Cảm nhận hình tượng nhân vật Đăm Săn trong đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”.
* Dàn bài chi tiết:
I. MỞ BÀI:
– Giới thiệu chung về sử thi và nhân vật Đăm Săn: Sử thi Đăm Săn là tác phẩm tiêu biểu của văn học dân gian Tây Nguyên, phản ánh đời sống, khát vọng và lí tưởng anh hùng của người Ê-Đê. Nhân vật trung tâm là Đăm Săn – tù trưởng anh hùng, đại diện cho sức mạnh và danh dự của cộng đồng.
– Giới thiệu đoạn trích: “Chiến thắng Mtao Mxây” là đoạn trích đặc sắc nhất, kể về chiến công lẫy lừng của Đăm Săn trong việc đánh bại kẻ thù để bảo vệ danh dự và buôn làng.
– Khái quát giá trị nội dung: Đoạn trích làm nổi bật vẻ đẹp toàn diện của Đăm Săn: dũng cảm, tài năng, sức mạnh phi thường, uy quyền và tầm vóc sử thi của người anh hùng.
II. THÂN BÀI:
Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” kể lại cuộc giao chiến quyết liệt giữa Đăm Săn và tù trưởng Mtao Mxây nhằm giành lại người vợ bị cướp và bảo vệ danh dự của cộng đồng Ê-Đê. Qua cuộc đối đầu ấy, hình tượng Đăm Săn hiện lên với vẻ đẹp của người anh hùng sử thi: dũng cảm, tài năng, sức mạnh phi thường, chiến thắng kẻ thù bằng chính nghĩa và uy quyền, từ đó khẳng định vị thế tù trưởng hùng mạnh và đem lại sự bình yên, no ấm cho buôn làng.
1. Nguyên nhân và ý nghĩa của cuộc chiến
– Mtao Mxây cướp Hơ Nhị – vợ của Đăm Săn: Theo chế độ mẫu hệ Ê-Đê, việc bị cướp vợ là nỗi sỉ nhục không chỉ của cá nhân mà của cả cộng đồng.
– Cuộc chiến mang ý nghĩa:
- Đòi lại danh dự
- Khẳng định sức mạnh và uy quyền của tù trưởng
- Bảo vệ trật tự, sự bình yên của buôn làng
2. Vẻ đẹp của Đăm Săn trước và trong cuộc giao chiến
a. Vẻ đẹp ngoại hình và tư thế anh hùng:
– Đăm Săn xuất hiện hiên ngang, oai vệ ngay khi bước vào lãnh địa kẻ thù.
– Ngoại hình được miêu tả bằng các hình ảnh so sánh, phóng đại:
- Gươm sáng như mặt trời
- Thân hình cường tráng
- Ánh mắt sáng gấp nhiều lần người thường
- Tư thế sẵn sàng chiến đấu, hành động mạnh mẽ (chặt ống tre, xô đổ hàng rào).
→ Thể hiện tầm vóc phi thường của người anh hùng sử thi.
b. Vẻ đẹp khí phách, bản lĩnh trong lời nói và thái độ:
– Đăm Săn chủ động thách đấu, không đánh lén, thể hiện sự đàng hoàng, chính trực.
– Lời nói mạnh mẽ, khinh bỉ kẻ thù hèn nhát.
– Đối lập với Mtao Mxây:
- Mtao Mxây kiêu căng nhưng run sợ, cầu xin
- Đăm Săn bình tĩnh, hiên ngang, đầy tự tin
→ Làm nổi bật khí phách anh hùng và sự cao thượng của Đăm Săn.
c. Vẻ đẹp sức mạnh phi thường trong cuộc giao tranh:
– Màn múa khiên:
- Mtao Mxây: khoa trương, yếu ớt, tiếng khiên nhỏ bé.
- Đăm Săn: mạnh mẽ, dữ dội, sánh ngang sức mạnh thiên nhiên.
– Ngôn ngữ sử thi phóng đại:
- Nhảy qua đồi, gió khiên như bão tố
- Làm rung chuyển cây cối, nhà cửa
– Đăm Săn được nhiều lực lượng tiếp sức:
- Từ vợ Hơ Nhị
- Từ các tù trưởng bạn
- Từ thần linh (ông Trời)
→ Khẳng định sức mạnh của Đăm Săn gắn liền với chính nghĩa và cộng đồng.
3. Chiến thắng và ý nghĩa của chiến thắng
– Mtao Mxây bị đánh bại thảm hại khi mất áo giáp.
– Đăm Săn là người trực tiếp kết liễu kẻ thù.
– Chiến thắng mang ý nghĩa:
- Chính nghĩa chiến thắng phi nghĩa
- Đăm Săn giành lại vợ, danh dự và uy quyền
- Thu nhận dân làng, của cải – biểu hiện quyền lực tù trưởng thời cổ
4. Vẻ đẹp người anh hùng Đăm Săn sau chiến thắng
a. Uy quyền và tầm vóc cộng đồng:
– Dân làng Mtao Mxây tự nguyện theo Đăm Săn đông đảo.
– Của cải, chiêng trống, tôi tớ trở thành biểu tượng sức mạnh.
b. Hình ảnh lễ mừng chiến thắng hoành tráng:
– Lễ cúng linh đình, quy mô lớn.
– Không khí tưng bừng, náo nhiệt, mang màu sắc thần linh.
– Trời đứng về phía Đăm Săn → chiến thắng được thần thánh hóa.
c. Vẻ đẹp lý tưởng hóa của người anh hùng sử thi:
– Ngoại hình, sức ăn, sức uống phi thường.
– Uy danh vang khắp núi rừng, ngang tầm thần linh.
– Đăm Săn được ca ngợi như một điệp khúc tự hào của cộng đồng.
→ Hình tượng Đăm Săn mang vẻ đẹp lí tưởng, chỉ có thể tồn tại trong sử thi anh hùng.
III. KẾT BÀI:
– Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật: Đoạn trích khắc họa thành công hình tượng Đăm Săn – người anh hùng đại diện cho sức mạnh, danh dự và khát vọng cộng đồng Ê-Đê. Ngôn ngữ sử thi giàu tính phóng đại, so sánh. Kết cấu đối lập làm nổi bật hình tượng anh hùng. Không khí hoành tráng, giàu màu sắc huyền thoại.
– Ý nghĩa văn hóa – lịch sử: Góp phần hình thành ý thức cộng đồng, niềm tự hào dân tộc. Đăm Săn là di sản văn hóa quý báu của Tây Nguyên và văn học Việt Nam.
* Bài văn tham khảo:
Bài văn 1:
Cảm nhận hình tượng nhân vật Đăm Săn trong đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”.
- Mở bài:
Sử thi Đăm Săn là một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học dân gian Tây Nguyên, kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, khát vọng và lí tưởng anh hùng của người Ê-Đê trong buổi đầu lịch sử. Tác phẩm ca ngợi người tù trưởng anh hùng Đăm Săn – biểu tượng cho sức mạnh, danh dự và uy quyền của cộng đồng. Trong toàn bộ sử thi, đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” được xem là phần đặc sắc nhất, bởi ở đó hình tượng Đăm Săn hiện lên rực rỡ với vẻ đẹp toàn diện: dũng cảm, tài năng, sức mạnh phi thường, uy quyền và tầm vóc sử thi của người anh hùng bảo vệ buôn làng.
- Thân bài:
Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” kể lại cuộc giao chiến quyết liệt giữa Đăm Săn và tù trưởng Mtao Mxây nhằm giành lại người vợ bị cướp và bảo vệ danh dự của cộng đồng Ê-Đê. Qua cuộc đối đầu ấy, Đăm Săn không chỉ chiến thắng kẻ thù bằng sức mạnh và lòng can đảm mà còn khẳng định vị thế tù trưởng hùng mạnh, đem lại sự bình yên và no ấm cho buôn làng.
Trước hết, cần thấy rõ nguyên nhân và ý nghĩa sâu xa của cuộc chiến. Mtao Mxây đã cướp Hơ Nhị – vợ của Đăm Săn. Trong xã hội Ê-Đê theo chế độ mẫu hệ, người phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong gia đình và cộng đồng, vì vậy việc bị cướp vợ không chỉ là nỗi đau cá nhân mà còn là sự sỉ nhục đối với cả buôn làng. Bởi thế, cuộc chiến của Đăm Săn mang ý nghĩa lớn lao: đòi lại danh dự, khẳng định sức mạnh và uy quyền của tù trưởng, đồng thời bảo vệ trật tự và sự bình yên của cộng đồng. Đây không phải cuộc xung đột cá nhân tầm thường mà là cuộc chiến mang tính cộng đồng, thấm đẫm tinh thần chính nghĩa.
Vẻ đẹp của Đăm Săn hiện lên rõ nét ngay từ khi chàng xuất hiện trước kẻ thù. Bước vào lãnh địa của Mtao Mxây, Đăm Săn hiện ra hiên ngang, oai vệ với phong thái của một người anh hùng sử thi. Ngoại hình chàng được miêu tả bằng những hình ảnh so sánh, phóng đại giàu sức gợi: gươm sáng như mặt trời, thân hình cường tráng, ánh mắt sáng gấp nhiều lần người thường. Tư thế sẵn sàng chiến đấu cùng những hành động mạnh mẽ như chặt ống tre, xô đổ hàng rào đã khắc họa rõ tầm vóc phi thường của Đăm Săn. Đó là vẻ đẹp mang tính lí tưởng hóa, vượt lên trên con người đời thường, đúng với đặc trưng của nhân vật anh hùng trong sử thi.
Không chỉ nổi bật ở ngoại hình và sức mạnh thể chất, Đăm Săn còn tỏa sáng bởi khí phách và bản lĩnh trong lời nói, thái độ. Chàng chủ động thách đấu, không đánh lén kẻ thù, thể hiện sự đàng hoàng, chính trực của người anh hùng. Lời nói của Đăm Săn dứt khoát, mạnh mẽ, đầy khinh bỉ đối với sự hèn nhát của Mtao Mxây. Trong khi Mtao Mxây tỏ ra kiêu căng nhưng thực chất run sợ, cầu xin và tìm cách thoái thác, thì Đăm Săn vẫn bình tĩnh, hiên ngang và đầy tự tin. Sự đối lập ấy làm nổi bật khí phách anh hùng và phẩm chất cao thượng của Đăm Săn, đồng thời phơi bày bản chất yếu đuối, hèn nhát của kẻ thù.
Đỉnh cao của đoạn trích là cuộc giao tranh với vẻ đẹp sức mạnh phi thường của Đăm Săn. Màn múa khiên là một hình ảnh tiêu biểu cho nghệ thuật miêu tả sử thi. Nếu như Mtao Mxây múa khiên khoa trương nhưng yếu ớt, tiếng khiên chỉ vang lên nhỏ bé, tầm thường, thì Đăm Săn múa khiên mạnh mẽ, dữ dội, sánh ngang sức mạnh thiên nhiên. Ngôn ngữ sử thi phóng đại đã khắc họa sức mạnh ấy bằng những hình ảnh kì vĩ: nhảy qua đồi, gió khiên rít như bão tố, làm rung chuyển cây cối và nhà cửa. Đặc biệt, sức mạnh của Đăm Săn không chỉ bắt nguồn từ bản thân chàng mà còn được tiếp sức bởi nhiều lực lượng: sự trợ giúp của vợ Hơ Nhị, của các tù trưởng bạn và của thần linh (ông Trời). Điều đó khẳng định sức mạnh của Đăm Săn gắn liền với chính nghĩa và cộng đồng, không phải là sức mạnh cá nhân đơn độc.
Chiến thắng của Đăm Săn mang ý nghĩa lớn lao cả về nội dung và tư tưởng. Khi mất áo giáp, Mtao Mxây trở nên thảm hại và nhanh chóng bị đánh bại. Đăm Săn là người trực tiếp kết liễu kẻ thù, qua đó khẳng định chiến thắng của chính nghĩa trước phi nghĩa. Sau chiến thắng, chàng giành lại vợ, danh dự và uy quyền, đồng thời thu nhận dân làng, của cải của Mtao Mxây. Đây là biểu hiện rõ nét quyền lực của tù trưởng trong xã hội cổ xưa, đồng thời phản ánh bước chuyển lịch sử từ công xã thị tộc sang hình thức xã hội có sự phân hóa quyền lực.
Sau chiến thắng, vẻ đẹp của Đăm Săn càng được nâng cao và lí tưởng hóa. Uy quyền và tầm vóc cộng đồng của chàng thể hiện ở việc dân làng Mtao Mxây tự nguyện theo về đông đảo, của cải, chiêng trống, tôi tớ trở thành biểu tượng cho sức mạnh và sự giàu có. Lễ mừng chiến thắng được tổ chức linh đình, hoành tráng, không khí tưng bừng, náo nhiệt, mang đậm màu sắc thần linh. Việc Trời đứng về phía Đăm Săn càng làm cho chiến thắng được thần thánh hóa, khẳng định tính chính nghĩa tuyệt đối của người anh hùng. Trong hình ảnh cuối cùng, Đăm Săn hiện lên với ngoại hình, sức ăn, sức uống phi thường, uy danh vang khắp núi rừng, ngang tầm thần linh. Chàng được ca ngợi như một điệp khúc tự hào của cộng đồng Ê-Đê – một vẻ đẹp chỉ có thể tồn tại trong sử thi anh hùng.
- Kết bài:
Có thể khẳng định rằng, đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” đã khắc họa thành công hình tượng Đăm Săn – người anh hùng tiêu biểu cho sức mạnh, danh dự và khát vọng cộng đồng của người Ê-Đê. Với ngôn ngữ sử thi giàu tính phóng đại, so sánh, kết cấu đối lập sắc nét và không khí hoành tráng, tác phẩm không chỉ mang giá trị nghệ thuật đặc sắc mà còn có ý nghĩa văn hóa – lịch sử sâu sắc. Đăm Săn thực sự là di sản quý báu của Tây Nguyên và văn học Việt Nam, góp phần bồi đắp ý thức cộng đồng và niềm tự hào dân tộc trong dòng chảy văn hóa dân gian lâu đời.
Bài văn 2:
Cảm nhận hình tượng nhân vật Đăm Săn trong đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”.
- Mở bài:
Từ bao đời nay, người Ê-Đê đã cùng quây quần bên bếp lửa, nghe không biết chán từ đêm này sang đêm khác về câu chuyện Đăm Săn, bài ca về người tù trưởng anh hùng của dân tộc mình với những chiến công hiển hách trong xây dựng phát triển buôn làng và bảo vệ cộng đồng chống lại bao kẻ thù hung hãn. Trong những chiến công lẫy lừng ấy, ngất ngây lòng người vẫn là đoạn “Chiến thắng Mtao Mxây”. Ở đó, tài năng, bản lĩnh, lòng dũng cảm phi thường và sức mạnh vô địch của nhân vật Đăm Săn thể hiện rõ nhất.
- Thân bài:
Sở dĩ xảy ra cuộc chiến này là do Mtao Mxây (tù trưởng Sắt) đã cướp Hơ Nhị – vợ của Đăm Săn. Đối với người Ê-Đê theo chế độ mẫu hệ, việc bị kẻ thù cướp mất vợ là một nỗi sỉ nhục của cả cộng đồng. “Chiến thắng Mtao Mxây” là lần thứ hai Đăm Săn phải chiến đấu với kẻ thù để giành lại người vợ, chứng tỏ sự hùng mạnh của Đăm Săn. Chàng phải đối mặt với kẻ thù hung bạo và cũng có sức mạnh phi thường không kém. Hàng loạt những hình ảnh so sánh trong đoạn trích cho thấy rõ sự tương phản giữa Đăm Săn với kẻ thù, làm nổi bật sự hào hùng của chàng và sự thảm hại của Mtao Mxây. Đó chính là nét đặc sắc trong nghệ thuật đoạn trích này, tôn vinh vẻ đẹp người anh hùng Đăm Săn.
Vẻ đẹp hình tượng nhân vật Đăm Săn hiện rõ ngay từ khi chàng bước chân vào lãnh địa của Mtao Mxây. Tù trưởng Sắt hung bạo dù kiêu căng ngạo mạn cũng luôn phải dè chừng sự hiện diện của chàng. Hình ảnh Đăm Săn cùng những bạn bè đồng minh của chàng hiện lên dưới mắt kẻ thù thật dũng mãnh với khối màu sặc sỡ, đầu đội khăn đẹp cùng khí thế hừng hực “Gươm sáng như mặt trời. Thân mình ở trần như quả dưa, ở thế chờ sẵn như con sóc. Mắt sáng gấp đôi gấp ba mắt thường”.
Hình ảnh so sánh thật đặc trưng đã làm đậm nét phi thường của người anh hùng. Tư thế ấy lại gắn liền hành động thách thức chặt ống tre thành ba khúc, xô đổ hàng rào hàm chứa sức mạnh tuyệt luân của chàng. Khi giáp chiến cùng Đam Săn, dù ngôn ngữ sử thi miêu tả Mtao Mxây cũng rất đẹp, rất dũng mãnh nhưng vẫn lộ ra sự khiếp nhược trước Đăm Săn. Lời nói của hắn với chàng lộ ra sự hèn nhát “đừng đâm ta lúc ta đang xuống nhé”. Đáp lại, Đăm Săn đã bộc lộ sự khinh bỉ kẻ thù bằng tư thế đàng hoàng của mình: “Tao không thèm đâm mày trước lúc mày xuống! Ngay con heo nái nhà mày tao cũng có thèm chém đâu!”.
Cuộc đối đầu của Đăm Săn với Mtao Mxây là giữa hai tù trưởng dũng mãnh. Phẩm chất anh hùng theo cách nhìn sử thi là ở sự chiến thắng bằng sức mạnh và sự can đảm. Cuộc đối đầu sinh tử ấy không có chỗ dung thân cho kẻ nào hèn nhát hơn. Trong tình cảm tôn vinh người anh hùng của buôn làng, mọi cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của Đăm Săn đều nổi bật, vượt trội hơn kẻ thù. Chúng ta cùng được chứng kiến màn thi tài múa khiên thú vị: Mtao Mxây thể hiện rõ sự khoác lác khi lời nói của hắn được minh chứng bằng “tiếng khiên kêu lộc cộc, lộp cộp như tiếng những quả mướp đập vào nhau”, còn Đăm Săn đã dập tắt nhuệ khí của hắn bằng sức mạnh phi thường trong màn múa khiên độc đáo.
Ngôn ngữ sử thi khoa trương sức mạnh ấy ngang sức mạnh tự nhiên: “Một bước nhảy, chàng vượt qua mấy đồi tranh. Một bước lùi, vượt qua mấy đồi mía. Tiếng gió khiên rít vù vù như dông bão, cây cối nhà cửa ở xung quanh cũng nghiêng ngả”. Lần múa khiên thứ hai của chàng còn ghê gớm hơn bởi dồn chứa sức mạnh trừng phạt Mtao Mxây. Sức mạnh Đam Săn có được còn nhờ sự trợ lực của người vợ Hơ Nhị khi nàng ném trầu và thuốc cho chàng để sức lực tăng lên gấp bội.
Đăm Săn không hề đơn độc trong cuộc chiến vì danh dự này. Chính nghĩa thuộc về chàng khi các tù trưởng bạn hùng mạnh giúp chàng giành lại người vợ yêu quý. Đồng thời, chàng còn được sự trợ giúp của ông Trời. Người anh hùng sử thi luôn có mối quan hệ với lực lượng siêu nhiên. Trời đã giúp chàng đánh rơi áo giáp của Mtao MXây. Khi không còn áo sắt, hắn thật thảm hại và hèn nhát khi lần lượt chạy trốn vào chuồng heo, chuồng trâu, khi sắp chết lại buông ra những lời hèn nhát. Ông Trời chỉ đóng vai trò hỗ trợ Đăm Săn, còn chính chàng mới là người kết liễu kẻ thù, đòi lại danh dự, cướp lại người vợ được Trời tác thành.
Giết Mtao Mxây, chính nghĩa thuộc về Đăm Săn. Chiến thắng được tôn vinh cùng với việc Đăm Săn được sở hữu tất cả tài sản, dân làng, tôi tớ của hắn. Quyền sở hữu này là đặc trưng gắn với thời kì chuyển từ công xã thị tộc sang chiếm hữu nô lệ, làm nên vinh quang của người anh hùng. Bởi thế, hình ảnh trong sử thi được mô tả với quy mô hoành tráng : mọi người tình nguyện theo Đăm Săn đông như bầy hươu nai, lố nhố như đàn kiến cánh, như bầy kiến đen, như đàn mối trắng. Chàng thêm quyền uy, thêm nhiều chiêng núm, chiêng bằng – của cải trở thành biểu tượng sức mạnh tuyệt đối của người anh hùng.
Chính vì thế, để xứng đáng với chiến công cũng phải có một lễ ăn mừng chiến thắng thật kì vĩ. Lời kêu gọi của Đăm Săn có sức mạnh hiệu triệu muôn người như một, bởi chàng đem lại niềm vinh quang chiến thắng, đem lại sự bình yên cho bến nước buôn làng. Lễ cúng mừng chiến thắng hào phóng cũng là để tôn vinh xứng đáng: “Hãy lấy bảy chum rượu, bảy con trâu đực, bảy con heo thiến để cúng cho Đăm Săn này đã chiến thắng Mtao Mxây, để ta được như cây cổ thụ cao vút”.
Dấu ấn tâm linh sau chiến thắng cho thấy Trời đứng về phía Đăm Săn. Không khí hội còn náo nức tưng bừng với chiêng trống vang lừng khiến vỡ cả sàn nhà, làm bay mái tranh lợp nhà, con khỉ con vượn mải nghe mà quên đi hái trái cây, những con voi và con tê giác cũng phải lắng nghe mà quên cả cho con bú. Nổi bật giữa đám đông hoan hỉ ấy tất yếu phải là người anh hùng Đăm Săn – tù trưởng hùng mạnh ít ai sánh kịp.
Ngay cả trong không khí yên bình của cộng đồng, vẻ đẹp ấy vẫn nổi bật từ ngoại hình đến hành động: mái tóc dài cuồn cuộn thả xuống một cái chiêng, uống rượu không bao giờ say, ăn uống không bao giờ thấy no. Hơn thế nữa, ngôn ngữ phóng đại của sử thi đã so sánh chàng ngang sức mạnh thần linh: “Oai linh vang đến tận thần núi phía Đông, đến tận thần núi phía Tây”. Hình ảnh Đam Săn sau chiến công này được mô tả phóng đại và như một điệp khúc vang vọng niềm tự hào về người anh hùng tiêu biểu của cộng đồng: “Và người ta bàn tán không cùng, rằng Đăm Săn quả thật là một tù trưởng dũng cảm, không bao giờ chịu lùi bước. Chàng ta mang chăn choàng trên vai, tay đeo vòng, cầm gươm chạm trổ sắc bén… Đăm Săn hùng cường ngay từ trong lòng mẹ”. Vẻ đẹp ấy chỉ có thể xuất hiện trong sử thi anh hùng, chỉ có ngôn ngữ sử thi mới đem lại những vẻ đẹp độc đáo đến thế !
- Kết bài:
Đoạn trích đã đem lại cho ta những cách nhìn độc đáo về người anh hùng Đăm Săn trong chiến công bảo vệ buôn làng, đem lại bình yên cho bến nước. Lời kể chuyện hấp dẫn cùng ngôn ngữ miêu tả khoa trương tạo được dấu ấn đặc sắc, chứa đựng những giá trị nhân văn đặc trưng của sử thi. Sử thi anh hùng Đăm Săn quả thật đã hình thành ý thức và tình cảm cộng đồng vững bền của dân tộc Ê-Đê, thành di sản quý báu của Tây Nguyên và dân tộc Việt Nam, đánh dấu thời đại sử thi rực rỡ với vẻ đẹp “một đi không trở lại”.
Xem thêm: https://lophocnguvan.com/chien-thang-mtao-mxay-truong-ca-dam-san/
