Đọc văn bản sau:
NHỮNG DÒNG SÔNG
(Bế Kiến Quốc)
Sinh ra ở đâu, mà ai cũng anh hùng?
Tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông…
Chẳng phải sông Đà, sông Mã, sông Hồng đôi bờ cát mênh mông,
Thì cũng sông Trà, sông Hương, sông Cửu Long uốn chín đầu rồng
Chẳng phải rộng xa một tầm cò vỗ cánh,
Cũng xinh xinh vài sải chèo quẫy mạnh
Quê hương Việt Nam mườn mượt những cánh đồng
Mỗi con người gắn bó một dòng sông
Khi ta bé dòng sông nào cũng rộng
Chiếc thuyền giấy gửi tuổi thơ theo sóng
Một cánh cò vỗ lả xuống lòng ta…
Từ nguồn nào, sông cũng nặng phù sa
Đời ông cha từng cuốc đất, dựng nhà.
Khơi tưởng tượng, những chuyện xưa mẹ kể
Tuổi thơ ngây ngỡ dòng sông nhỏ bé
Cửa quê mình Trần Quốc Toản từng qua…
[…]
Những dòng sông ngàn năm ôm cánh đồng
Khi ta vào đời, Đời đã cấy cày chung
Xanh sắc lúa xoá bờ gầy đói khổ
Mặt cánh đồng nhờ mặt người soi hộ
Trên dòng sông là một tấm gương trong…
[…]
(Bế Kiến Quốc, Những dòng sông, thơ, in chung, 1979)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Chỉ ra 2 căn cứ để khẳng định đoạn thơ thuộc thể thơ tự do.
Câu 2. Nêu chủ đề và cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ.
Câu 3. Bài thơ nhắc đến những dòng sông nào của đất nước ta?
Câu 4. Em hiểu như thế nào về ý nghĩa hai câu thơ:
“Sinh ra ở đâu, mà ai cũng anh hùng?
Tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông…”?
Câu 5. Sự gắn bó giữa con người và dòng sông được thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh nào trong đoạn thơ đầu?
Câu 6. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng trong đoạn thơ:
“Những dòng sông ngàn năm ôm cánh đồng
Khi ta vào đời, Đời đã cấy cày chung“
Câu 7. Việc nhắc đến hình ảnh “Đời ông cha từng cuốc đất, dựng nhà” và “Trần Quốc Toản từng qua” giúp đoạn thơ gửi gắm thông điệp gì về truyền thống lịch sử và trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay?
* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:
Câu 1.
– Hai căn cứ để khẳng định đoạn thơ thuộc thể thơ tự do là:
- Số chữ trong mỗi dòng thơ không đều, dài ngắn linh hoạt, không bị gò bó theo khuôn mẫu cố định.
- Nhịp thơ tự do, cách ngắt nhịp linh hoạt, không tuân theo quy luật chặt chẽ của các thể thơ truyền thống (như lục bát, thất ngôn).
Câu 2.
– Chủ đề: Bài thơ ca ngợi những dòng sông quê hương gắn bó mật thiết với đời sống, lịch sử và tâm hồn con người Việt Nam. Qua đó thể hiện niềm tự hào sâu sắc, tình yêu tha thiết đối với quê hương, đất nước.
– Cảm hứng chủ đạo: Cảm hứng ngợi ca, tự hào và trân trọng vẻ đẹp của dòng sông quê hương – nơi nuôi dưỡng con người, hun đúc truyền thống anh hùng của dân tộc.
Câu 3.
– Bài thơ nhắc đến nhiều dòng sông tiêu biểu của đất nước Việt Nam, gồm: sông Đà, sông Mã, sông Hồng, sông Trà, sông Hương, sông Cửu Long.
Câu 4.
– Hai câu thơ: “Sinh ra ở đâu, mà ai cũng anh hùng? / Tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông…” gợi lên ý nghĩa sâu sắc rằng: chính quê hương – mà biểu tượng là những dòng sông – đã nuôi dưỡng, bồi đắp nên phẩm chất, tâm hồn và truyền thống anh hùng của con người Việt Nam. Dòng sông không chỉ là không gian sinh sống mà còn là cội nguồn văn hóa, lịch sử, góp phần hình thành bản lĩnh, ý chí và tinh thần yêu nước của mỗi con người.
Câu 5.
– Sự gắn bó giữa con người và dòng sông được thể hiện qua các từ ngữ, hình ảnh như:
- “Mỗi con người gắn bó một dòng sông”
- “Khi ta bé dòng sông nào cũng rộng”
- “Chiếc thuyền giấy gửi tuổi thơ theo sóng”
- “Một cánh cò vỗ lả xuống lòng ta”
→ Những hình ảnh ấy cho thấy dòng sông gắn liền với tuổi thơ, ký ức, cảm xúc và sự trưởng thành của mỗi con người.
Câu 6.
– Biện pháp tu từ: Liệt kê (kết hợp với nhân hóa).
– Tác dụng: Nhấn mạnh sự gắn bó bền chặt, lâu dài giữa dòng sông, cánh đồng và con người qua nhiều thế hệ. Làm nổi bật vai trò của dòng sông trong việc nuôi dưỡng đời sống lao động, sản xuất và văn hóa của người dân. Góp phần thể hiện chiều sâu lịch sử và sức sống bền bỉ của quê hương.
Câu 7.
– Việc nhắc đến hình ảnh “Đời ông cha từng cuốc đất, dựng nhà” và “Trần Quốc Toản từng qua” giúp đoạn thơ gửi gắm thông điệp về truyền thống lao động cần cù, đấu tranh anh dũng của các thế hệ cha ông trong quá khứ. Qua đó, tác giả nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay cần trân trọng lịch sử, biết ơn cội nguồn và có trách nhiệm tiếp nối, gìn giữ, xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với truyền thống cha ông để lại.
Xem thêm bài phân tích: https://lophocnguvan.com/phan-tich-nhung-dong-song-be-kien-quoc/
