “đồ bỏ”, bởi còn sống là còn có thể bắt đầu lại, và ánh mặt trời luôn chờ đợi những ai dám ngẩng đầu đón nhận