I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
Câu chuyện về củ khoai tây
Một ngày nọ, thầy giáo yêu cầu mỗi chúng tôi mang một túi nilông sạch và một bao tải khoai tây đến lớp. Sau đó, thầy bảo mỗi lần chúng tôi không tha thứ lỗi lầm cho người nào đó thì hãy chọn ra một củ khoai tây, viết tên người ấy và ngày tháng lên đó, rồi bỏ nó vào túi nilông. Sau vài ngày, túi của nhiều người trong lớp đã bắt đầu nặng dần.
Sau đó, thầy lại yêu cầu chúng tôi phải luôn đeo cái túi đây bên mình dù đi bất cứ đâu, ngủ hay làm việc. Sự phiền phức khi phải mang vác một cái túi chứa hàng chục củ khoai tây khiến chúng tôi càng cảm nhận rõ ràng gánh nặng tinh thần mà mình đang chịu đựng. Không những thế, chúng tôi còn phải luôn để tâm đến nó, nhó đến nó và nhiều khi đặt nó ở những chỗ chẳng tế nhị chút nào.
Qua thời gian, khoai tây bắt đầu phân hủy thành một thứ chất lỏng nhầy nhựa và chúng tôi không muốn mang nó bên mình nữa…
(Theo www.thuvienbinhthuan.com.vn,04/9/2018)
Câu 1: Theo lời người kể, thầy giáo yêu cầu họ viết những gì trên củ khoai tây? (0,5 điểm)
Câu 2: Nêu ra 2 phiền phức mà túi khoai tây đã gây ra cho người đeo nó. (0,5 điểm)
Câu 3: Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu văn được in đậm: “Sau vài ngày, túi của nhiều người trong lớp đã bắt đầu nặng dần?” (1,0 điểm)
Câu 4: Thế nào là hàm ý? Nêu điều kiện sử dụng hàm ý. Đặt 1 câu có hàm ý khuyên mọi người nên tha thứ lỗi lầm cho người khác. (0,5 điểm)
II. LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm):
Viết đoạn văn (khoảng 01 trang giấy thi) trình bày nguyên nhân, hậu quả và đề ra giải pháp cho hiện tượng ô nhiễm môi trường từ rác thải nhựa,
Câu 2 (5,0 điểm):
Phân tích đoạn thơ sau, trích Ánh trăng của Nguyễn Duy:
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa ngang
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
(Ngữ văn 9, tập một, NXB Giáo dục Việt Nam 2019, trang 156)
Từ đoạn thơ, hãy rút ra bài học nhận thức và định hướng hành động cho bản thân để xứng đáng với những hi sinh của thế hệ đi trước trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.
* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI:
I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Câu 1. Theo lời người kể, thầy giáo yêu cầu họ viết những gì trên củ khoai tây?
– Theo lời người kể, thầy giáo yêu cầu học sinh viết tên người mà mình không tha thứ và ngày tháng xảy ra lỗi lầm lên củ khoai tây.
Câu 2. Nêu ra 2 phiền phức mà túi khoai tây đã gây ra cho người đeo nó.
– Hai phiền phức mà túi khoai tây gây ra cho người đeo nó là:
- Túi khoai tây ngày càng nặng, gây bất tiện khi mang theo mọi lúc, mọi nơi.
- Người đeo phải luôn để tâm, nhớ đến nó, thậm chí đặt túi ở những chỗ không tế nhị, gây khó chịu và phiền phức.
Câu 3. Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu văn được in đậm: “Sau vài ngày, túi của nhiều người trong lớp đã bắt đầu nặng dần?”
– Câu văn “Sau vài ngày, túi của nhiều người trong lớp đã bắt đầu nặng dần” mang ý nghĩa ẩn dụ. “Túi khoai tây nặng dần” không chỉ nói đến trọng lượng thực của khoai tây, mà còn tượng trưng cho gánh nặng tinh thần do sự oán giận, không tha thứ gây ra. Càng giữ nhiều lỗi lầm của người khác trong lòng, con người càng cảm thấy mệt mỏi, nặng nề và khó thanh thản.
Câu 4. Thế nào là hàm ý? Nêu điều kiện sử dụng hàm ý. Đặt 1 câu có hàm ý khuyên mọi người nên tha thứ lỗi lầm cho người khác.
– Hàm ý là phần ý nghĩa không được nói ra trực tiếp trong câu, mà người nghe phải tự suy ra từ ngữ cảnh, lời nói và tình huống giao tiếp.
– Điều kiện sử dụng hàm ý:
- Người nói có dụng ý truyền đạt điều không nói thẳng.
- Người nghe có khả năng suy luận để hiểu được ý nghĩa ẩn chứa.
– Câu có hàm ý khuyên mọi người nên tha thứ: Giữ mãi hòn đá trong lòng thì người mệt mỏi trước tiên luôn là chính mình.
II. LÀM VĂN
Câu 1:
Đoạn văn nghị luận về ô nhiễm môi trường từ rác thải nhựa
Hiện nay, ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa đang trở thành vấn đề nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thói quen sử dụng đồ nhựa dùng một lần của con người như túi nilông, chai nhựa, ống hút… cùng với ý thức bảo vệ môi trường còn thấp. Hậu quả là rác thải nhựa gây ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người, đặc biệt là sinh vật biển. Để khắc phục tình trạng này, cần nâng cao ý thức của mỗi cá nhân trong việc hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, tăng cường tái chế, sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần có biện pháp quản lí và xử phạt nghiêm minh đối với hành vi xả rác bừa bãi, góp phần bảo vệ môi trường sống xanh – sạch – đẹp.
Câu 2.
Phân tích đoạn thơ trong bài “Ánh trăng” của Nguyễn Duy. Qua đó rút ra bài học nhận thức và định hướng hành động cho bản thân.
I. Mở bài:
– Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Duy: nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ, thơ giàu chất suy tưởng, mang đậm tính triết lí và nhân văn.
– Giới thiệu bài thơ Ánh trăng – tác phẩm tiêu biểu, thể hiện đạo lí “uống nước nhớ nguồn”.
– Dẫn vào đoạn thơ: đoạn trích là phần trung tâm của bài thơ, thể hiện quá trình thức tỉnh của nhân vật trữ tình trước ánh trăng, từ đó gợi ra bài học sâu sắc cho con người hôm nay.
II. Thân bài:
1. Phân tích nội dung đoạn thơ:
a. Sự thay đổi trong lối sống và thái độ của con người:
– “Từ hồi về thành phố / quen ánh điện, cửa ngang” → Gợi cuộc sống hiện đại, tiện nghi → Con người dần xa rời thiên nhiên, quá khứ nghĩa tình.
– “Vầng trăng đi qua ngõ / như người dưng qua đường” → Hình ảnh so sánh: trăng bị lãng quên, coi như xa lạ → Thể hiện thái độ vô tình, thờ ơ của con người với quá khứ gian lao.
b. Biến cố và sự thức tỉnh bất ngờ:
– “Thình lình đèn điện tắt / phòng buyn-đinh tối om” → Tình huống bất ngờ làm đảo lộn sinh hoạt thường ngày → Ánh sáng nhân tạo biến mất → con người buộc quay về với thiên nhiên.
– “Vội bật tung cửa sổ / đột ngột vầng trăng tròn” → Trăng xuất hiện bất ngờ, vẫn tròn đầy, nguyên vẹn → Đối lập với sự thay đổi, vô tình của con người → trăng tượng trưng cho quá khứ thủy chung, bền bỉ.
c. Tâm trạng xúc động, hồi tưởng của nhân vật trữ tình:
– “Ngửa mặt lên nhìn mặt / có cái gì rưng rưng” → Hành động và cảm xúc trực diện → “Rưng rưng” diễn tả sự xúc động sâu xa, ân hận, xót xa.
– “Như là đồng là bể / như là sông là rừng” → Hàng loạt hình ảnh thiên nhiên gợi quá khứ chiến tranh gian khổ → Trăng gắn với đồng đội, nhân dân, đất nước → biểu tượng của những hi sinh thầm lặng.
d. Ý nghĩa triết lí và thông điệp nhân văn
– “Trăng cứ tròn vành vạnh / kể chi người vô tình” → Trăng thủy chung, bao dung, không trách móc.
– “Ánh trăng im phăng phắc / đủ cho ta giật mình” → Sự im lặng mang sức mạnh thức tỉnh lương tâm → “Giật mình” là khoảnh khắc nhận ra lỗi lầm, tự vấn bản thân.
2. Nghệ thuật đoạn thơ:
– Thể thơ năm chữ: giọng điệu nhẹ nhàng, tự nhiên, giàu suy tư.
– Hình ảnh thơ giản dị mà giàu tính biểu tượng (trăng, ánh điện).
– Biện pháp so sánh, đối lập, nhân hóa tinh tế.
– Giọng thơ trầm lắng, mang tính triết lí sâu sắc.
3. Bài học nhận thức và định hướng hành động
a. Bài học nhận thức:
– Cần biết trân trọng quá khứ, ghi nhớ công lao, hi sinh của thế hệ đi trước.
– Phê phán lối sống vô tình, chạy theo tiện nghi mà quên đi cội nguồn.
– Nhận thức sâu sắc đạo lí “uống nước nhớ nguồn”.
b. Định hướng hành động:
– Sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
– Tích cực học tập, rèn luyện đạo đức để góp phần xây dựng đất nước.
– Tham gia các hoạt động tri ân, bảo vệ môi trường, gìn giữ các giá trị truyền thống.
– Không thờ ơ, vô cảm trước những hi sinh của cha ông.
III. Kết bài:
– Khẳng định giá trị tư tưởng và nghệ thuật sâu sắc của đoạn thơ.
– Nhấn mạnh thông điệp nhân văn về lòng biết ơn và sự thức tỉnh lương tâm.
– Liên hệ bản thân: quyết tâm sống xứng đáng với những hi sinh của thế hệ đi trước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Xem bài thơ: ÁNH TRĂNG | Nguyễn Duy
