I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)
Đọc văn bản sau:
Những chú chim gác mái
(Minh Nhật)
Không gì bằng một buổi chiều đẹp, cậu con trai ngồi xuống một góc nhà, ngắm hoàng hôn. Cứ như thế cho đến khi những quầng đỏ trên bầu trời dần biến mất. Mặt trời đã lặn, êm ả. Nó cứ ngồi đó, cùng những chú chim gác mái ngoài cửa sổ.
Đó là việc An đã làm khi nó nhận điểm tốt nghiệp, hai mươi chín điểm, trượt.
Nói An vui thì chắc chắn không rồi. Trượt tốt nghiệp thì có gì mà vui. Bảo nó buồn cũng không. (Nó chẳng có cảm giác gì. An gần như đã lường trước điều này. Nó, là người hiểu mình nhất) An biết nếu làm bài thi đúng thực lực, nó sẽ không thể qua nổi kỳ thi mà nhiều người cho là dễ ợt này. Vì nó không học được, không biết phải nói sao, nhưng nó không – học – được.
Mẹ nhìn An một chút, im lặng giữa những ánh mắt.
– Con có muốn phúc khảo không?
– Dạ không. – An trả lời nhanh.
– Con đoán bây giờ mẹ nghĩ gì? – Mẹ nhìn vào mắt nó.
– Con nghĩ mẹ buồn hoặc thất vọng.
– Không, mẹ nghĩ hóa ra từ trước đến giờ mẹ không hiểu hết con.
An im lặng. Đúng.
– Có lẽ mẹ con mình cần thời gian suy nghĩ. Con có thể ra ngoài, loanh quanh, làm gì con thích, nhớ về ăn tối. – Mẹ nói và đứng lên, bước về phía cửa. – Bao nhiêu ngày cũng được, khi nào thấy ổn hơn thì mẹ con mình sẽ nói chuyện.
Từ phía sau, nhìn mẹ có vẻ bình thản, nhưng An biết mẹ đang buồn lắm. Đôi lúc nó không biết trong mười hai năm qua nó học vì điều gì nữa. Có lẽ vì mẹ. Nó thương mẹ. Từ khi bố mất, cuộc sống của nó chỉ còn mẹ. An tôn trọng mẹ. Mẹ muốn nó học, và nó đã cố học. Nhưng nó không làm được. Quá sức. Mọi thứ làm An cảm thấy mệt mỏi, sự mệt mỏi dồn nén lâu ngày bỗng vỡ ra như bong bóng nước.
(Lược một đoạn: Những ngày sau đó, An không muốn gặp ai. Nhưng rồi Giang, một người bạn thần của An, đã tìm thấy An. Giang an ủi, giúp An mở lòng chia sẻ về dự định tương lai.)
– Thế mày thích làm gì?
– Tao thích sửa xe máy.
An nói xong và ngừng lại, chờ con bạn nhún vai cười. Nhưng Giang lại nói:
– Tốt, ít ra mày còn có thứ muốn làm. Tệ nhất là khi con người ta chẳng có cái gì để cố gắng hay muốn làm nữa. [ … ] – Rồi Giang cười.
Những ngày gần đây Hà Nội không lạnh chút nào. Những đám mây đen kéo đến đầy trời. Mưa đến lúc nào không ai hay. An nhìn Giang, cười. Nụ cười bị nhòe đi bởi cơn mưa.
– Giang à, tao muốn khóc.
– Được, tao biết. Khóc đi. Lúc nào thấy cần khóc thì khóc, không cần cố tỏ ra mạnh mẽ.
Giang đặt bàn tay lên tay bạn mình. Nhìn đứa bạn thân luôn bị coi là nghịch ngợm ngồi cạnh nó run lên, những giọt thủy tinh lăn dài. Dù sao, ít nhất An không mất một người bạn thân vì nó đã trượt tốt nghiệp. Chẳng sao cả, với Giang thì chẳng có điều gì thay đổi.
(Lược một đoạn: An ra tiệm sửa xe của chú Minh, trò chuyện với Đăng, một thợ sửa xe. Hai đứa hào hứng nói về những con xe mới được đưa đến tiệm. An cảm nhận được sự đam mê, thứ mà sau rất nhiều thời gian An mới tìm thấy.)
An về nhà. Mẹ đang làm bếp, nó đến, ôm mẹ từ sau lưng.
Hành động đột ngột khiến mẹ hơi giật mình, nhưng rồi mỉm cười. An ít khi bộc lộ tình cảm như thế, nhưng mẹ biết con trai mình là người sống tình cảm. Mẹ xoay lại:
– Mạnh hơn rồi chứ con?
– Vâng!
– Con muốn bắt đầu thế nào?
– Con … muốn vào làm ở tiệm sửa xe của chú Minh. Con sẽ học một cách bài bản, đến khi có đủ vốn và kinh nghiệm, con có thể sẽ mở cửa tiệm riêng. Như thế hoặc lớn hơn.
– Việc đó làm con vui chứ?
– Dạ?
– Việc đó làm con vui chứ?
An hơi sững lại một chút, rồi nó nhoẻn miệng cười.
– Vâng, con thích lắm!
– Tốt, đã đến lúc con đi con đường của riêng con, mẹ muốn con biết, mẹ luôn ủng hộ những gì con làm.
– Con cảm ơn mẹ!
An quay người đi, đến trước cửa bếp, nó quay lại, nhìn mẹ:
– Mẹ ạ, có lẽ không có bằng tốt nghiệp, nhưng mười hai năm học cũng không uổng phí, nó dạy con biết cách ôm mẹ.
– Mẹ biết, con trai. – Mẹ nháy mắt với An một cái.
Bầu trời có vẻ trong sáng hơn những ngày trước, từng đám mây từ từ trôi. An mở cửa sổ, nhìn về phía chân trời. Và An biết, cuộc sống của nó vẫn ở phía trước. Như những chú chim ngoài gác mái kia, sẽ tung cánh bay về phía mặt trời.
(Tập truyện ngắn Nơi những cơn gió dừng chân, Nxb Văn học, năm 2013, tr.54-60)
Câu 1 (0.5 điểm):
a. (0.75 điểm) An có cảm giác như thế nào khi nhận kết quả mình trượt tốt nghiệp? Chỉ ra nguyên nhân khiến An có cảm giác đó.
b. (0.75 điểm) Xét về cấu tạo, câu văn “Mẹ ạ, có lẽ không có bằng tốt nghiệp, nhưng mười hai năm học cũng không uổng phí, nó dạy con biết cách ôm mẹ” thuộc kiểu câu nào? Nêu tác dụng của việc lựa chọn kiểu câu ấy trong trường hợp trên.
c. (0.75 điểm) Nhận xét về tính cách của nhân vật An thể hiện qua lời thoại sau:
– Con … muốn vào làm ở tiệm sửa xe của chú Minh. Con sẽ học một cách bài bản, đến khi có đủ vốn và kinh nghiệm, con có thể sẽ mở cửa tiệm riêng. Như thế hoặc lớn hơn.
d. (1.0 điểm) Xác định chủ đề của văn bản. Hình ảnh những chú chim gác mái xuất hiện ở nhan đề và đoạn kết văn bản đã góp phần thể hiện chủ đề ấy như thế nào?
e. (1.0 điểm) Theo em, trong cuộc sống, ai là người hiểu mình nhất? Nêu tầm quan trọng của việc hiểu mình. (Trả lời khoảng 5 đến 7 dòng)
Câu 2. (2.0 điểm)
Em hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện Những chú chim gác mái của tác giả Minh Nhật.
II. LÀM VĂN (4.0 điểm)
Euripides từng nói: “Duy chỉ có gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương của số phận”.
Từ ý nghĩa của tình yêu thương, sự thấu hiểu và đồng hành của gia đình đối với hành trình trưởng thành của mỗi con người, hãy viết một bài văn nghị luận xã hội trình bày suy nghĩ của em về vai trò của gia đình trong cuộc sống hiện đại, đồng thời đề xuất những giải pháp để các bạn trẻ hôm nay biết trân trọng, gìn giữ và phát huy giá trị gia đình.
* GỢI Ý TRẢ LỜI:
Câu 1. Xác định ngôi kể của văn bản (0,5 điểm)
– Văn bản được kể theo ngôi thứ ba, người kể chuyện ẩn mình, không trực tiếp xuất hiện trong câu chuyện nhưng am hiểu diễn biến và tâm lí nhân vật.
Câu 2. Cảm giác của An khi nhận kết quả trượt tốt nghiệp và nguyên nhân (1,0 điểm)
– Khi nhận kết quả trượt tốt nghiệp, An không buồn cũng không vui, rơi vào trạng thái trống rỗng.
Nguyên nhân là vì An đã lường trước kết quả, đồng thời bản thân cậu cũng chưa xác định được con đường tương lai, nên không có cảm xúc rõ ràng trước thất bại ấy.
Câu 3. Kiểu câu và tác dụng (1,0 điểm)
– Xét về cấu tạo, câu văn: “Mẹ ạ, có lẽ không có bằng tốt nghiệp, nhưng mười hai năm học cũng không uổng phí, nó dạy con biết cách ôm mẹ” là câu ghép chính – phụ.
– Việc sử dụng kiểu câu này có tác dụng nhấn mạnh sự trưởng thành trong nhận thức và tình cảm của nhân vật An, thể hiện sự thay đổi tích cực sau thất bại: An hiểu rằng giá trị của việc học không chỉ nằm ở tấm bằng mà còn ở những bài học làm người, đặc biệt là tình yêu thương dành cho mẹ.
Câu 4. Nhận xét về tính cách của nhân vật An (1,0 điểm)
– Qua lời thoại, có thể nhận xét tính cách của nhân vật An như sau:
- An là người suy nghĩ chín chắn, có trách nhiệm với tương lai của bản thân, không hành động bốc đồng.
- An có chính kiến và lựa chọn riêng, dám theo đuổi con đường mình mong muốn thay vì chạy theo khuôn mẫu có sẵn.
- Nhân vật thể hiện khát vọng hướng tới tương lai, có kế hoạch rõ ràng cho cuộc sống.
- Đặc biệt, An cho thấy bản lĩnh vững vàng, biết đứng dậy sau thất bại và tiếp tục bước tiếp bằng niềm tin vào chính mình.
Câu 5. Xác định chủ đề và ý nghĩa hình ảnh “những chú chim gác mái” (1,0 điểm)
– Chủ đề văn bản: Thông qua hành trình tự nhận thức và tìm kiếm con đường tương lai của nhân vật An sau thất bại trong kì thi tốt nghiệp, truyện ca ngợi bản lĩnh vượt qua thất bại, đồng thời khẳng định sức mạnh của niềm tin vào bản thân, của tình yêu thương, sự thấu hiểu và đồng hành của gia đình, cũng như sự động viên, tôn trọng của bạn bè đối với thành công của mỗi con người.
– Ý nghĩa hình ảnh “những chú chim gác mái”: Hình ảnh mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc:
- Gợi trạng thái không còn bị ràng buộc, giam hãm.
- Tượng trưng cho con người đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, phải tự lựa chọn hướng đi.
- Thể hiện khát vọng tự do, ước mơ được bay xa, vươn tới bầu trời của riêng mình.
→ Qua đó, hình ảnh góp phần làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm.
Câu 6. Theo em, ai là người hiểu mình nhất? (1,5 điểm – 5 đến 7 dòng)
Theo em, người hiểu mình nhất chính là bản thân mình. Chỉ khi hiểu rõ ưu điểm, hạn chế và mong muốn của chính mình, con người mới có thể lựa chọn con đường sống phù hợp. Việc hiểu mình giúp ta sống thật với đam mê và khát vọng, không bị chi phối bởi áp lực từ người khác. Khi hiểu mình, con người sẽ tự tin hơn, chủ động hơn và có trách nhiệm với mọi quyết định trong cuộc đời.
II. LÀM VĂN (khoảng 600 chữ)
Phân tích chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn Những chú chim gác mái – Minh Nhật
Truyện ngắn Những chú chim gác mái của tác giả Minh Nhật là một tác phẩm giàu tính nhân văn, viết về hành trình trưởng thành của người trẻ trước những ngã rẽ quan trọng của cuộc đời. Bằng giọng kể nhẹ nhàng, chậm rãi và giàu cảm xúc, tác phẩm khắc họa tinh tế quá trình tự thấu hiểu bản thân của nhân vật An, qua đó gửi gắm thông điệp sâu sắc về niềm tin, sự cảm thông và dũng cảm lựa chọn con đường sống phù hợp với chính mình.
Trước hết, truyện làm nổi bật hành trình vượt qua thất bại để thấu hiểu bản thân của An. Việc trượt tốt nghiệp không khiến An quá bất ngờ hay đau khổ, bởi sâu thẳm cậu đã nhận ra mình không phù hợp với con đường học tập truyền thống. Tuy nhiên, cảm giác trống rỗng, mơ hồ khi chưa biết mình muốn gì đã khiến An rơi vào trạng thái lặng im, bế tắc. Những cuộc trò chuyện với người bạn thân, với chú Minh ở tiệm sửa xe đã dần giúp An xác định được điều mình thực sự yêu thích. Sự say sưa, vui vẻ khi được tiếp xúc với công việc sửa xe cho thấy An đã tìm thấy “đích đến” của mình. Cuộc trò chuyện thẳng thắn với mẹ khi trở về nhà là minh chứng rõ nét cho sự quyết tâm kiên định của An trong việc lựa chọn con đường riêng.
Bên cạnh đó, tác phẩm còn làm nổi bật tình yêu thương và sự đồng cảm của gia đình. Người mẹ, dù buồn trước thất bại của con, đã nhận ra rằng bấy lâu nay mình chưa thực sự hiểu con trai. Bà lựa chọn lắng nghe, tôn trọng và ủng hộ quyết định của An, bởi bà hiểu đó là điều con mong muốn. Chính sự thấu hiểu và yêu thương ấy đã trở thành điểm tựa tinh thần giúp An thêm vững tin vào lựa chọn của mình.
Về phương diện nghệ thuật, truyện có kết cấu nhẹ nhàng, chặt chẽ, tạo sự đối ứng giữa mở đầu và kết thúc. Nếu phần đầu là không gian hoàng hôn trầm lắng, nặng nề thì đoạn kết mở ra bầu trời trong sáng với hình ảnh “những chú chim gác mái” bay về phía mặt trời – biểu tượng của hi vọng, tự do và tương lai rộng mở. Nghệ thuật xây dựng nhân vật tâm lí được thể hiện tinh tế qua diễn biến nội tâm của An. Ngôi kể thứ ba linh hoạt giúp người đọc theo sát thế giới bên trong nhân vật. Ngôn ngữ truyện giản dị, đời thường nhưng giàu sức gợi, đặc biệt là những hình ảnh mang ý nghĩa biểu trưng như chim gác mái, hoàng hôn, cơn mưa.
Tóm lại, Những chú chim gác mái là một truyện ngắn giàu giá trị nội dung và nghệ thuật. Tác phẩm gửi đến người đọc thông điệp ý nghĩa: hãy biết lắng nghe chính mình, tin vào bản thân và dũng cảm đi con đường riêng. Đây là lời nhắn nhủ sâu sắc dành cho người trẻ trong hành trình lựa chọn tương lai.
