Đọc văn bản sau:
CHA TÔI
Nhà tôi có bốn người.
Cha tôi thế hệ 5X, chớm già. Hơn nửa thế kỉ có mặt trên đời thì bốn mươi năm cha mặc áo nhà binh, cầm súng và xa nhà. Mẹ thế hệ 6X, sinh sau cha hơn một giáp, luôn chịu cảnh xa chồng. Chị Mai tôi thế hệ 7X đã gần ba mươi tốt nghiệp đại học, chị đi làm cho một doanh nghiệp Nhật Bản, suốt ngày ăn cơm tiệm.
Tôi, thế hệ 8X, mười chín tuổi, tốt nghiệp phổ thông hạng làng nhàng, thi vào đại học hai lần đều trượt. Sống theo ý mình luôn là cảm hứng thường trực và tự do muôn năm. Sống tự do theo ý thích, tôi suốt ngày chơi bời, đàn đúm… đầu tóc thì đổi kiểu xoành xoạch, hết nhuộm hoe hoe vàng lại hấp màu lông chuột.
Cha khoác ba lô về hẳn nhà, nghỉ hưu. Một ba lô quân phục màu phân ngựa. Hai đôi giầy đen một cũ một mới. Một mũ kê pi. Chín cái huân, huy chương đỏ rực, vàng chóe. Một đôi dép đúc mòn vẹt gót. Nghe nói cha cất giữ từ hồi ở Trường Sơn.
(…) Đến tận lúc về, con bé bạn tôi còn chưa hết hãi:
– Khiếp! Ông già mày ghê quá. Hỏi tao mà cứ như mật thám hỏi cung các chiến sĩ cộng sản trong nhà tù đế quốc thực dân ấy.
– Bố tao nghiêm thế. Nhưng mà thương vợ con và mọi người lắm.
– Tao đếch thích kiểu thương ấy. Bận sau nếu có chuyện gì tao với mày ra quán cà phê cho tiện.
Cánh cổng khép lại. Tôi mang theo nỗi ấm ức của thằng con trai mới lớn.
– Cha cứ làm kiểu này thì con hết bạn, hết chỗ chơi. Từ bây giờ có giời bảo cũng chẳng đứa nào dám đến nhà mình nữa.
– Mẹ con con ăn uống, đi lại, ngủ nghỉ, chơi bời không ổn chút nào. Ma túy, tệ nạn xã hội đầy ra đấy. Các con còn non nớt. Rất dễ sa ngã.
Tôi tức quá cãi lại:
– Bao nhiêu năm qua không có cha, mẹ con con vẫn sống tốt cơ mà. Cả cuộc đời cha ở trong quân đội, ngoài việc sinh bọn con ra cha đã làm được cái gì cho cái nhà này chưa mà cha trách mắng mọi người…
Nói chưa dứt, mắt tôi đã hoa cả lên. Một cái tát nổ đom đóm mắt từ bàn tay thô ráp quen cầm súng nhà binh. Tôi ngã dúi. Cha quát to:
– Chả nhẽ cha đi bộ đội bao nhiêu năm cống hiến cho đất nước là để cho con nói với cha bằng cái giọng chợ giời ấy hả? Bà ấy đâu rồi? Con hư tại mẹ!
Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà. Bà tôi mất từ lâu lắm rồi còn mẹ ở cửa hàng mỹ phẩm vẫn chưa về, chị Mai ngoan ngoãn thì đi học thêm Anh văn. Dường như lòng tự trọng của đứa con trai mới lớn chấm hết. Tất cả kìm hãm, dồn nén sự khó chịu của tôi từ lúc cha về đã quá đủ. Cha – một người cha đi biền biệt bao nhiêu năm để rồi bỗng dưng về nhà xới tung lên mọi thứ với kỷ luật nhà binh. Tôi nói với cha:
– Thôi cha! Đừng bao giờ nói với con về những ngày tháng cha đi bộ đội. Thời oai hùng xa lắm lắm rồi, cha ạ.
Sắc mặt của cha tôi đỏ hồng lại tím nhanh dễ sợ. Môi ông lắp bắp:
– Mà… mày… nói… ca… cái… gì?
Ông ôm đầu, đau đớn, ngồi phịch xuống giường gấp.
– Chẳng có gì cả! Con nói là – Tôi nhấn mạnh từng chữ – con chán ghét cha và cả những điều cha nghĩ, những gì cha nói và cha làm. Cha đã biến cả nhà ta thành trại lính.
Tôi cãi lại cha và tôi lao khỏi nhà. Tôi bỏ đi lang thang trên phố. Đêm tôi không về. Sau này, khi “trời yên biển lặng”, tôi mới biết: Suốt đêm ấy, cha lo lắng sợ tôi dạt vòm đi bụi đời. Ông điện thoại báo hung tin về thằng con quý tử bỏ nhà cho bạn bè, đồng đội đã phục viên, xuất ngũ, nghỉ hưu biết. Người nọ vội vã gọi người kia lan truyền theo cấp số nhân, như thể chiến tranh sắp nổ ra, huy động gần hết một “tiểu đoàn quân” đi tìm… tôi.
(Trích Cha tôi, Sương Nguyệt Minh, vănnghe.ninhbinh.gov.vn).
Câu 1 (3,0 điểm)
a (0,5 điểm). Xác định và nêu tác dụng của ngôi kể.
b (0,5 điểm). Xác định lời người dẫn chuyện và lời nhân vật có trong đoạn văn sau:
Ông ôm đầu, đau đớn, ngồi phịch xuống giường gấp.
– Chẳng có gì cả! Con nói là – Tôi nhấn mạnh từng chữ – con chán ghét cha và cả những điều cha nghĩ, những gì cha nói và cha làm. Cha đã biến cả nhà ta thành trại lính.
c (1,0 điểm). Chi tiết nào trong truyện cho thấy cha rất lo lắng khi “tôi” bỏ nhà đi trong đêm?
d (1,0 điểm). Em rút ra được bài học sâu sắc nào từ câu chuyện trên?
Câu 2 (2,0 điểm):
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích ý nghĩa nội dung chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện
* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:
Câu 1 (3,0 điểm)
a (0,5 điểm). Xác định và nêu tác dụng của ngôi kể.
– Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng “tôi”.
– Tác dụng:
- Giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi và giàu cảm xúc.
- Trực tiếp thể hiện rõ tâm trạng, suy nghĩ, thái độ của nhân vật “tôi” đối với cha.
- Giúp người đọc cảm nhận sâu sắc mâu thuẫn, khoảng cách thế hệ cũng như tình cảm gia đình trong truyện.
b (0,5 điểm). Xác định lời người dẫn chuyện và lời nhân vật.
– Lời người dẫn chuyện:
- Ông ôm đầu, đau đớn, ngồi phịch xuống giường gấp
- Tôi nhấn mạnh từng chữ
– Lời nhân vật:
- Chẳng có gì cả! Con nói là…
- Con chán ghét cha và cả những điều cha nghĩ, những gì cha nói và cha làm. Cha đã biến cả nhà ta thành trại lính.
c (1,0 điểm). Chi tiết nào trong truyện cho thấy cha rất lo lắng khi “tôi” bỏ nhà đi trong đêm?
– Chi tiết cho thấy cha rất lo lắng khi “tôi” bỏ nhà đi là:
- Suốt đêm ấy, cha lo lắng sợ tôi dạt vòm đi bụi đời.
- Ông điện thoại báo hung tin về thằng con quý tử bỏ nhà cho bạn bè, đồng đội đã phục viên, xuất ngũ, nghỉ hưu biết.
- Người nọ vội vã gọi người kia lan truyền theo cấp số nhân, như thể chiến tranh sắp nổ ra, huy động gần hết một ‘tiểu đoàn quân’ đi tìm… tôi.
– Chi tiết ấy cho thấy sự lo lắng, tình yêu thương sâu nặng và sự hi sinh âm thầm của người cha dành cho con.
d (1,0 điểm). Em rút ra được bài học sâu sắc nào từ câu chuyện trên?
– Câu chuyện giúp em hiểu rằng cần biết yêu thương, kính trọng và thấu hiểu cha mẹ. Mỗi thế hệ có cách sống, cách thể hiện tình cảm khác nhau nên con cái cần học cách lắng nghe, cảm thông thay vì nóng nảy hay vô lễ. Đồng thời, truyện cũng nhắc nhở chúng ta phải trân trọng những hi sinh thầm lặng của cha mẹ dành cho gia đình và đất nước.
Câu 2 (2,0 điểm): Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích ý nghĩa nội dung chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện
* ĐOẠN VĂN:
Truyện ngắn Cha tôi là sáng tác tiêu biểu của tác giả Sương Nguyệt Minh. Bằng giọng kể chân thực, tự nhiên mà giàu cảm xúc, tác phẩm đã khắc họa sâu sắc mâu thuẫn giữa cha và con trong một gia đình thời hiện đại, qua đó làm nổi bật tình cảm gia đình và khoảng cách thế hệ. Trước hết, người cha hiện lên là một người lính từng trải, sống nghiêm khắc, kỉ luật theo tác phong nhà binh. Sau nhiều năm quân ngũ, với “chín cái huân, huy chương đỏ rực, vàng chóe” đáng tự hào, khi trở về đời thường, ông vẫn giữ lối sống nền nếp, nguyên tắc và luôn muốn uốn nắn vợ con theo “kỷ luật nhà binh”. Những câu hỏi dồn dập, thái độ nghiêm nghị hay “cái tát” đầy nóng giận cho thấy sự cứng rắn, quyết liệt của một người cha quen môi trường quân đội. Tuy nhiên, đằng sau vẻ nghiêm khắc ấy lại là tình yêu thương sâu nặng và sự hi sinh thầm lặng dành cho gia đình. Ông từng dành cả tuổi trẻ cống hiến cho đất nước, chấp nhận xa nhà, xa vợ con suốt nhiều năm. Đặc biệt, khi người con bỏ đi trong đêm, ông “lo lắng” đến mức “điện thoại báo hung tin về thằng con quý tử bỏ nhà” cho tất cả “bạn bè, đồng đội đã phục viên, xuất ngũ, nghỉ hưu” biết để đi tìm. Chính những hành động ấy đã cho thấy người cha tuy khô khan trong cách thể hiện nhưng lại giàu trách nhiệm, yêu thương con sâu sắc và luôn mong con trưởng thành đúng đắn. Trong khi đó, nhân vật “tôi” đại diện cho lớp trẻ thích tự do, sống buông thả và chưa hiểu hết những hi sinh của cha. Vì khoảng cách thế hệ và sự thiếu thấu hiểu, người con cảm thấy ngột ngạt trước kỉ luật của cha, từ đó dẫn đến những lời nói bốc đồng, vô lễ. Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm khi nhân vật “tôi” xúc phạm quá khứ quân ngũ của cha, khiến người đọc cảm nhận rõ bi kịch của sự thiếu cảm thông trong gia đình. Không những sâu sắc ở nội dung, truyện còn hấp dẫn người đọc ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện giàu kịch tính. Cuộc xung đột giữa cha và con được đẩy lên cao trào qua cuộc đối thoại căng thẳng rồi kết thúc bằng việc người con bỏ nhà đi, từ đó làm nổi bật tình cảm và tâm trạng của các nhân vật. Bên cạnh đó, tác giả còn khắc họa tâm lí nhân vật chân thực, tinh tế qua diễn biến cảm xúc của cả người cha và người con. Ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, giàu tính khẩu ngữ giúp câu chuyện trở nên gần gũi, sinh động và giàu sức thuyết phục. Qua đó, tác phẩm nhắc nhở chúng ta phải biết cảm thông, trân trọng tình thân và những hi sinh âm thầm của cha mẹ ngày đêm dành cho con cái.
