Phần II. Đọc hiểu (4 điểm)
Đọc văn bản sau:
LỜI RU CỦA MẸ
(1) Lời ru ẩn nơi nào
Giữa mênh mang trời đất
Khi con vừa ra đời
Lời ru về mẹ hát.
(2) Lúc con nằm ấm áp
Lời ru là tấm chăn
Trong giấc ngủ êm đềm
Lời ru thành giấc mộng.
(3) Khi con vừa tỉnh giấc
Thì lời ru đi chơi
Lời ru xuống ruộng khoai
Ra bờ ao rau muống.
(4) Và khi con đến lớp
Lời ru ở cổng trường
Lời ru thành ngọn cỏ
Đón bước bàn chân con.
(5) Mai rồi con lớn khôn
Trên đường xa nắng gắt
Lời ru là bóng mát
Lúc con lên núi thẳm.
Lời ru cũng gập ghềnh
Khi con ra biển rộng
Lời ru thành mênh mông.
(Lời ru của mẹ, Thơ Xuân Quỳnh, NXB Đồng Nai, 1997)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Nêu chủ đề và nội dung khái quát của văn bản.
Câu 2. Theo bài thơ, lời ru của mẹ đã theo con trong những chặng đường nào của cuộc đời?
Câu 3. Xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa trong đoạn thơ sau:
“Khi con vừa tỉnh giấc
Thì lời ru đi chơi
Lời ru xuống ruộng khoai
Ra bờ ao rau muống”.
Câu 4. Theo em, vì sao trong bài thơ, tác giả lại viết: “Lời ru xuống ruộng khoai / Ra bờ ao rau muống”? Câu thơ này gợi lên điều gì về cuộc sống của người mẹ và tình cảm mẹ dành cho con?
Câu 5. Từ nội dung bài thơ, hãy trình bày suy nghĩ của em về vai trò của tình mẹ trong cuộc đời mỗi con người (khoảng 5–7 dòng).
Phần II. Viết (6.0 điểm)
Câu 1 (2.0 điểm).
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích, đánh giá nội dung chủ đề và đặc sắc nghệ thuật bài thơ Lời ru của mẹ (Xuân Quỳnh)
Câu 2 (4.0 điểm).
Gia đình là nơi mỗi con người được sinh ra, lớn lên và nhận những yêu thương đầu tiên trong cuộc đời. Ở đó có sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ, sự sẻ chia và gắn bó giữa các thành viên. Tuy nhiên, để mái ấm ấy luôn bền vững và hạnh phúc, không chỉ cần tình yêu thương mà còn cần ý thức trách nhiệm của mỗi người.
Từ suy nghĩ đó, hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bàn về trách nhiệm của mỗi người đối với gia đình trong cuộc sống hiện nay.
* GỢI Ý TRẢ LỜI:
Phần 1. Đọc hiểu:
Câu 1.
– Chủ đề: Bài thơ ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng và sự gắn bó của lời ru mẹ với cuộc đời con.
– Nội dung khái quát: Bài thơ thể hiện lời ru của mẹ luôn hiện diện, đồng hành cùng con từ khi chào đời, tuổi thơ, đến khi trưởng thành, trở thành nguồn yêu thương, che chở và nâng đỡ con trên mọi chặng đường của cuộc sống.
Câu 2. Theo bài thơ, lời ru của mẹ theo con trong nhiều chặng đường của cuộc đời:
- Khi con vừa ra đời.
- Khi con nằm trên nôi
- Khi con vui đùa khắp nơi
- Khi con đến trường.
- Khi con lớn khôn, bước vào cuộc sống rộng lớn và nhiều thử thách.
→ Lời ru luôn đồng hành cùng con từ thuở ấu thơ đến khi trưởng thành.
Câu 3. Biện pháp tu từ: Nhân hóa
- “lời ru đi chơi”
- “lời ru xuống ruộng khoai / ra bờ ao rau muống”
– Tác dụng:
- Làm cho hình ảnh lời ru trở nên sống động, gần gũi.
- Gợi cảm giác lời ru như một người bạn đồng hành cùng con.
- Thể hiện sự gắn bó giữa lời ru của mẹ với cuộc sống lao động bình dị của người mẹ.
Câu 4. Tác giả viết: “Lời ru xuống ruộng khoai / Ra bờ ao rau muống” để cho thấy:
- Người mẹ phải lao động vất vả ngoài đồng ruộng để chăm lo cho con.
- Dù bận rộn với công việc, tình yêu thương và lời ru của mẹ vẫn luôn hướng về con.
→ Câu thơ gợi lên hình ảnh người mẹ nông thôn tần tảo, chịu khó, vừa lao động vừa dành trọn tình yêu thương cho con.
Câu 5. (Gợi ý đoạn trả lời 5–7 dòng)
Tình mẹ có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời mỗi con người. Mẹ là người sinh thành, nuôi dưỡng và luôn yêu thương con bằng tình cảm vô điều kiện. Tình mẹ trở thành nguồn động viên, chỗ dựa tinh thần giúp con vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Nhờ tình yêu thương và sự hy sinh thầm lặng của mẹ, mỗi người có thể trưởng thành và vững bước hơn trên đường đời. Vì vậy, mỗi chúng ta cần biết yêu thương, trân trọng và sống có trách nhiệm với mẹ của mình.
Phần 2. Viết
Câu 1. Đoạn văn:
Bài thơ Lời ru của mẹ là sáng tác tiêu biểu của nhà thơ Xuân Quỳnh. Với giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết, bài thơ là tiếng hát dịu dàng, sâu lắng ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng và bền bỉ trong cuộc đời mỗi con người. Qua hình ảnh lời ru quen thuộc, tác giả đã khắc họa tình yêu thương và sự hi sinh thầm lặng của người mẹ dành cho con từ khi chào đời đến lúc trưởng thành. Lời ru không chỉ là âm thanh vỗ về giấc ngủ mà còn trở thành biểu tượng của sự chở che và nâng đỡ tinh thần. Khi con còn bé, lời ru hóa thành “tấm chăn”, thành “giấc mộng” êm đềm, gợi vòng tay ấm áp của mẹ. Khi con lớn hơn, lời ru vẫn theo bước chân con trong cuộc sống thường ngày và trở thành “ngọn cỏ” đón con ở cổng trường. Đến khi con trưởng thành, đối mặt với những thử thách của cuộc đời, lời ru lại hóa thành “bóng mát”, “mênh mông”, tiếp thêm sức mạnh tinh thần giúp con vững bước. Nội dung giàu ý nghĩa ấy được thể hiện qua nhiều đặc sắc nghệ thuật. Bài thơ viết theo thể thơ năm chữ với nhịp điệu nhẹ nhàng, êm ái như nhịp võng đưa, tạo âm hưởng gần gũi với lời ru. Tác giả sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ như ẩn dụ, nhân hóa và điệp ngữ “lời ru”, giúp hình ảnh lời ru trở nên sinh động, giàu sức gợi và nhấn mạnh vai trò của tình mẹ. Ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, mang âm hưởng gần gũi với lời ru dân gian nhưng vẫn thể hiện rõ phong cách thơ giàu cảm xúc của Xuân Quỳnh. Đặc biệt, kết cấu bài thơ phát triển theo hành trình trưởng thành của người con, làm nổi bật sự đồng hành bền bỉ của lời ru và tình mẹ suốt cuộc đời. Nhờ sự hòa quyện hài hòa giữa nội dung và nghệ thuật, bài thơ đã khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu thương và lòng biết ơn sâu sắc đối với mẹ.
Câu 2.
Gợi ý:
I. Mở bài:
Gia đình là nơi con người sinh ra, lớn lên và nhận những tình yêu thương đầu tiên trong cuộc đời.
Đó không chỉ là mái ấm nuôi dưỡng con người mà còn là chỗ dựa tinh thần vững chắc trong những lúc khó khăn.
Tuy nhiên, để gia đình luôn hạnh phúc và bền vững, mỗi thành viên cần ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với gia đình.
II. Thân bài:
1. Giải thích vấn đề
Trách nhiệm đối với gia đình là ý thức và hành động của mỗi người trong việc yêu thương, quan tâm, chăm sóc và góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc.
Trách nhiệm ấy thể hiện qua suy nghĩ, lời nói và hành động cụ thể của mỗi thành viên trong đời sống hằng ngày.
2. Biểu hiện của trách nhiệm đối với gia đình
- Yêu thương, kính trọng cha mẹ và ông bà.
- Quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ các thành viên trong gia đình khi gặp khó khăn.
- Chăm chỉ học tập, lao động, sống có mục tiêu để không phụ công nuôi dưỡng của gia đình.
- Tham gia công việc nhà, góp phần xây dựng nếp sống gọn gàng, hòa thuận.
- Giữ gìn danh dự và truyền thống tốt đẹp của gia đình.
3. Ý nghĩa của việc sống có trách nhiệm với gia đình
Đối với cá nhân:
- Giúp mỗi người trưởng thành hơn về nhân cách.
- Hình thành lối sống biết yêu thương, biết chia sẻ.
Đối với gia đình:
- Góp phần tạo nên không khí ấm áp, hòa thuận và hạnh phúc.
- Gia đình trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc cho mỗi thành viên.
Đối với xã hội:
- Gia đình hạnh phúc sẽ tạo nên xã hội ổn định và phát triển.
- Gia đình là tế bào của xã hội, gia đình tốt sẽ góp phần xây dựng xã hội tốt.
4. Trách nhiệm của mỗi người đối với gia đình trong cuộc sống:
- Yêu thương, tôn trọng, quan tâm và chia sẻ với các thành viên trong gia đình, luôn giữ gìn tình cảm gắn bó, hòa thuận.
- Hiếu thảo, kính trọng ông bà, cha mẹ, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục.
- Chăm chỉ học tập, lao động, rèn luyện bản thân để trở thành người có ích, không làm điều khiến gia đình phải lo lắng.
- Chia sẻ công việc trong gia đình, giúp đỡ cha mẹ trong khả năng của mình.
- Giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc.
→ Thực hiện tốt những trách nhiệm ấy chính là cách mỗi người thể hiện tình yêu và góp phần xây dựng mái ấm gia đình bền vững, hạnh phúc.
5. Phê phán những biểu hiện thiếu trách nhiệm với gia đình
- Một số người thờ ơ, vô tâm với cha mẹ và người thân.
- Có những người mải mê hưởng thụ, không quan tâm đến gia đình.
- Một số học sinh lười học, sa vào trò chơi điện tử hoặc mạng xã hội, làm cha mẹ buồn lòng.
→ Những hành vi ấy làm rạn nứt tình cảm gia đình và gây hậu quả tiêu cực cho xã hội, đáng phên phán và lên án.
III. Kết bài:
– Khẳng định: Trách nhiệm của mỗi người đối với gia đình là yếu tố quan trọng để xây dựng mái ấm hạnh phúc.
– Liên hệ: Mỗi chúng ta cần biết yêu thương, quan tâm và sống có trách nhiệm với gia đình, bởi gia đình luôn là nguồn yêu thương và điểm tựa bền vững trong cuộc đời mỗi con người.
