Đọc văn bản sau:
QUÊ MÌNH
(Nguyễn Thế Kỷ)
Đưa con về thăm quê
Cha gặp lại tuổi mình ngày thơ dại
Mấy dãy ao làng sen còn thơm mãi
Hoa gạo rơi xao xác sân đình.
Bến bờ nào cũng dội sóng sông Dinh
Xa ngái nào cũng mơ về núi Gám
Hạt giống đồng chiêm gieo vào tâm khảm
Vẫn xanh tươi góc bể chân trời.
Quê mình là vậy đó con ơi
Bát cơm con ăn, ân tình con gặp
Mùi chua của bùn, vị nồng của đất
Với cha, hơn cả bạc vàng.
Bến bờ nào ông bà dắt con sang
Dòng đục dòng trong, câu thương câu giận
Thương cụ đồ xưa bút nghiên lận đận
Đỗ trạng rồi còn lội ruộng vinh quy.
Đất quê mình nâng bước cha đi
Để có con hôm nay trở lại
Như sông suối về nơi biển ấy
Lại góp mưa xanh mát mạch nguồn.
Yên Thành, 6/1992
(In trong Về lại triền sông, NXB Văn học, năm 2017, tr 53)
* Chú thích: Nguyễn Thế Kỷ sinh năm 1960, quê ở xã Liên Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Một số tác phẩm tiêu biểu của ông: Về lại triền sông (2017), Nhớ thương ở lại (2019), Chuyện tình Khau Vai (2019),…
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Xác định thể thơ của bài thơ.
Câu 2. Nêu đề tài và chủ đề của bài thơ
Câu 3. Tác giả đã sử dụng những từ ngữ nào để miêu tả hình ảnh thiên nhiên và con người của “quê mình”?
Câu 4. Phân tích tác dụng của phép tu từ so sánh được sử dụng trong hai câu thơ sau:
“Mùi chua của bùn, vị nồng của đất
Với cha, hơn cả bạc vàng”
Câu 5. Diễn biến cảm xúc của tác giả được thể hiện như thế nào trong bài thơ?
Câu 6. Từ ý thơ được gửi gắm trong khổ thơ cuối, em hãy chia sẻ về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với quê hương mình. (Trình bày khoảng 5 đến 7 dòng)
* GỢI Ý TRẢ LỜI:
Câu 1. Thể thơ của văn bản: tự do. Căn cứ: số chữ trong mỗi dòng không đều, nhịp điệu linh hoạt, không bị ràng buộc bởi niêm luật chặt chẽ của các thể thơ truyền thống.
Câu 2.
– Đề tài: Quê hương.
– Chủ đề: Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp bình dị, giàu nghĩa tình của quê hương cùng truyền thống gắn bó bền chặt giữa con người và cội nguồn; qua đó thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng, lòng biết ơn đối với nơi chôn nhau cắt rốn và ý thức trách nhiệm gìn giữ, tiếp nối những giá trị tốt đẹp của quê hương qua các thế hệ.
Câu 3. Những từ ngữ để miêu tả hình ảnh thiên nhiên và con người của “quê mình”:
– Ao sen làng: thơm mãi
– Hoa gạo: xao xác
– Núi Gám: xa ngái
– Góc bể chân trời: xanh tươi
– Bát cơm con ăn, ân tình con gặp/ Mùi chua của bùn, vị nồng của đất: hơn cả bạc vàng
– Bến bờ: dòng đục dòng trong
– Lời ông bà: câu thương câu giận
– Cụ đồ xưa: lận đận/ đỗ trạng nguyên còn lội ruộng vinh quy
– Đất quê mình: nâng bước chân cha
Câu 4.
– Tác dụng của biện pháp so sánh: biện pháp so sánh làm nổi bật giá trị tinh thần của quê hương. Tác giả so sánh những mùi vị quê hương với bạc vàng để thể hiện rằng, dù vật chất có giá trị thế nào, tình cảm gia đình và những điều dung dị của quê hương mới là điều quý giá và bền vững nhất trong cuộc sống.
* Học sinh có thể diễn đạt theo nhiều cách khác nhau, miễn sao hợp lí.
Câu 5.
– Diễn biến cảm xúc của tác giả được thể hiện trong bài thơ: từ sự nhớ nhung, trân trọng đối với quê hương, đến niềm tự hào và biết ơn sâu sắc đối với cội nguồn, tổ tiên.
– Bài thơ bắt đầu với hình ảnh quê hương gần gũi, bình dị, rồi dần chuyển sang những suy ngẫm về tình cảm gia đình, và cuối cùng là niềm hạnh phúc khi được trở lại với cội nguồn, với mảnh đất đã nuôi dưỡng và chắp cánh cho những ước mơ.
Câu 6. Từ ý thơ gửi gắm trong khổ thơ cuối, mỗi cá nhân cần có trách nhiệm với quê hương bằng cách gìn giữ, bảo vệ và phát triển quê hương. Quê hương là nơi nuôi dưỡng tâm hồn và tạo ra sức mạnh cho mỗi người, vì vậy mỗi người cần tôn trọng và yêu quý những giá trị truyền thống, đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng và giữ gìn môi trường sống trong lành. Những hành động nhỏ như chăm sóc cây cối, bảo vệ cảnh quan, hay tham gia các hoạt động thiện nguyện cũng là cách thể hiện tình yêu với quê hương.
* Học sinh có thể diễn đạt theo nhiều cách khác nhau, miễn sao hợp lí.
